Schets: Een enorme vlek op de Zon (AR2738)

Ondanks dat we op dit moment midden in een periode van lage zonneactiviteit zitten, is er sinds enkele dagen een knoeperd van een zonnevlek te zien. Voor wie thuis een eclipsbrilletje heeft liggen: hij is zó groot dat hij zelfs met het blote oog te zien is.

Vandaag was het een frisse, maar heerlijk zonnige dag, dus de telescopen stonden al vroeg opgesteld in de tuin om dit monster van dichtbij te bekijken- de eerste keer waarnemen sinds de verhuizing naar Twello! Mooi zicht op het zuiden, een vrij rustige atmosfeer: het was goed toeven achter de telescoop. Ideale omstandigheden dus om weer eens een schetsje te maken.

Eén van de Polarex telescopen (de 60mm) is voorzien van een h-Alpha filter. Vaak is de directe omgeving van zonnevlekken namelijk lekker actief in die golflengte, maar ik vond het deze keer wat tegenvallen. Eigenlijk vond ik de vlek door de grote 75mm Polarex met eenvoudig witlicht filter mooier. Een enorm ding, met een helder streepje licht midden door de umbra (het donkere centrale gebied) en veel waaierende uitlopers in de penumbra (het lichtere gebied rondom de kern). Bij momenten van goede seeing was het echt een plaatje om te zien. Buiten de penumbra leek het hele zonsoppervlak iets lichter, alsof er een halo rondom aanwezig was. Vreemd genoeg zag ik dit alleen bij de laagste vergroting (50x), dus het kan in dit geval ook gezichtsbedrog zijn geweest… Ik heb het wel op de tekening vast proberen te leggen.

In het half uurtje dat ik bezig was met de tekening zag ik al wat kleine veranderingen in de vlek zelf, maar ook verschenen (en verdwenen) een paar piepkleine vlekjes naast de grote zonnevlek. Het is voor het eerst dat ik dat zag in witlicht, erg bijzonder om te zien. Lees verder

Nieuwe telescoop gebouwd: 306mm (12″) f/4 Propdob

Een paar maanden geleden kon ik voor een heel gunstige prijs een vrijwel nieuwe 12″ f/4 telescoopspiegel kopen. Ideaal om een mooie reistelescoop van te bouwen, dus al snel was ik weer in mijn schuurtje aan het knutselen. Hoewel de spiegel met 6,2 kilo vrij zwaar is, heb ik het totaalgewicht toch aardig binnen de perken weten te houden: zo’n 12kg voor de complete telescoop. Deze keer heb ik ook niet gekeken op een centimetertje meer of minder, maar ook de afmetingen van het te transporteren kistje valt me nog reuze mee: 36 x 36 x 11 cm.

Het ontwerp van de kijker is grotendeels gelijk aan mijn vorige telescopen. Kleine verschillen zitten vooral in de manier van inpakken en de vorm van de hoofdspiegel”bak”.

Allereerst een paar foto’s van de vangspiegelring/bovenkooi. Deze is gefreesd uit berken multiplex met een dikte van 18mm, heeft een binnendiameter van 31cm en een buitendiameter van 36cm. De focuser (een KineOptics HC-2) is gemonteerd op een verwijderbaar 18mm plankje. Dit geheel is meer dan stevig genoeg voor de oculairen die ik gebruik – geen doorbuiging waarneembaar.
Omdat de oculairen met deze lage focuser zeer dicht bij de vangspiegel kunnen worden gebracht, kan de obstructie ondanks de snelle f/ waarde klein blijven – slecht 20% (60mm vangspiegel). Deze vangspiegel is met drie magneetjes eenvoudig verwijderbaar voor transport en is voorzien van anti-dauwverwarming d.m.v. weerstandsdraad. Het batterijhoudertje is even lang als de vangspiegel breed is, dus die kan mooi met klittenband bovenop de houder bevestigd worden zonder extra obstructie te veroorzaken. Met een schakelaartje op het batterijkastje zet je verwarming aan of uit.


Tegen invallend strooilicht gebruik ik een eenvoudig yogamatje van de Decathlon, 60cm rond gesneden. Ook is de focuserbuis aan het uiteinde gebaffled met een stukje schuim.

KLIK OP “LEES VERDER” voor meer!
Lees verder

Gemaakt: gaasfilter/planetenfilter voor de 10″ Propdob

Deze zomer komt Mars in oppositie en deze keer staat staat hij zo dichtbij dat het schijfje meer dan 24 boogseconden groot wordt, iets wat sinds de oppositie van 2003 niet meer is voorgekomen. Helaas staat de planeet op dat moment ergens laag in de Steenbok en komt hij maar een schamele 10 graden boven de horizon uit.. Gelukkig zit ik deze zomer twee weekjes in de Pyreneeën, waar Mars zo’n 22 graden hoog komt, dat is in combinatie met de hoogte van de bergen een stuk gunstiger waarnemen dan in Nederland.

