Na een mooie zonnige dag volgde een mooie heldere avond. Het begon weliswaar met wat sluierbewolking, maar eenmaal aangekomen op de waarneemstek nabij Lochem werd dat al snel minder. Ik was er samen met waarneemmaatjes Steven (30cm Sumerian Dobson) en Tom (zelfbouw 40cm Dobson). Ikzelf had ook mijn 40cm dobson meegenomen, en hoewel de ventilator daarvan helaas de geest heeft gegeven was het beeld gewoon prima tot zo’n 150x. Een vergroting waarbij bijvoorbeeld M64 mooi in beeld stond tussen enkele omgevingssterren. Het stelsel blijft voor mij altijd één van de mooiste objecten van de voorjaarshemel: de donkere stofband is altijd weer apart om te zien: een boonvormig boogje aan de oostkant van de heldere kleine kern. De schets is gemaakt met een grijs potlood op een wit vel papier bij een vergroting van 140x (13mm LVW) tussen 23.45u en 00.30uur. Dat is vrij lang voor een relatief eenvoudig object, maar ik heb erg lang lopen prutsen met een puntig gummetje om de stofbandje kloppend te krijgen, dit ging iedere keer mis… De volgende keer probeer ik hem wat groter te tekenen, dan gaat het waarschijnlijk makkelijker: deze schets is ongeveer 15cm in doorsnede.
Roels Blog
Een mooie dag om naar de Zon te kijken! Om 13:40 uur zette ik de nieuwe Solarex buiten om te kijken of er nog wat gaande was op het oppervlak. Nou, dat kon je wel zeggen! Een felle vlam uit de noordoostrand van de Zon die al na een minuut beweging liet zien. Alsof iemand even een enorme hobbybrander op standje tien zette en tien minuten later weer dichtdraaide. Want na tien minuten was de felle vlam al weer compleet verdwenen. Ik heb er in alle haast nog snel een schetsje van kunnen maken. Als toetje verscheen er bovendien om 15:45 uur nog een heldere witte flare in het actieve gebied AR1739. Ook die was een kwartier later weer uitgedoofd. Twee mooie niet alledaagse verschijnselen op de Zon op één middag, en nog mooi weer ook. Heerlijk!
Al sinds mijn allereerste PST mod (zo’n 2 jaar geleden) liep ik met het idee om een oude Polarex telescoop volledig om te bouwen tot h-alpha kijker, volgens hetzelfde recept als van mijn eerdere zonnekijkers. Maar dan wel op zo’n manier dat de kijker aan de buitenkant bijna niet te onderscheiden is van een “normale” Polarex. De ultieme combinatie tussen ouderwets en nieuwerwets – een Solarex! De basis hiervoor zou dan een 60mm f=700mm volgkijker en het etalon van een Coronado PST moeten zijn. De zoektocht naar de benodigde onderdelen begon al snel, en afgelopen week had ik eindelijk (soms na speurwerk, soms door puur toeval en geluk) alle benodigde spulletje bij elkaar en kon de kijker in elkaar elkaar gezet worden… Hieronder een kort bouwverslagje.
Omdat de positie van het PST etalon ten opzichte van het objectief erg nauw luistert (exact 200mm binnen focus) kon ik niet zomaar de originele buis gebruiken. Die was namelijk net een paar cm te kort… Ik had daar een jaar geleden toen dit plan ontstond al rekening mee gehouden en heb toen een oude gedeukte en afschuwelijk plamuurde Polarex 60mm f=900mm aangeschaft. De buis daarvan heeft dezelfde diameter als die van een 60/700, maar is een stuk langer. Ik kon zo’n buis dus op de juiste lengte zagen, netjes opknappen en spuiten.
Via het projecteren van een zonsbeeldje op een stukje karton kon ik precies bepalen op welk punt het etalon bevestigd moest worden en dus ook waar de buis afgezaagd moest worden. Hoewel de buis er slecht uit zag vond ik het toch wel een beetje raar om de ijzerzaag erin te zetten. Het moest bovendien in één keer goed gaan, want een tweede buis is niet zomaar gevonden! Ik heb wel tien keer alles nagerekend voordat de zaag erin ging. Gelukkig ging alles zonder problemen en eenmaal op maat gezaagd heb ik de buis geschuurd, opnieuw geplamuurd en in de juiste kleur gespoten met een spuitbusje autolak: … Lees verder »
Ik verwachtte aanvankelijk niet veel van deze verduistering: slechts 1% van de diameter van de Maan zou in de kernschaduw van de Aarde vallen, tijdens het maximum van de verduistering (net na 22.00) zou de Maan maar 9 graden boven de horizon staan, en tot overmaat van ramp hing er al de hele avond een wolkenband precies in de verkeerde richting… Maar de temperatuur was aangenaam, dus waagde ik het toch maar op. Ik heb mijn camera achter de volgkijker van de Polarex (d=60mm f=700mm) gehangen en opgesteld in de volkstuintjes naast mijn huis, waar ik vrij zicht op de horizon heb. Om 22.00u had ik nog geen glimp van de Maan opgevangen, maar de steeds lichter wordende randjes van de wolken gaven hoop. En precies op het juiste moment (22.05 uur) kroop de Maan achter de wolken vandaan en was er een mooi, maar piepklein hapje uit de linkerbovenkant te zien. Toch nog wat donkerder dan ik had verwacht! Ik stelde de telescoop scherp en liet de camera een seconde of 8 belichten. Dat zou natuurlijk te lang zijn voor een goede belichting, maar om trillingen door de omklappende spiegel te voorkomen gebruikte ik de oeroude “afzwaaitechniek”: hand voor het objectief, ontspanknop indrukken, opstelling uit laten trillen, hand kort weghalen voor de belichting, snel de hand er weer voor en wachten tot de cameraspiegel weer terugklapt. Met bovenstaande foto als beste resultaat. Ik vermoed dat de belichting ongeveer een halve seconde is geweest.
