Heel Nederland Kijkt Sterren – 3 december 2014

3Op woensdag 3 december werd het programma “Heel Nederland Kijkt Sterren” uitgezonden op NPO1. Het is de Nederlandse variant van het jaarlijks door de BBC uitgezonden “Stargazing Live”. De Nederlandse pilot was een live themaprogramma over sterrenkunde in het algemeen, uitgezonden vanaf verschillende locaties in het land, waaronder Sterrenwacht Tivoli in Oudenbosch. Een bijzondere locatie, want in dit gebouw (een voormalig klooster) bevindt zich de oudste volkssterrenwacht van Nederland, voorheen Simon Stevin geheten.

Ik ben samen met enkele andere amateurastronomen gevraagd om deel te nemen aan de live uitzending vanaf locatie Oudenbosch, en iets te vertellen over mijn zelfgebouwde telescoop. Helaas was het op de avond van uitzending ijskoud en volledig bewolkt, waardoor er van sterrenkijken niet veel terecht kwam. Gelukkig waren er veel oude bekende aanwezig, dus gezellig was het sowieso. Tussen de meegebrachte telescopen bleken bovendien nóg twee telescopen te staan die door mij zijn gebouwd, ook erg leuk om die eens terug te zien.

1

Vlak voor we ‘live’ gaan, nog een paar instructies van de opnameleider – Foto: Marjan Pontier

Jammer genoeg was er vanwege tijdsdruk niet veel ruimte over om op TV iets over onze kijkers te vertellen, maar uiteindelijk zijn Hanny van Arkel, Tom Börger en ikzelf toch eventjes in beeld geweest om iets over de hobby te vertellen.

Leuke bijkomstigheid was dat astronaut André Kuipers de presentator ter plaatse was en ons de vragen stelde. Toch bijzonder om eens een astronaut te ontmoeten en te spreken. Een opvallend vriendelijke man; na afloop van de uitzending heeft hij zelfs zijn handtekening op mijn telescoop gezet, een supergaaf aandenken aan een bijzondere avond.

4

André Kuipers signeert mijn 350mm Dobsontelescoop – Foto: Steven Lantinga

Achteraf hoorde ik dat de uitzending 1.2 miljoen kijker heeft getrokken, en dat het programma in 2015 een vervolg krijgt. De uitzending is HIERRRR terug te kijken. (ikzelf vanaf 00:57)

2

V.l.n.r. Steven Lantinga, André Kuipers, Roel Weijenberg – Foto: Hanny van Arkel

Lees verder

Stomtoevallig: het effect van libratie vastgelegd in twee schetsen! (ASOD, 10-12-’14)

Schets_Gaus_vergelijk_libratieGisteren heb ik een schets gemaakt van krater Gauss en omgeving. Vanochtend ontdekte ik dat ik die al eerder heb geschetst, begin dit jaar. De lichtval van de vorige schets was wel totaal anders dan die van gisteren, dus leek me het leuk om ze in dezelfde oriëntatie naast elkaar te plaatsen om het verschil te laten zien in ouderdom van de Maan – het effect dat de schaduw langzaam over het oppervlak kruipt naarmate de dagen vanaf Nieuwe Maan vorderen.

Na vergelijk van de tijdstippen bleek de lunatie (de ouderdom) van beide schetsen stomtoevallig precies gelijk te zijn! Beide tekeningen zijn gemaakt op 15,5 dagen na Nieuwe Maan. En toch zit er behoorlijk verschil tussen de tekeningen onderling. Hoe kan dat nou?
Dit effect wordt veroorzaakt door de libratie, het langzame schommelen van de maanbol in zijn baan. De ouderdom van de Maan was beide keren gelijk, het zonlicht valt vanuit dezelfde hoek op het oppervlak, alleen de Maan zélf is iets geroteerd/gekanteld ten opzichte van de vorige keer! Stomtoevallig heb ik dus de libratie vastgelegd in mijn schetsen: een onverwachte verassing!
Hier wat meer uitleg over het fenomeen, met animatie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Libratie