Ik neem de 10″ Propdob mee, en speciaal voor Mars heb ik vanmiddag voor deze kijker een apodiseermasker gemaakt van horregaas, om het contrast wat te vergroten, de seeingseffecten wat te neutraliseren en het planeetbeeldje wat minder fel te maken. (Nooit van gehoord? Het werkt echt! Lees hier meer: https://www.astroforum.nl/forum/inst…uze-gaasfilter)

Het filter bestaat uit drie laagjes horregaas met verschillende centrale openingen over elkaar heen, 30 graden geroteerd ten opzichte van elkaar, verlijmd tussen twee dunne ringen van triplex. Vier boutjes steken in gaten in de bovenring van de Dob (gaten die ooit verkeerd geboord waren), en zo blijft het filter goed zitten. Het ding weegt bijna niks, dus de kijker is nog steeds goed in balans.

Op de bromfiets naar Berlijn…

De afgelopen weken ben ik bezig geweest met het plannen van een tripje naar Berlijn. Niet met de auto of de trein, maar… op mijn oude bromfiets, een Honda CD50 uit 1972! Hoewel dit een oerdegelijk en betrouwbaar apparaatje is, is de afstand Deventer-Berlijn-Deventer natuurlijk wel iets anders dan naar het werk op en neer.
Ik ben dus flink bezig geweest om de brommer tiptop in orde de brengen (nieuwe tandwielenset, nieuwe banden, oliewissel, remschoenen enz.) en heb een paar lange testritten gemaakt met een speciaal hiervoor geknutseld aanhangertje: een lichtgewicht eenwielertje voor reserve-onderdelen, gereedschap en slaapspullen. Natuurlijk gaan er altijd alleen die dingen kapot die je niet mee hebt genomen, maar ik heb dan in ieder geval mijn best gedaan…

Komende woensdagochtend zal ik vertrekken en als alles goed gaat verwacht ik donderdagavond na twee etappes van ongeveer 300km in een smoezelig maar goedkoop hotel (zuunige Holländer!) in Berlijn aan te komen. Daar zal ik een volledige dag rondrijden-/hangen om vervolgens zaterdag door te rijden naar Kollase, een piepklein gehuchtje bij de Lűneburger Heide om daar het Pinksterweekend met familie en vrienden rondom het kampvuur te zitten. En dan maandag en dinsdag weer in twee etappes terug naar Deventer. Een totale afstand van zo’n 1300km! Dat is het plan, maar je weet natuurlijk nooit wat je onderweg allemaal tegen- /overkomt…

Een aantal mensen heeft mij gevraagd of ze mijn tripje ook ergens kunnen volgen, en hoewel dit eigenlijk een sterrenkunde-blog is leek me het wel een handig en makkelijk bereikbaar plekje om onderweg wat foto’s te plaatsen. Voor wie het leuk vindt: kijk de komende week af en toe op deze site voor updates. (Onder voorbehoud, want misschien heb ik onderweg wel helemaal geen tijd, zin of voldoende internetverbinding om elke dag iets te plaatsen!)

Dag 1. Jetzt geht’s los!


Update 19:40u. 

Direct nadat ik Deventer uitreed begon het tegen alle voorpellingen in… te regenen. Jawel, eerst een beetje gemiezer, maar bij Denekamp kwam het zelfs even met bakken naar beneden. Ik heb daar een half uurtje in een bushokje geschuild, maar daarna kwam het zonnetje tevoorschijn en kon ik mezelf richting Nordhorn weer droogrijden. Ergens bij Diepholz heb ik een pauze in het bos gehouden waar ik mijn laatste natte spullen (sokken) mooi te drogen kon hangen in de zon:

Uiteindelijk ben ik na 325km brommen in een “hooihotel” in Langlingen (net voorbij Hannover) beland, en vanavond slaap ik hier dus in het hooi. Fotootje uploaden lukt helaas niet vanwege de brakke verbinding, maar geloof maar dat ik het prima voor elkaar heb met een paar koude Radebergers in de koelkast. Het brommertje doet het trouwens perfect en heeft geen enkele moeite met het aanhangertje.

Morgen een beetje uitslapen en dan 250km naar Spandau, een voorstadje van Berlijn.

Dag 2: De DDR in.