Gisteravond was nou niet bepaald het meest geschikte moment voor een Maanschets. Er hing wat sluierbewolking waar de Maan maar met moeite doorheen scheen, en hij kwam ook niet zo hoog boven de horizon: maximaal 30 graden. Maar de temperatuur was aangenaam en het was eindelijk eens windstil. Helaas zou de Maan vanuit mijn tuintje pas rond middernacht goed zichtbaar worden, dus ik moest wel even met mijn spulletjes naar een waarneemstekje rijden met beter zicht op het zuiden. Om een uur of 9 (in de schemering) vertrok ik met de 75mm Polarex richting een doodlopend weggetje net ten noorden van Twello…
De Maan scheen melkachtig door de sluierbewolking, maar door de telescoop was het zicht vrij goed. Hoewel de gedeeltes die normaal pikzwart zijn nu een beetje grijzig waren, was de seeing vrij goed en waren de kraters goed scherp. Op dat moment stond de Maan zo’n 25 graden boven de horizon, maar de vergroting kon toch al eenvoudig tot 200x worden opgevoerd.
Eén van de opvallendste gebieden op de Maan was het gebiedje nabij de krater Grimaldi. De laagstaande zon zorgde er vooral binnenin de krater Hevelius voor dat de bolling van het Maanoppervlak goed te zien was: de gladde bodem vertoonde een mooi helderheidsverloop. Ook het verschil in diepte tussen de verschillende kraters was daardoor goed te zien. Bij de twee grootste (Grimaldi en Hevelius) was de bodem goed te zien, maar de krater Cavalerius, bovenaan de tekening, is zo diep (3600m!) dat de binnenkant pikkedonker bleef. Dit komt om dat Cavelius na zijn ontstaan niet is volgestroomd met lava, zoals de andere twee. Tussen Grimaldi en Hevelius is krater Lohrmann zichtbaar.
De tekening is gemaakt tussen 22:00 uur en 32:15 uur met een wit pastelpotlood op zwart papier. De vergroting bedroeg 171x (7mm Vixen Ortho). Er was bij die vergroting nog meer detail zichtbaar, maar helaas werd de sluierbewolking op gegeven moment zo dik dat ik niet meer verder kon tekenen. Vooral bij Grimaldi missen er dus wat kleine bergtopjes etc. Het beeld door de telescoop is horizontaal gespiegeld, dus op de tekening is het oosten rechts en het noorden boven. (Klik op de afbeelding voor een grotere versie)
Mooi weer + lange middagpauze = zonnekijker naar buiten! Ik heb vanmiddag weer een half uurtje achter de kijker gezeten om een tekening van de Zon in h-Alpha te maken. Het is alweer een behoorlijke tijd geleden dat ik dat gedaan heb, ik moest zelfs zoeken waar ik mijn pastelpotloden gelaten had… Ik heb de Zon in zijn geheel getekend. Er waren rondom veel protuberansen te zien en op de schijf zelf was een groot actief gebied zichtbaar: AR1726. Met een beetje geluk zorgt dit gebied deze dagen nog voor een flinke uitbarsting die (met nog meer geluk) poollicht kan veroorzaken. Gedurende het half uur dat ik de tekening maakte hield het gebied zich helaas rustig, maar mooi was ‘ie wel! De tekening is gemaakt met wit pastelpotlood op zwart papier, later heb ik hem digitaal een kleurtje gegeven. De gebruikte telescoop was mijn opgevoerde 70mm PST, de vergroting bedroeg 32x. (Klik op de tekening voor een grotere versie)
Kom op zaterdag 18 mei naar het Worpplantsoen in Deventer voor alweer de derde editie van “Zonnekijkers op de Worp”! Zie echte protuberansen of zonnevlammen in het rode licht van waterstof en bekijk zwarte zonnevlekken via gefilterd wit licht of via de oeroude projectiemethode. Ik zal zelf mijn telescopen (75mm Polarex voor witlicht en een 70mm PST mod voor h-alpha) rond 12.00 uur opstellen. De exacte locatie is hetzelfde als bij de vorige edities: bij het opstappunt voor het veerpontje, pal naast het Ijsselhotel in Deventer.
