Roels Blog

Bouwverslag 350mm f/4 Kofferdobson

vrijdag, 21 maart 2014

 

bijnaklaarIk liep al een tijdje in mijn hoofd te bedenken wat nou de grootst mogelijke telescoop zou zijn die je een beetje comfortabel mee op vliegvakantie zou kunnen nemen…
Ik heb ooit eerder met die gedachte gespeeld en kwam toen uit op een 30cm f/4. Zo’n Dobson is met een beetje geluk nog in zijn geheel als handbagage mee te nemen (als ze tenminste niet bij de incheckbalie het pakketje gaan wegen). De kans is groot dat alles gewoon goed gaat. Ik heb 40cm spiegels van 13kg door de controle zien gaan, maar ik speel toch liever op safe, want als ik ergers geen zin in heb is het gedoe op het vliegveld. Daarom nam ik de 30cm f/4 sowieso al niet in zijn geheel mee als handbagage, maar stopte ik de ombouw in de ruimkoffer en de spiegel in mijn rugzak (want telescoopspiegels via de transportglijbanen en koffersmijters van Schiphol: liever niet). Netjes volgen alle richtlijnen – geen stress!

Maar… als je de kijker toch altijd op die manier vervoert zou het allemaal nog best een tandje groter kunnen, toch?

Ik ben voor deze Dobson uitgegaan van de handbagage-richtlijnen van Transavia, die op La Palma vliegt. De maximale maten zijn dan 35x25x55cm met een maximum gewicht van 10kg. De allergrootste hoofdspiegel die nog binnen de regels mee zou kunnen is dus een 35cm. En omdat hij ook nog ergens in vervoerd moet worden mag hij ook niet zwaarder zijn dan een kilo of 9. De koffer-ombouw (plus trusses) kan dan gewoon in de grote ruimkoffer mee. Als die ombouw ook lekker licht blijft is dat geen enkel probleem. Ook niet qua ruimte, omdat je desnoods de lege ombouw zelf nog helemaal kan vullen met kleren. Ik heb dit nu een aantal keren met een 30cm gedaan, en voorzie dan ook geen enkel probleem voor een 35cm.
Nog een belangrijk punt voor mij bij een vakantiekijker: hij MOET te gebruiken zijn zonder waarneemstoel! Zo’n stoel kan er simpelweg niet meer bij, en het comfort van zittend waarnemen is een enorm belangrijk argument. Ik kijk liever een hele nacht zittend door een 30cm dan staand door een 40cm. De maximale brandpuntsafstand (rekening houdend met mijn lengte, de zithoogte van een bierkratje/stoel en de manier waarop ik de kijker wil bouwen) mag maximaal zo’n 1400mm zijn. Dat maakt het een f/4, wat ik persoonlijk nog behoorlijk acceptabel vind voor mijn oculairen (Vixen LVW’s).

Ok, een 350mm f/4 dus. … Lees verder »

 
 

sterrenkijkdagen3Afgelopen weekend werden de Landelijke Sterrenkijkdagen weer georganiseerd. Vrijdagavond zou ik eigenlijk naar Leusden gaan voor de publieksavond, maar helaas viel dat letterlijk in het water. Toch wilde ik graag iets doen in het kader van de Landelijke sterrenkijkdagen en daarom ben ik de volgende dag met mijn kijker naar Volkssterrenwacht Bussloo gegaan om het publiek naar de Maan en Jupiter te laten kijken.
Het was krankzinnig druk! Rond de 400(!) bezoekers op de sterrenwacht, waarvan het merendeel eventjes door mijn kijker kwam kijken. Opvallend veel kinderen, waarvoor de Polarex de ideale kijkhoogte bleek te hebben. Topavond dus!