Omdat gisteren de gemiddelde snelheid wat hoger lag dan verwacht, heb ik vanochtend lekker rustig aangedaan en ben ik pas om een uurtje of 10 uit Langlingen vertrokken. Echt spectaculair was het landschap het eerste stuk niet te noemen, maar een paar kilometer na de Volkswagenfabrieken in Wofsburg merk je dat je een “ander” gebied inrijdt, een beetje zoals van Vlaanderen naar Wallonië. En als je dan een paar huizenblokken zoals deze ziet:

…dan weet je: je bent in de voormalige DDR. In verschillende dorpjes kom je ze nog tegen, tussen de oude vakwerkhuisjes ineens zo’n 3 verdiepingen betondoos, op de gekste plekken. Het is een interessant gebied om doorheen te rijden, alhoewel de wegen toch wel wat minder zijn: het aanhangertje stuitert soms achter de brommer aan (xxl kinderkopjes!), en bij een pauze bleek zelfs dat ik door het getril mijn linker achterknipperlicht verloren ben!

Ergens tussen de korenvelden voorbij Oebisfelde

Dit soort weggetjes tussen de bloeiende acacia’s door, kilometers lang!

Lees verder

Kortste dag van het jaar, solargraph klaar!

Op de langste dag van het jaar, 21 juni, heb ik een kleine zelfgemaakte pinhole camera (een bierblikje met prikgaatje en daarin een stukje fotopapier) op ons dak geplaatst. Door dat piepkleine gaatje werd vervolgens zes maanden lang(!) het licht van de zon geprojecteerd en vasgelegd op het stukje fotopapier. Omdat de zon elke dag een stukje lager aan de hemel komt te staan, trekt hij elke dag een lichtspoor onder het spoor van de vorige dag. Zes maanden lang, van de langste tot de kortste dag, elke dag een nieuw spoor op het fotopapier. Omdat zo’n camera tijdens die hele periode natuurlijk niet mag bewegen, heb ik hem met een hoop ducttape vastgemaakt aan een zwaar stuk ijzer. En dat was genoeg, want hij heeft zelfs een herfststorm doorstaan zonder van z’n plek te raken! 

Gisteren heb ik het fotopapier in een donkere kamer uit het blikje gehaald in ingescand, met onderstaand resultaat. Je ziet duidelijk alle dagbogen van de zon, van oost naar west. Waar de sporen onderbroken zijn was het bewolkt.

Meer informatie over de werking en het maken van een solargraph: https://www.natuurfotografie.nl/hoe-maak-je-een-solargraph/

Het grote 2017 eclips-verslag (inclusief video)

Hier dan eindelijk het volledige verslag van de zonsverduistering van 21 augustus 2017, welke we prachtig hebben kunnen zien vanaf de prairie in Wyoming, USA. De eclips was een belangrijk onderdeel van de camper-roadtrip die ik samen met mijn vrouw en zoon (8) door het westen van de Verenigde Staten maakte. De planning begon al minstens een jaar van tevoren met het reserveren van een camping in de totaliteitszone. Het oosten van Wyoming had klimatologisch gezien de beste papieren voor helder weer, maar het is ook één van de dunst bevolkte en minst toeristische gebieden in Amerika. Er zijn daar dus nauwelijks campings en vanwege de verwachte megadrukte op de dag van de verduistering stond het vastleggen van de overnachtingen rondom ‘eclipse day’ bovenaan het lijstje. We kozen voor een kleine camping in Lusk, een piepklein stadje in een verder totaal verlaten omgeving. Eigenaren Bruce en Jane hadden slechts vaag over de aankomende eclips gehoord en begrepen in eerste instantie niet goed waarom mensen in hemelsnaam meer dan één dag kwamen overnachten in Lusk, en dat ook nog een jaar van tevoren gingen reserveren (de maanden erna werd ze dat overigens wel duidelijk)!

Ongeveer halverwege onze roadtrip kwamen we op 19 augustus aan in Lusk. De kleine camping stond al redelijk vol met eclipsgangers en ook mede-eclipsjager Harro, waarmee we vóór aanvang van de reis al op deze plek hadden afgesproken, was al met vrouw en kind aanwezig. We deelden met onze kleine campervans één kampeerplek. Dat kon makkelijk, want kampeerplaatsen in Amerika zijn ingericht op megagrote kampeerbussen, formaatje touringcar (waar dan weer een auto achter gehangen wordt).

Met onze kleine campervans op één plek: gezellig!

In het midden campingeigenaar Bruce. Geweldige, markante kerel. En ja, dat is allemaal zijn eigen haar.

