Time-lapse: La Palma 2015


Ik heb begin deze maand op La Palma naast visueel waarnemen met de 35cm Dobson een hele rits time-lapse opnames gemaakt van de sterrenhemel. Voor mij de ideale manier om iets astrofotografie-achtigs te doen, want dat apparaat klikt wel door terwijl ik me rustig met het visueel waarnemen bezig kan houden.

De afgelopen week heb ik de duizenden losse foto’s allemaal achter elkaar gemonteerd en heb ik er een bijpassend muziekje onder gezet. Behalve een paar testopnames thuis was dit de eerste keer dat ik iets dergelijks gemaakt heb (en er zitten daarom genoeg imperfecties in het filmpje) maar ik ben best tevreden! Ik had bijvoorbeeld van te voren nooit verwacht dat de oude 50mm lens zo krankzinnig veel detail zou laten zien in de Melkweg (de stukjes close-up Pijpnevel bijvoorbeeld) bij zo’n korte belichtingstijd (10sec).
Het grootste deel van het filmpje is geschoten naast Pico de La Cruz op 2300 meter hoogte, maar er zitten ook wat opnames vanuit de tuin van het vakantiehuisje bij. Bij sommige scenes is het woestijnstof (waar ik opnieuw een aantal dagen last van had) nog gedeeltelijk zichtbaar.

Bekijk het filmpje voor de beste beeldkwaliteit op de site van Vimeo zelf: https://vimeo.com/137074039

(Een waarneemverslag met schetsen zit er uiteraard ook nog aan te komen, maar vanwege een klein ongelukje tijdens het sleutelen aan mijn brommertje ben ik een stukje van mijn rechter wijsvinger kwijt. Lange stukken typen zal daarom voorlopig even niet gaan)

Schets: NGC 4490, NGC 4485 – “Cocoon Galaxy”

Schets_NGC4490_NGC4485_20150422_grootNog een schetsje van één van de waarneemnachtjes bij de Enkelaarsbrug: NGC 4490 en NGC 4485, oftewel Arp 269, oftewel Cocoon Galaxy. Door de hoge stand in de 350mm een schitterend duo! NGC 4490 heeft een rare asymmetrische helderheidsverdeling en heeft aan de noordwestzijde een vrij duidelijke haak richting de kleinere en zwakkere 4485. De kern is helder maar vrij “zacht” en over de hele lengte van het stelsel zijn wollige klontjes licht te zien, het duidelijkst en helderst aan de zuidoostzijde. Het deed me een beetje denken aan een vis van de bovenkant gezien met een duidelijk herkenbare ruggengraat.
NGC 4485 was in vergelijking een stuk minder interessant, maar toch een mooi helder ovaal stelsel. Tom wees me nog op kleine details vlak naast beide stelsels, maar die kon ik zelf niet zien.

Schets: Hickson 68

Schets_Hickson68_20150422600pxDe afgelopen week heb ik drie nachten kunnen waarnemen – één vanaf de Ensinkgoorsdijk bij Markelo, de andere twee nachten bij een voor mij nieuwe waarneemstek: de Enkelaarsbrug – ook vlak bij Markelo. Ik heb verschillende schetsjes gemaakt van voorjaarsstelsels, waaronder deze: het mooie galaxycluster Hickson 68 in de Jachthonden. Alle leden waren goed zichbaar, hoewel ik met de zwakste (NGC 5358, mag. 13,7) toch wel wat moeite had. Moeilijk te onderscheiden van een sterretje bij lagere vergroting, maar eenmaal gelokaliseerd was hij opeens wel continu zichtbaar als klein waasje.

Maanschets: Bullialdus en omgeving

Schets_Bullialdus_20150428_900pxGisteravond was het mooi transparant en de Maan stond al vroeg genoeg hoog in het zuiden om al in de avondschemering te kunnen beginnen met waarnemen. Gelukkig maar, want ik moest de volgende dag er al weer om 5 uur uit… Omdat ik toch zo vroeg mogelijk mijn bed in wilde heb ik een niet al te moeilijk gebied uitgezocht om te tekenen: krater Bullialdus en zijn directe omgeving.
Bullialdus (diameter 61km) is een grote krater en heeft zeer opvallende terrasvormige binnenwanden. Bovenop de noordrand lijkt een langgerekt kratertje te liggen, maar dit zou ook een toevallige vorm van de kraterrand kunnen zijn. In het midden van de vlakke kratervloer staat een flinke centrale berg, met meerdere toppen. De buitenranden van de krater toonden veel rimpelige details, te veel om in een korte tijd nauwkeurig te tekenen. Fraai ding, een beetje het kleine broertje van Copernicus! Direct ten zuiden van de grote krater liggen Bullialdus A en Bullialdus B: ze lijken erg op elkaar, maar alleen bij B zag ik duidelijke terraswanden aan de oostzijde (rechts op de tekening). Rechtsonder ligt krater Konig (23km), omdat deze dichter bij de terminator lag was de schaduw van de kraterwand langer waardoor de bodem nog vrijwel volledig in de schaduw lag. Pal ten noorden van Konig is ook nog het piepkleine kratertje Bullialdus F (6km) te zien.
De tekening is gemaakt met een wit pastelpotlood op zwart papier. Noord is boven, west is links.

