De afgelopen jaren heb ik verschillende Polarex telescopen gehad. Soms heel klein en licht (50mm azimutaal), soms heel groot en loeizwaar (102mm equatoriaal). Stuk voor stuk fantastisch mooie instrumenten: oerdegelijk gemaakt, optisch erg goed en bloedmooi. Van al deze kijkers was één model het beste compromis tussen kijkeropening en hanteerbaarheid: de 75mm op equatoriale montering. Nog nét in zijn geheel door de deuropening te manouvreren zonder je rug te breken en voldoende opening om Maan en planeten haarscherp in beeld te krijgen met vergrotingen tot 200x. Ooit had ik er één waar ik veel mee waargenomen heb, maar een grotere kijker lonkte en uiteindelijk heb ik hem verkocht… En daar kreeg ik uiteraard spijt van, vooral toen de grote 102mm Polarex (destijds mijn absolute droomkijker) in de praktijk zo onhandig groot bleek dat ik er nauwelijks doorheen keek. Dus ook de 102mm verkocht ik niet lang nadat ik hem had aangeschaft… De kans om ooit nog zo’n fijne 75mm te vinden achtte ik ontzettend klein. En toch: door een bizarre samenloop van omstandigheden ben ik sinds afgelopen vrijdag opnieuw in het bezit van in mijn ogen de meest veelzijdige Polarex ooit gemaakt: een 75mm op een equatoriale montering! … Lees verder »
Roels Blog
Gezien het barre herfstweer van vandaag is het bijna niet voor te stellen dat het gisteren een mooie, heldere avond was. De Maan stond vlak naast Jupiter, hoog in het zuiden. Met een groepje mede-waarnemers ( Tom, Bart, Steven, Robbert en ik) stonden we daarom al vroeg op de avond op een stek in de buurt te genieten van deze mooie heldere winternacht. Hoewel het voor de tijd van het jaar niet eens zo koud was (een graad of 4) was het vanwege een licht briesje toch best een beetje kleumen. Vooral de vingers hadden het tijdens het schetsen zwaar te verduren. Ook trilde de kijker door de windvlagen nogal. Ik koos daarom een niet al te moeilijk gebied om te tekenen: het kratertrio Archimedes, Autolycus en Aristillus, aan de westzijde van Mare Imbrium.
De kraters liggen in een groot vlak gebied waardoor de hoeveelheid details nog wel te overzien in. De grootste krater Archimedes is volledig gevuld met gestold lava en lijkt daarom op de bodem een glad betonvloertje te hebben. Pal ten noorden van Archimedes (linksonder op de tekening) is een groepje bergtoppen te zien die boven de vlakte lijken uit te steken: montes Spitzbergen, vernoemd naar de noordelijke eilandengroep op Aarde die er wel wat van weg heeft. De gebruikte kijker was een 150/1000 Newton op een Vixen SP montering. De vergroting was 266x. Overigens was rond 20.00 nog een schitterde heldere vuurbol te zien die vrij laag van het noordoosten richting het noorden schoot. De metoor zelf heb ik nét gemist, maar een helder nalichtend spoor dat een aantal seconden bleef hangen heb ik nog wel gezien. Mooi vuurwerk! Meer info over deze vuurbol: http://www.astroforum.nl/threads/137395-Zeer-felle-bolide-2-1-2012-19-59-UTC
Lacus Mortis (vertaald: Meer des Doods) is een enorme met gestolde lava gevulde krater, ingeklemd tussen Mare Frigoris en Lacus Somniorum. De lavavlakte heeft een diameter van 151km en ongeveer in het midden bevindt zich de vrij recente inslagkrater Bürg. De doorsnede van deze krater is 39km. Als de Maan ongeveer 5 dagen oud is (zoals vandaag) staat de zon nog vrij laag boven dit gebied waardoor schaduwen lang zijn en details het best zichtbaar. Vooral de smalle rilles (Rimae Bürg; oude lavastromen die zichtbaar zijn als smalle kanaaltjes in de bodem van de lavavlakte) zijn alleen goed te zien als het licht er schuin op schijnt. Ik heb dit gebied getekend op 30 december met behulp van een 150mm f=1000mm Newton vanuit mijn achtertuintje in Deventer. De gebruikte vergroting was ongeveer 250x. De originele schets is 15 x 10 cm groot en is getekend met een wit pastelpotlood op zwart papier tussen 17.15 uur en 18.15 uur.
Leuk! Mijn pasteltekening van de lavavlakte Sinus Iridium die ik op 14 april 2011 gemaakt heb, is gebruikt voor een nieuw Duits boek van Lambert Spix over het waarnemen van de Maan. Het boek is getiteld “Der Moonhopper”, en is onder andere bij Bol.com te bestellen. Meer info over dit boek: KLIK!