Naast ons op de camping zaten Ron en Kate; zij waren vanuit Louisiana naar Lusk gekomen voor de eclips én voor een bezoek aan hun vriend Tim, de eigenaar van een grote ranch vlakbij. We raakten met ze in gesprek en ze nodigden ons uit om de verduistering te komen bekijken op de ranch. Nu bleek die ranch ook nog eens precies ten zuiden van Lusk te liggen, vrijwel tegen de centrumlijn van het eclipspad. Dat zagen we wel zitten! Op 20 augustus, de dag voor de verduistering, werden we ontzettend gastvrij ontvangen bij Tim thuis en zijn we samen met een klein groepje gasten, waaronder Ron en Kate, met Jeeps en kleine 4WD-terreinwagens het gebied gaan ‘verkennen’ op zoek naar de ideale spot voor de volgende dag. Het landgoed was enorm; ik weet niet meer hoeveel acres het waren maar vanaf de hoogste heuvel van het terrein kon je rondom tot op de horizon kijken; allemaal van Tim. Waanzinnig. Eigenlijk was er op de hele ranch geen slechte waarneemplek te vinden, maar de top van de hoogste heuvel was gewoon perfect. 360 graden rondom zicht, en echt in the middle of nowhere; ideaal! Deze plek zou het worden. De weersverwachting was ook prima, dus wat kon er nog mis gaan…?

DE heuvel

Lees verder

Nou, daar is ‘ie dan: mijn foto van de USA eclipse 2017

Omdat ik tijdens de totale zonsverduistering in Lusk, WY de afstandsbediening voor mijn camera vergeten was (ja echt, vraag maar niet verder), heb ik de eclips noogedwongen gefilmd met de Nikon D3200 i.c.m. een 600mm spiegellens. Dat filmpje is supergaaf geworden (komt nog, vraag maar niet verder), maar ik wilde toch ook wel graag een mooie foto om in te lijsten. Ik heb daarom verschillende lage resolutie videoframes van de totaliteit gecombineerd tot een reeks van 4 verschillend belichte plaatjes. Emil Kraaikamp heeft voor mij deze 4 opnames weer gestapeld en samengevoegd tot een soort HDR opname, in een veel hogere resolutie en vrijwel zonder ruis. Die HDR heb ik nog een beetje getweaked en dit is het resultaat. Het is vanwege de beperkte data (en mijn eigen onkunde v.w.b. beeldbewerking geen top-opname geworden, maar het ik vind hem toch best inlijst-geschikt geworden. Met natuurlijk 1000x dank voor Emil!

Solargraph van de totale zonsverduistering (USA)

Solargraph van de zonsverduistering in Lusk, WY. Klik voor grotere versie

Voor de eclips in Wyoming op 21 augustus heb ik een kleine pinhole-camera gemaakt voor een solargraph; een eenvoudig houten doosje met een velletje fotopapier erin, en een piepklein speldenprikgaatje in een stukje alufolie waar het licht door naar binnen kan – een camera obscura. Dit kistje heb ik ongeveer 2 uur vóór de verduistering ergens tussen een stapeltje stenen gezet en de opname gestart door een plakbandje voor het prikgaatje weg te halen.

In de loop van een aantal uren heeft de zon een spoor over de opname getrokken. Het is die hele periode onbewolkt geweest en behalve het moment van de eclips zelf is er geen helderheidsdip in de opname te zien. Je ziet heel duidelijk op welk moment de verduistering totaal was (de corona is uiteraard veel te zwak om zichtbaar te zijn), maar je ziet op de foto nog iets opvallends: aan het begin van de verduistering (links) verzwakt het spoor heel gelijkmatig, maar aan het einde van de verduistering is het spoor duidelijk helderder aan de bovenkant. Dit heeft te maken met hoe de maan voor de zon langs beweegt, het pad van de zon langs de hemel, en aan welke kant van de maan het laatste en eerste stukje zonlicht zichtbaar was. 

Omdat de belichtingstijd voor een solargraph erg kort was (hooguit 4 uurtjes) en omdat de gedeeltelijk verduisterde zon ook niet bepaald veel licht afgeeft, moest ik het contrast achteraf enorm verhogen om iets van de voorgrond zichtbaar te maken, vandaar de ruis. Op het originele velletje fotopapier is zelfs helemaal niets van de boom te zien, pas na flink schuiven aan de contrastknoppen in Photoshop kwam het silhouet tevoorschijn.

 

Tekeningen in de Sterrengids 2018

Het blijft toch wel leuk om je eigen werk in een boek afgedrukt te zien staan. In de Sterrengids 2018 staan maar liefst zes van mijn tekeningen; twee Perseïdentekeningen, twee maantekeningen en twee deekskytekeningen (NGC 891 en M35). De Sterrengids was (zeker in het pré internet-tijdperk) voor mij een soort sterrenkijkbijbel, en daarom is het extra leuk om jezelf er in terug te zien!

www.sterrengids.nl

Tekening van de Perseïden meteorenzwerm in de Sterrengids 2018