Meer info: http://www.facebook.com/events/266137336856830/
Alles natuurlijk onder voorbehoud van zonnig weer!
P.S. Iedereen die in het bezit is van een telescoop geschikt voor zonnewaarnemingen nodig ik hierbij van harte uit om de kijker mee te nemen en het publiek kennis te laten maken met deze vorm van astronomie.
Deze periode is er een vrij heldere komeet zichtbaar aan de avondhemel, komeet C/2011 L4 PanSTARRS. Hij zou niet hoog boven de westelijke horizon uitkomen en vooral in de eerste dagen alleen vlak na zonsondergang zichtbaar zijn. Ondanks zijn uitzonderlijke helderheid zou het dus toch een lastige waarneming kunnen worden. De eerste dag dat de komeet in onze regionen boven de horizon uit zou piepen, was het bewolkt. Maar in de middag van dinsdag 12 maart klaarde het op en leek het erop dat het die avond toch echt zou gaan gebeuren…
Het was gisteravond erg koud, maar een maanloze heldere nacht na weken en weken baggerweer moet gewoon benut worden, al is het maar een paar uurtjes! Om half acht arriveerde ik dus op de Papenslagweg met de 16″ Dob. Tijdens het opbouwen kwam Ed aangereden en nog wat later kwam ook Tom ons vergezellen. Ed had een kleine APO op azimitale montering mee, Tom een 15×70 verrekijker op parallelogram-statief en een 20cm VOLLTUBUS. Na wat opstartproblemen (mijn gebarlowde laser gaf perfecte collimatie aan, de buigingsringen zeiden iets heel anders) kwam het waarnemen goed op gang.
Hoogtepunten:
- De Orionnevel was natuurlijk schitterend, en voor het eerst zag ik een rozige kleur op sommige plekken in de nevel. E en F ster bij het trapezium: eitje.
- De plek in de Orionnevel waar de kleur roze zichtbaar was: de heldere baan aan de rand van het heldere kerngebied
- Meropenevel: goed te zien als een zwakke grote waaier: deed denken aan de gloed van een zaklamp in de mist.
- Jupiter: de ZEB blijkt gespleten te zijn! De westelijke helft zag eruit als een langgerekte slangentong met witte structuren ertussen.
- Rosettenevel: de sterrenhoop in het centrum was al eenvoudig te zien met het blote oog. Door Toms 70mm verrekijker was de nevel ook te zien aan de noordoostzijde en door de Dob (in combinatie met een Orion Ultrablock) was in het helderste deel van de nevel erg veel structuur zichtbaar:
wazige donkere blobben in de nevelgloed.
- M78: bijna iedereen vind dit een saai object, maar ik zoek hem toch iedere keer even op. De brede mistige waaier met twee heldere sterretjes (en 1 zwakkere) erin vind ik altijd een mooi gezicht
- Vlamnevel: een groot boomblad-achtige vorm met brede donkere banen erdoor. Alnitak hindert enorm, maar kan toch makkelijk buiten beeld gehouden worden in de 13mm.
- Paardekopnevel: met het H-beta filter van Tom in de 40cm zowaar een makkelijk object. De achtergrondnevel is zeer duidelijk zichtbaar en de paardekop (groot) is een duidelijke donkere inham. De kop steekt het donkerst af in de 22mm LVW, maar iets meer vergroting met een 17mm Delos toont de vorm wat duidelijker. Het is de derde keer in mijn leven dat ik de Paardekop zie: prachtig!!
-Eskimonevel: toetje van de avond. Nog nooit zo mooi gezien. Bij 300x bijna zoals op foto’s. Een sterretje in het midden, daaromheen een donker gebiedje, dan een wat hoekig lichtringetje en daaromheen een grote wollige lichtkrans. Als het niet zo berekoud was had ik hem zeker geschetst: op dit soort telescoopbeelden kun je weken teren!
Op een gegeven moment werd het echter te koud om nog prettig waar te nemen: verkleumde vingers, en een nare oostenwind. Om 22.30 heb ik de boel daarom afgebroken, maar reed ik toch zeer voldaan naar huis. Wat een leuk waarneemavondje was dit!
De afgelopen week heb ik geknutseld aan een eenvoudige 130mm f/5 mini Dobson. Dit keer heb ik de hoogtelagers “opgesloten” in een dichte ring, zodat het kijkertje in zijn geheel met één hand op te tillen is (er komt nog een handvat op zijn rug). Hij is uitgebalanceerd op zware oculairen (Vixen LVW’s), zodat hij niet achterover kantelt als je naar het zenit kijkt. Lagering is Formica op Teflon, dus alles draait heerlijk soepel. Het mooie is dat het kijkertje een heel handige hoogte heeft: als je hem even hoog zet als de hoogte waarop je zelf zit (de grond, een stoeltje, een muurtje, picknickbankje) heb je van horizon tot zenit de juiste kijkhoogte: de 114mm minidob was daar net iets te klein voor. Nog te doen: zwarte folie om de buis (blauw = yuk) en het handvat monteren.