 

… Lees verder »

 
 

Schets: Messier 41

maandag, 3 februari 2014

 

Schets_M41_20140202_120mmf5_27x_600px

Opnieuw een avondje met de 120mm, maar nu vanuit een donker weiland nabij Lochem. Het was een mooie heldere avond met een rondje showobjecten zoals natuurlijk de supernova in M82 (man, wat is dat ding helder!), de Rosettenevel en een mooie tip van Tom: NGC 2174, een emissienevel in Orion, op de grens met Gemini. Een grote gloed in de 120mm, vooral i.c.m. een UHC filter zeer opvallend. Zeker een object dat op mijn lijstje staat voor een grotere telescoop! Ook leuk om te zien was de open sterrenhoop M41, een paar graden onder Sirius. Enkele tientallen heldere en wat minder heldere sterren waren zichtbaar, een object dat heel mooi in beeld paste bij een lage vergroting van 27x. Ik heb er een tekeningetje van gemaakt met een zwarte fineliner op wit papier (later juist georiënteerd en geïnverteerd met Photoshop).

 
 

Schets: Supernova 2014J in Messier 82

woensdag, 29 januari 2014

 

Schets_supernova_2014j_M82_20140128_120mmf5_165x_1000px

Inmiddels meer dan een week geleden is er een heldere supernova ontdekt in het sterrenstelsel M82. Sinds die tijd is het hier iedere avond bewolkt geweest, maar gisteravond was het dan eindelijk helder. En goed helder, de transparantie was prima. Wel koud, met een nare wind, maar ik moest en zou die supernova zien. Op dit moment zijn mijn grote kijkers “under construction”, dus ik heb voor deze schets de 120mm f/5 achromaat gebruikt. Ik heb met deze kijker al een tijdje niet meer waargenomen en ik was bijna vergeten hoeveel detail er eigenlijk nog zichtbaar is met zo’n relatief kleine telescoop, zeker omdat M82 vanuit mijn tuintje pal boven Deventer stond. De supernova was direct zonder problemen zichtbaar: een mooi fel klein pitje. Na lang perifeer turen kwamen ook de details in M82 goed naar voren. Twee verhelderingen waren zichtbaar, en ook het stofbandje was te zien: dat viel me niet tegen. De tekening is gemaakt met een grijs potlood op wit papier, later in Photoshop geïnverteerd en correct georiënteerd (de refractor geef een gespiegeld beeld).

 
 

Tekening: Maankrater Gauss

vrijdag, 17 januari 2014

 

Schets_Gauss_20140116_2130u-2300u_75mmf16_171x_800px

Alweer een heldere avond! Na een druilerige dag klaarde het precies op het juiste moment op: net nadat de Maan boven de dakrand uit kwam. De kijker stond dus al weer snel in de achtertuin, maar bij de eerste blik door het oculair kon ik al zien dat ik nog even geduld moest hebben. De warme luchtstroom uit een schoorsteen liet het beeld vreselijk golven. Een half uurtje later stond de Maan gunstiger en kon de vergroting weer worden opgevoerd. De seeing was weer redelijk goed en met een 7mm ortho (171x) scande ik de maanrand af op zoek naar een mooi gebiedje om de tekenen.

Precies op de terminator lag de vrij grote krater Gauss (177km). De bodem van de krater vertoonde al wat kleurverschil door het strijklicht van de lage zon. Op de bodem waren daardoor ook wat details te zien: enkele bergjes en een klein kratertje tegen/op de kraterwand. Doordat je vanaf de Aarde zeer schuin op dit gebied kijkt leek alles enorm uitgerekt, en dat was nog best lastig om te tekenen. Ik had telkens de neiging om de dingen te rond te tekenen: de twee kleinere kraters op de voorgrond (Hahn – 85km en Berosus -75km) heb ik daardoor een paar keer opnieuw moeten tekenen.

Dit is trouwens mijn eerste maantekening die ik in twee etappes heb gemaakt. Tussen 22.00 en 22.20 dreef er namelijk een dik wolkenpakket precies voor de Maan langs. De netto tekentijd was dus ongeveer 5 kwartier. De tekening is weer gemaakt met een wit pastelpotloodje op zwart papier en de originele grootte is ongeveer 15cm.