Vandaag vond er voor de tweede keer dit jaar een totale Maansverduistering plaats. De Aarde staat dan precies tussen de Maan en de Zon waardoor de schaduw van de Aarde de Maan volledig bedekt. Qua omstandigheden leek hij behoorlijk op die van afgelopen juni, alleen kwam de Maan vandaag pas op ná de totale fase. Alleen het laatste stukje, een gedeeltelijke verduistering, was nog te zien. Net als in juni had ik weinig hoop op een goede zichtbaarheid. Alles zou zich heel erg laag boven de horizon afspelen en het weer in december is meestal ook niet al te best.
Maar wat een geluk: de hele dag bleek heerlijk zonnig te zijn en ook op het moment dat de verduisterde Maan zou opkomen was het compleet wolkenloos. Ik had van tevoren al gepland dat de Bomendijk bij Wilp (5 min, vanaf mijn huis) een zeer geschikte plek zou zijn om de verduistering te bekijken. Vrij uitzicht tot op de horizon in de goede richting was erg belangrijk. Om 16.00 stond ik met mijn camera en een geleende telescoop (een 80mm f/6 APO, bedankt nog Steven!) op de dijk in afwachting van wat komen zou. En ja: om 16:30 uur zag ik opeens een zwak oranje sikkeltje op de noordoostelijke horizon!
Mijn dag/week/maand kan niet meer stuk! Afgelopen dinsdag kreeg ik een mail van de “photo editor” van de National Geographic News website. Hij had mijn tekening van de grote protuberans van 12 november gezien op de site www.spaceweather.com, en vroeg of hij mijn afbeelding mocht gebruiken in een fotoreeks over de zonneactiviteit van de afgelopen dagen. Het ging om deze tekening van 12 november. Dat was NATUURLIJK geen probleem en ik vertelde dat ik nog meer schetsen op mijn site had staan die hij evt. ook wel mocht gebruiken. Uiteindelijk is het de detailtekening van 14 november geworden.
(klik op de afbeelding voor een link naar de betreffende website)
Vandaag werd het na het optrekken van de ochtendmist een prachtig zonnige dag. Na het onverwachte spektakel op het zonsoppervlak van afgelopen zaterdag wilde ik natuurlijk even kijken hoe de Zon er vandaag bij stond. Zou er nog iets over zijn van de gigantische zonnevlam? En van het even zo reusachtige filament? In de middagpauze ben ik weer op hetzelfde stekje gaan staan als afgelopen zaterdag, en richtte mijn h-alpha kijker op de zon…
Wow! Het filament was er nog, en omdat hij in de tussentijd meer richting de aarde gedraaid was, leek hij nog langer dan de vorige keer. De dunne plasmasliert van meer dan een miljoen kilometer(!) lengte strekte zich uit van de rand tot aan het midden van de zonneschijf. Aan de zonsrand was in het verlengde van het filament een opvallende langwerpige vlam te zien. Maar ook de zonnevlam stond nog op zijn plek, nog net zo groot, maar behoorlijk van vorm veranderd. Ook had ik het idee dat hij wat minder helder was dan zaterdag. Natuurlijk schreeuwde dit weer om een schets. Helaas had ik dit keer niet zoveel tijd als zaterdag, dus heb ik niet de hele zon kunnen tekenen. Ik heb me vooral geconcentreerd op de spektakelstukken: de vlam en het filament. Als eerste heb ik de kale zonneschijf getekend met een wit pastelkrijtje op z’n kant. Met mijn vinger heb ik het grove krijt uitgeveegd tot een enigszins egale schijf. De donkere filamenten zijn eerst in grove lijnen “getekend” met een doezelaar, later heb ik ze met een zwart pastelpotlood wat meer fijne details gegeven. De zonnevlammen zijn getekend met een pastelpotlood en iets uitgeveegd met de doezelaar om hem zo realistisch mogelijk te maken. Ook deze tekening is weer met Photoshop van een kleurtje voorzien. Ik heb ook een detail-uitsnede gemaakt van de grote zonnevlam, klik op “lees verder” om deze te bekijken.
Zon, 12 nov. 2011, Pastelkrijtjes op zwart papier (A4) Klik op afbeelding voor grote versie
Het is inmiddels al weer half november en de zon komt ’s middags niet hoger dan zo’n 20 graden boven de horizon in het zuiden. Omdat ik vanuit mijn tuin niet zo laag kan kijken moet ik een ander plekje met vrij uitzicht op de horizon opzoeken om de zon te kunnen waarnemen. Dat kost allemaal wat meer tijd en gedoe, dus de laatste tijd stonden de zonnewaarnemingen op een laag pitje. Maar op een mooie zonnige zaterdagmiddag zoals gisteren begint het toch te kriebelen, en omdat ik op internet had gelezen dat er een fraai filament zichtbaar zou zijn op de zon, heb ik de 70mm zonnekijker in de auto geladen en ben ik met mijn spulletjes op een mooi plekje in de uiterwaarden bij Wilp gaan staan.