Mooie protuberans op de Zon (10 april 2015)

Schets_Zon_20150410_1000pxDe eerste dag van 2015 waarop de temperatuur de 20 graden aantikt: lente! Omdat ik vanmiddag vroeg vrij was heb ik heerlijk in het zonnetje kunnen zitten en datzelfde zonnetje in h-Alpha bekeken met de Solarex. Aan de noordrand van de zon was een prachtig grote protuberans te zien. Dit was er één van het type “hedgerow”, een type protuberans dat lang kan blijven hangen en over het algemeen niet zo snel van vorm verandert. Dat geeft de schetser tijd om wat meer detail op papier te zetten dan gebruikelijk, dus ik kon lekker rustig kijken en tekenen. Hoewel er bij hoge vergroting wel degelijk kleine veranderingen waar te nemen waren, bleef hij inderdaad vrij kalm. De tekening is gemaakt met een wit pastelpotloodje op zwart papier, kleurtje later toegevoegd met Photoshop. Lees verder

Snelle h-Alpha schets van de Zon

Schets_Zon_20150322_SolarexOp 22 maart even lekker in de tuin in het zonnetje gezeten, achter de Solarex. Prima weertje, lekker met zonder jas! Qua protuberansen was er niet zo veel te zien, maar de Zon hing werkelijk vol met filamenten. Ik heb een kwart van de Zon getekend (de noordoost-zijde) met een wit pastelpotlood op zwart papier. Het oranje kleurtje is later toegevoegd met Photoshop.

Fotoverslag: Zonsverduistering 2015 – op expeditie naar Duitsland

Solargraph_eclips_2015_overzicht_webOp vrijdag 20 maart zou er een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar zijn, waarbij de zon vanuit Nederland voor meer dan 80% verduisterd zou worden, Een dergelijk grote eclips is sinds de grote verduistering van 1999 niet meer voorgekomen, dus deze móest ik gewoon zien! Op de avond van 19 maart kwam er echter opeens zeer dichte mist opzetten die waarschijnlijk niet op tijd zou gaan oplossen… Nu had ik ruim van tevoren al rekening gehouden met slecht weer en een noodzakelijke roadtrip naar een onbewolkt gebied, maar het begon nu toch allemaal wel erg spannend te worden. Enkele waarneemvrienden en ikzelf besloten om in ieder geval vroeg in de ochtend richting het oosten te rijden – hoe verder oostwaarts hoe meer kans op helder weer.

En zo geschiedde. Op de ochtend van de zonsverduistering om 7:00u nog even de satellietbeelden checken en inderdaad: alles potdicht boven Nederland, maar boven Duitsland grote opklaringen. Samen met mijn zoontje (5) en waarneemmaatje Steven snel de auto in en rijden maar.

Onderweg voegden Robbert en Tom zich bij ons, maar na twee uur rijden nog steeds geen blauw stukje lucht te zien. In de buurt van Melle leek het wat open te trekken, maar dat bleek zeer kortdurend te zijn. Nog verder naar het oosten dan maar. De eclips was inmiddels al begonnen…

Eindelijk, na meer dan 200km rijd brak dan eindelijk het wolkendek en reden we opeens onder een volledig blauwe (maar ietwat heiige hemel). Direct de eerste aflag genomen en stomtoevallig op een prachtig boerenweggetje tussen de weiland beland. Perfect!! Het was ondertussen al bijna 10:00u, drie kwartier voor het maximum. Behoorlijk op het nippertje dus.

Het eerste wat ik deed was het neerzetten van twee pinhole camera’s gemaakt van twee blikjes met fotopapier erin voor een langbelichte opnames van de hele verduistering:

solargraphgrootblikje

Fotoblikje nummer 1

solargraphkleinblikje

Fotoblikje nummer 2, tussen de struikjes

Nadat deze knutselwerkjes waren opgesteld konden de telescopen en de eclipsbrilletjes worden uitgeladen. Het was nog goed zonnig en als je niet beter wist was er niets dat er op wees dat er iets gaande was. Het was licht als normaal en op de akker voor ons was een boer rustig aan het ploegen. Hij keek wel een beetje vreemd naar al dat volk dat opeens verscheen met allerlei apparatuur, notabene op een weggetje waar je niet mag komen, maar hij ploegde ongestoord voort.

Rond 10:15u begon er voor de oplettende waarnemer toch wat te veranderen. Het licht werd duidelijk minder fel en de warmte van de zon werd minder voelbaar. Door de brilletjes en de telescopen was de zon al een vrij smalle sikkel geworden. Het meest bijzondere vond ik het beeld door de h-alpha Solarex. Protuberansen werden gedeeltelijk bedekt door de maanschijf: een uniek plaatje. In alle kijkers viel de rafeligheid van de maanrand op; maanbergen die afsteken tegen de zonneschijf.