 
 

Tekening: Vallis Schröteri en omgeving

dinsdag, 14 januari 2014

 

Schets_Vallis_Schroteri_20140113_2030-2130u_Polarex75_170x_900px

Eindelijk was het gisteren echt helder met goede seeing, de laatste tijd een zeldzame combinatie. Ik heb heerlijk de hele avond in de tuin gezeten met de oude Polarex om de bijna volle Maan en Jupiter te bekijken. Het was heerlijk windstil, dus geen verkleumde vingers: ideaal weer om een tekeningetje te maken. De Maanfase was ideaal voor wat mij betreft één van de mooiste formaties op het Maanoppervlak: de krater Aristarchus (40km) met de kronkelende Vallis Schröteri (totale lengte 160km). Het is een zeer bekend gebiedje en ik heb hetzelfde stukje maan al eens eerder getekend, met dezelfde kijker maar in bar koude omstandigheden: http://www.roelblog.nl/2012/02/koudste-waarneming-ooit-vallis-schroteri/. Deze keer was het veel aangenamer en ik heb ook lekker de tijd genomen: van 20.30u tot 21.45u was ik lekker aan het priegelen met de pastelpotloodjes. Door de prima seeing was het beeld nog haarscherp bij 171x. De vorige tekening van Vallis Schroteriwas op grijs papier, maar deze keer heb ik zwart papier gebruikt. Alles is met één potloodje getekend, dus alle verschillen in helderheid zijn van het potloodje zelf of door middel van uitvegen met de vinger aangebracht. Vooral de zeer heldere gebiedjes zoals de bodem van Aristarchus zijn dan lastig, het pastelkrijt hecht heel moeilijk op een laagje krijt dat al diep in het papier is gewreven. Door het oculair waren natuurlijk nog meer fijne details te zien, maar zelfs in een vrij leeg gebiedje op Maan is het bijna onmogelijk om echt alles te tekenen. Rechtsonder op de tekening is de krater Schiaparelli (25km) te zien.

 

 
 

zon_20140105_1330u_RoyalAstro60mmprime_1000px

Wat kun je soms toch blij zijn dat je alles bewaart! Uit een verzamelbak vol rare ringen en adapters heb ik vanochtend een combinatie in elkaar kunnen draaien waarmee ik mijn camera op mijn nieuwste aanwinst, een  60mm Royal Astro R-63, kon schroeven, en ermee in focus kom. Met een stukje zonnefolie voor de lens heb ik daarmee vanmiddag de grote zonnevlek (die deze dagen goed te zien is) gefotografeerd. Vanuit de voortuin, want zo laag (15 graden hoog in het zuiden) kan ik in mijn achtertuin niet kijken.  De seeing was niet best, maar uit een heel rijtje opnamen bleken er een paar toch heel aardig gelukt. Eentje ervan heb ik met Photoshop een kleurtje gegeven.

 
 

De zaag erin: van Polarex naar Solarex!

vrijdag, 3 januari 2014

 

Al sinds mijn allereerste PST mod (zo’n 2 jaar geleden) liep ik met het idee om een oude Polarex telescoop volledig om te bouwen tot h-alpha kijker, volgens hetzelfde recept als van mijn eerdere zonnekijkers. Maar dan wel op zo’n manier dat de kijker aan de buitenkant bijna niet te onderscheiden is van een “normale” Polarex. De ultieme combinatie tussen ouderwets en nieuwerwets – een Solarex! De basis hiervoor zou dan een 60mm f=700mm volgkijker en het etalon van een Coronado PST moeten zijn. De zoektocht naar de benodigde onderdelen begon al snel, en afgelopen week had ik eindelijk (soms na speurwerk, soms door puur toeval en geluk) alle benodigde spulletje bij elkaar en kon de kijker in elkaar elkaar gezet worden… Hieronder een kort bouwverslagje.

Omdat de positie van het PST etalon ten opzichte van het objectief erg nauw luistert (exact 200mm binnen focus) kon ik niet zomaar de originele buis gebruiken. Die was namelijk net een paar cm te kort… Ik had daar een jaar geleden toen dit plan ontstond al rekening mee gehouden en heb toen een oude gedeukte en afschuwelijk plamuurde Polarex 60mm f=900mm aangeschaft. De buis daarvan heeft dezelfde diameter als die van een 60/700, maar is een stuk langer. Ik kon zo’n buis dus op de juiste lengte zagen, netjes opknappen en spuiten.