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=14071

Maanschets: Gauss, Hahn, Berosus

Schets_Gauss_Hahn_Berosus_20141208_600pxIeder voordeel heb z’n nadeel. Zo ook bij het sterrenkijken. In de zomer is de nachttemperatuur vaak aangenaam en is buiten schetsen dus erg comfortabel. Om tekeningen van de Maan te maken is de zomer echter niet zo geschikt: erg hoog komt de Maan dan niet boven de horizon uit, en hoge vergrotingen zijn door de luchtonrust dan ook vaak niet mogelijk. In de winterperiode is dat allemaal een stuk beter: de Maan komt ‘s nachts zeer hoog aan de hemel te staan waardoor scherpere beelden bij hoge vergrotingen mogelijk zijn. Maar comfortabel schetsen zit er niet echt in. Het was gisteren bijvoorbeeld vrij koud en vochtig. Mijn vingers waren redelijk verkleumd, maar omdat het de afgelopen vrijwel geen nacht helder is geweest, heb ik toch de telescoop in de achtertuin opgesteld en een schetsje van de Maan gemaakt. Lees verder

De ‘verborgen’ radiotelescopen van Westerbork

panoDe meeste mensen kennen de lange rij van radiotelescopen bij Westerbork wel. Goed bereikbaar via het bekende Melkwegpad, en vooral in de weekenden drukbezocht. Maar voor wie ze ter plaatse gaat tellen merkt al gauw dat er maar twaalf zichtbaar zijn in plaats van de veertien die op Wikipedia genoemd worden. Een kilometer verderop naar het oosten staan er namelijk nog twee, verscholen in de bosjes, die overigens identiek zijn aan de andere twaalf. Omdat ik deze twee schotels nog nooit gezien had, besloot ik ze afgelopen weekend eens op te zoeken.

Net als de andere radiotelescopen zijn de twee buitenbeentjes niet bereikbaar met de auto. In een ruim gebied rondom de sterrenwacht is een storingsvrije zone ingericht waar gemotoriseerd verkeer en mobiele telefoons niet toegestaan zijn. We moesten onze auto dus enkele kilometers vóór de schotels parkeren en het laatste stuk lopen. Een mooie wandeling tussen de weilanden, over een mulle zandweg. Lees verder

Monsterzonnevlek AR2192 – een vergelijking

Schets_AR2192_20141027_vergelijk_900pxDe rotatiesnelheid van de Zon is ongeveer 10 dagen. Dat betekent dat wanneer er een zonnevlek vanaf de Aarde gezien aan de zonsrand verschijnt, hij er ongeveer een dag of vijf over doet voordat hij aan de andere kant weer verdwijnt. Op internet waren al dagen foto’s te zien van de “grootste zonnevlek van deze zonnecyclus”, maar uiteraard was het in Nederland al die tijd bewolkt. Het leek erop dat deze zeer bijzondere zonnevlek totaal aan mijn telescoop voorbij zou gaan. Totdat het maandagochtend toch nog redelijk opklaarde! Door de sluierbewolking scheen een waterig zonnetje, maar dat zou genoeg moeten zijn… Al voordat de zon boven de dakrand uit zou piepen stond de kijker (voorzien van een witlicht-zonnefilter) al klaar in de tuin.

De 75mm Polarex wachtend op de Zon…

En daar was hij dan eindelijk, de gigantische zonnevlek die achteraf gezien de grootste in 24 jaar was. Een monster, inderdaad de grootste die ik ooit zag. Door de Polarex was het beeld door de sluierbewolking nogal donker, maar wanneer ik met mijn handen een kijktunneltje maakte boven het oculair kon ik toch enorm veel detail zien. Tijd om de tekenpotloodjes tevoorschijn te halen! Ik heb getekend van 11.30u tot 12.30u, met een grijs potlood op wit papier. Het viel me op dat in een uur tijd kleine details in de zonnevlek iets van vorm waren veranderd. Iets wat ik herken van waarnemingen door mijn h-Alpha zonnekijker, maar bij witlicht was me dat eigenlijk nog nooit zo opgevallen. Hieronder het resultaat na een uurtje priegelen: Lees verder

Schets: Grote protuberansen op de Zon

Schets_Zon_20141004_60mmSolarex_1200pxVandaag waren er twee prachtige, grote protuberansen te zien aan de westelijke zonsrand. De meest noordelijke (de rechter schets) was de meest beweeglijke: de vorm bleef vrij constant, maar de plasmastromen in de vlam veranderden continu van helderheid en plaats. Opvallend genoeg was de kleine krul aan de linkerkant één de meest stabiele structuren; zichtbaar van het begin tot het einde van de schets-sessie.
De hegvormige protuberans (de linker schets) leek in eerste instantie erg onbeweeglijk en uniform qua helderheid, maar na aandachtig kijken waren ook in die protuberans ijle plasmastromen en helderheidsverschillen te zien. Het kleine vrij zwevende plukje links van de heg ontstond terwijl ik aan het schetsen was. Hij paste gelukkig nog nét op het papier!