Direct nadat ik de kijker op de zon had gericht viel ik zowat achterover van mijn klapkrukje: een enorme zonnevlam was zichtbaar aan de zuidoostrand van de zon. Maar écht enorm! Het was de allergrootste zonnevlam die ik ooit heb gezien. Een monster! Zulke verschijnselen zijn niet van te voren te voorspellen: je moet echt geluk hebben om juist op dat moment door een zonnekijker te kijken. En dat geluk had ik dus blijkbaar! Aan de noordoostkant was op hetzelfde moment heel mooi het grote filament te zien als een langgerekte donkere sluier om de zonsrand krulde en tot ongeveer een derde van de zonneschijf doorliep. Ook dat filament was de grootste die ik ooit heb gezien, maar omdat die er al een dag hing was dat minder een verassing. Gelukkig had ik mijn tekenspulletjes meegenomen zodat ik dit spektakel kon vastleggen. Maar dit keer had ik ook een klein compactcameraatje bij me en heb geprobeerd wat fotootjes door het oculair te maken.
Nabij Winterswijk bevindt zich een kalksteengroeve. Op deze plek komen (vrij uniek voor Nederland) ontzettend oude kalksteenlagen uit het Trias aan de oppervlakte. Deze lagen zijn rond 235 miljoen jaar geleden ontstaan, uit de periode van de allereerste dinosauriërs. Vroeger was dit de kust van een grote binnenzee en omdat omdat deze plek steeds opnieuw werd overspoeld met modderlaagjes die in de loop van de tijd versteenden, is het gesteende opgebouwd in verschillende dunne laagjes. In deze laagjes zijn verschillende fossielen bewaard gebleven van vissen, kreeftjes en zelfs van de voorlopers van de dinosauriërs. De kalksteen wordt nog steeds gewonnen voor de wegenbouw, maar enkele keren per jaar is de groeve toegankelijk voor het publiek en kan je er zelf op zoek gaan naar fossielen.
Gisteren was de groeve de hele dag geopend en ben ik met twee vrienden naar Winterswijk afgereisd om ook eens een poging te te wagen en te kijken of we misschien iets konden vinden. Gewapend met een hamer en een beitel begonnen we rond een uur of elf ’s ochtend een beetje te hakken op een plek die ons wel geschikt leek. Het was een plek aan de rand van een rijpad voor shovels, bestaande uit dunne platen kalksteen die op sommige plekken heel makkelijk los te bikken was van de onderste laag. Plaatje voor plaatje gingen we op zoek naar.. ja naar wat eigenlijk? Ik had gelezen dat, naast fossiele botjes, soms ook voetafdrukken van kleine dinosaurus-achtigen gevonden konden worden. Eigenlijk ben ik de rest van de dag op zoek geweest naar deze voetafdrukken. Onder iedere plaat die ik voorzichtig lostikte van de ondergrond verwachtte ik wat te vinden. Af een toe kwam ik “iets” tegen: een gleufje, een raar gevormd afdrukje van iets, maar niets dat op een dierlijk spoor leek. Zelfs uren later had ik nog steeds niks gevonden. Toch bleef ik vol goede moed, want een groep Duitsers verderop in de groeve hadden wel wat afdrukjes gevonden, en iemand die in een hogere laag aan het graven was had zelfs een heel klein ribbetje gevonden…
De afgelopen dagen heb ik in de avonduren weer gewerkt aan de dichte ombouw voor de 300mm Dobson. Omdat men tegenwoordig bij het Duitse TS losse buizen voor GSO telescopen verkopen, kon ik voor een prikkie aan de perfecte buis voor mijn telescoop komen. Omdat de Meade Lightbridge (waar ik de meeste onderdelen van verzameld heb) een GSO produkt is, zou alles prima moeten passen.
Omdat de GSO buis voor een f/5 telescoop bestemd is, moest hij wel eerst iets worden ingekort. Na een hoop berekeningen betreffende brandvlak, oculairpositie, de dikte van de spiegelcel etc. kwam ik op een lengte van 111,5 cm. De metalen buiswand was eenvoudig te zagen met een docoupeerzaag. Dat geeft trouwens wel een gigantische herrie; oordopjes kwamen goed van pas!