Via het projecteren van een zonsbeeldje op een stukje karton kon ik precies bepalen op welk punt het etalon bevestigd moest worden en dus ook waar de buis afgezaagd moest worden. Hoewel de buis er slecht uit zag vond ik het toch wel een beetje raar om de ijzerzaag erin te zetten. Het moest bovendien in één keer goed gaan, want een tweede buis is niet zomaar gevonden! Ik heb wel tien keer alles nagerekend voordat de zaag erin ging. Gelukkig ging alles zonder problemen en eenmaal op maat gezaagd heb ik de buis geschuurd, opnieuw geplamuurd en in de juiste kleur gespoten met een spuitbusje autolak: … Lees verder »

 
 

Schets: Langrenus en de drieling

vrijdag, 20 december 2013

 

Schets_Langrenus_20131219_500px

Een kraakheldere avond gisteren! Aan het begin van de avond kwam de Maan als een lichtgele bol op, een teken dat de transparantie erg goed was. De oude Polarex stond dus al vroeg buiten, maar ik moest tot 22.30u wachten tot de Maan boven de dakrand uitkwam. Zo laag boven het warme dak was de luchtonrust vreselijk, maar omdat ik er de volgende ochtend weer vroeg uit moest had ik niet veel zin om uren te wachten totdat de Maan hoger zou staan. Ik ben dus vrijwel direct aan mijn tekening begonnen. Ik koos een gebiedje uit ten zuiden van Mare Crisium: de grote krater Langrenus (diameter 133km). Bij de juiste zonnestand toont deze krater mooie details op de bodem, maar helaas stond de zon daarvoor al weer te laag. Wel was prachtig te zien hoe die bodem volledig in de zwarte schaduw lag, met de alleen de hoogste delen van de kraterrand verlicht.
Vlak naast deze grote krater was de drieling van kleinere kraters Naonobu, Bilharz en Atwood goed te zien. Echt hoog vergroten zat er door de luchtonrust niet in (92x was al op het randje), maar dat vond ik deze keer niet zo erg: ik was al lang blij dat het een keer helder was! De tekening is gemaakt tussen 22.45u en 23.30u met een wit pastelpotlood op zwart papier.

 
 

Schets: Mare Humorum en Gassendi

zaterdag, 14 december 2013

 

Schets_Maan_Mare_Humorum_Cassendi_20131214_600p

Toen ik gisteravond thuiskwam van mijn werk was het kraakhelder en de Maan stond hoog aan de hemel. Hoewel het ook best koud was, begon het toch weer te jeuken, het was al zo lang geleden dat ik een tekeningetje van de Maan gemaakt had. Dus ik hees me in mijn thermokleding en sleepte de oude 75mm Polarex de tuin in. De seeing was niet zo best (misschien door de warmte uit de schoorstenen in de buurt), want hoger vergroten dan 150x had niet veel zin. Daarom koos ik voor een wat groter gebied om te tekenen waarvoor een vergroting van ong. 100x meer dan genoeg is: de basaltvlakte Mare Humorum, met de grote krater Gassendi net ten noorden ervan.

Gassendi, de duidelijkste krater, wordt een heel klein beetje overlapt door een kleinere krater, Gassendi A. De randen van die twee kraters lopen wat merkwaardig in elkaar over, wat Gassendi A een soort krul geeft. Meer naar het noorden tekende de hoefijzervorm van Letronne zich door de lage zonnestand mooi af. Verder waren de langgerekte structuren aan de rand van Mare Humorum erg opvallend. De ribbels deden wat denken aan golven in een baai, erg mooi om te zien. Linksonder was de krater Bullialdus te zien, die door de hogere zonnestand nauwelijks schaduwen vertoonde.
Ik heb er tussen 22.00u en 22.30u een klein schetsje van gemaakt met een wit pastelpotloodje op zwart papier. Omdat ik een normaal zenitprisma heb gebruikt is het beeld horizontaal gespiegeld ten opzichte van de werkelijkheid.