Toen ging alles snel. De verduistering naderde zijn maximum (op deze locatie 81,5% om 10:41u) en er was onmiskenbaar “iets aan de hand” met het licht. De hemel kreeg een subtiel raar kleurtje, witte vlakken waren minder fel aan de ogen en wat gelig van kleur. De Zon gaf totaal geen warmte meer af.

Zonsverduistering_20150320_maximum_800px Lees verder

Eindelijk! Noorderlicht in Nederland!

noorderlichtTotaal onverwacht werd de Aarde op dinsdag 17 maart 2015 geraakt door een krachtige storm van geladen deeltjes afkomstig van een uitbarsting op de Zon. Dit veroorzaakte rondom de polen prachtig poollicht, en de storm was krachtig genoeg om (met moeite) zichtbaar noorderlicht te veroorzaken in Nederland. Ik ben met waarneemmaatjes Steven, Bart en Robbert op een redelijk donker plekje bij Nijbroek op de uitkijk gaan staan en na het invallen van de duisternis was het meteen raak. Een gloed boven de horizon met af en toe pilaarvormige uitschieters die langzaam van helderheid veranderden en verplaatsten. Visueel was alles zeer subtiel zichtbaar, maar fotografisch was het veel spectaculairder met duidelijke kleuren en structuren. Na ongeveer uur werd het minder en was de show alweer grotendeels voorbij. Het is de tweede keer in mijn leven dat ik poollicht zie (de eerste keer was op de legendarische avond van 6 april 2000), dus ik ben zo blij als een klein kind! (klik op de afbeelding voor een grotere versie)

Schets: komeet 2014 Q2 Lovejoy (ASOD 28-1-’15)

Schets_Komeet_Lovejoy_20150124_800pxNa een ochtend met flinke sneeuwbuien klaarde het zaterdagmiddag prachtig op. Om 22:30u zou die avond de maan onder gaan, en zou de nieuwe 150mm minidobson (later daarover meer) zijn first light gaan beleven: komeet Lovejoy – op zo’n 40 graden hoogte in het westen. Ik merkte al voordat de maan onder was dat het sneeuwdek de lichtvervuiling behoorlijk versterkte. Hoewel het mooi transparant was leek de hele hemel wat lichter dan normaal: door het sneeuwdek gereflecteerde straatverlichting…

Maar dat mocht de pret toch niet helemaal drukken: de kijker stond rond 22.00u gecollimeerd klaar (met een zwart A4’tje als lichtschild) en Lovejoy was ook zonder zoeker binnen no-time gevonden. Pfoe, heldere pluis zeg! Een ronde bolhoop-achtige vlek met een helder puntje in het midden: de kern. De groene kleur waar ik in andere verslagen over gelezen heb kon ik helaas niet ontwaren. In eerste instantie zag ik ook niets van een staart, maar na goed aan het donker gewend te zijn zag ik toch een zwakke, maar zeer lange staart richting het oosten. Het duurde even tot ik hem perifeer tot buiten het beeldveld van de 22mm LVW zag gaan, en toen werd het ook duidelijker dat hij helderder en iets smaller was dichter bij de kern. Ik heb een schets gemaakt met grijs potlood op wit papier.

Voor wie een enorm spektakel verwacht naar aanleiding van deze tekening: in de schets is de staart een stuk prominenter dan in het echt. In werkelijkheid was de staart veel zwakker dan de coma, en sprong hij er zeker niet zo duidelijk uit. De coma en de kern zijn wel echt zo groot en echt zo helder – mooiste komeet sinds PanSTARRS!

Eerste maanschets van 2015: Pythagoras (ASOD 6-1-’15)

Schets_Pythagoras_20150103_625pxWat is de winter van 2014-2015 toch bagger – wolken, wolken en nog eens wolken. Maar gisteravond klaarde het dan eindelijk mooi op. De maan stond hoog in het zuidoosten en de Polarex stond al snel in de achtertuin. Krater Pythagoras aan de noordoostkant van de maan lag er opvallend mooi bij – als een diepe schotel in het maanoppervlak. De seeing was heel best en ik voerde de vergroting dus lekker overdreven op tot 200x met mijn nieuwe 6mm Baader Genuine Ortho. Dat ging prima, en hoewel er waarschijnlijk niet écht meer detail zichtbaar is dan bij bijv. 170x, is het toch prettiger schetsen als de krater lekker groot in beeld staat. Pythagoras is een inslagkrater met een diameter van 170km met kraterwanden van maar liefst 5km hoog. In het midden van de krater staan 3 centrale bergen (ik zag er 2 door mijn telescoop) met een hoogte van 3,5km. Stel je eens voor hoe het uitzicht er vanaf zo’n berg uit zou zien! Lees verder