Na afloop bleek dat de twee schetsen eigenlijk best aan elkaar geplakt zouden kunnen worden tot één geheel. Ik heb de kromming van de zonsrand blijkbaar toch iets te klein gemaakt, waardoor de protuberansen op deze manier dichter bij elkaar lijken te staan dan in werkelijkheid het geval was, maar ik vond het zo wel een leuk plaatje! De gebruikte vergroting was 80x, met af en toe een uitstapje naar 100x, maar dat laatste was vanwege de seeing eigenlijk net een tikje te veel. Lees verder

Fotoverslagje Zonnekijkers op de Worp, 13-09-2014

10613103_536485403151820_377361682293317615_nDat was weer leuk! Gisterenmiddag zeker 100 mensen door onze (Eelco, Jan, ikzelf) telescopen laten kijken naar een zeer actieve Zon. Jan had zijn klassieke Mizar met witlicht-filter meeenomen, Eelko zijn 9.25″ SCT (ook met folie) en ik mijn 75mm Polarex en de 60mm h-alpha Solarex. De leukste reacties kwamen zoals altijd weer van de allerkleinsten.

Ik: “Die zonnevlek is zo groot dat de hele Aarde er makkelijk in zou passen.”
Jongetje: “Niet”.
Ik: “Wel”.
Jongetje: “NIET!”
Lees verder

Aankondiging: Zonnekijkers op de Worp – 13 sept. 2014

zonnekijkersopdeworp_affichekleinIn samenwerking met het SteenWorp Festival organiseer ik op zaterdag 13 september a.s. een nieuwe editie van “Zonnekijkers op de Worp” in Deventer, alwaar het publiek gratis door verschillende typen zonnetelescopen kan kijken om kennis te maken met onze mooie hobby. Het thema van het festival is dit jaar ‘Grensverleggend’, dus daar past Zonnekijkers op de Worp wel goed bij!
Iedereen is van harte welkom om een kijkje te nemen door verschillende types zonnetelescopen (wat ook handig kan zijn als je overweegt om zelf een dergelijk instrument aan te schaffen)! Nog mooier zou het zijn wanneer zonneaanbidders hun eigen zonnekijker meenemen om het publiek er door te laten kijken. Kijkers die sowieso staan opgesteld zijn een equatoriale 75mm Polarex (witlicht) en een tot h-alpha-kijker omgebouwde 60mm Polarex (de Solarex), dus misschien ook leuk voor de liefhebbers van klassiekers.

Lees verder

Samenstand Maan, Saturnus en Mars

maan1Gisteravond was er laag boven de zuidwestelijke horizon een mooie samenstand zichtbaar van de Maan, Saturnus en Mars. Samen met waarneemmaatje Steven ben ik naar de dijk bij Wilp gereden om te kijken en te fotograferen. Het duurde in eerste instantie erg lang voordat een hardnekkige wolk weg trok, maar we hebben daarna het drietal zeker een uur kunnen volgen totdat het laatste puntje van de Maan achter de horizon wegdook. De foto’s geven maar een indruk hoe het er met het blote oog uit zag, in het echt is zoiets altijd veel mooier. Voor meer foto’s Lees verder

Foto’s: nauwe samenstand Venus en Jupiter 2014

venjup2Voor de verandering eens een foto in plaats van een tekening. Op de vroege ochtend van 18 augustus stonden de planeten Venus en Jupiter zeer dicht bij elkaar. Niet in werkelijkheid natuurlijk, maar omdat ze vanaf de Aarde gezien bijna precies in elkaars verlengde stonden. Op weg naar mijn werk was de samenstand erg goed te zien boven Deventer. Ik heb er vanaf een parkeerplaats enkele foto’s van genomen. De linker planeet is Venus, de rechter is Jupiter. Om een idee te krijgen van hoe nauw deze samenstand was: de onderlinge afstand was slechts 12 boogminuten, ongeveer een halve maandiameter – vrij zeldzaam! Meer foto’s na de “lees verder”. Lees verder