Maanschets: “magnetic anomaly” Reiner Gamma

“Magnetic anomaly”. Dat klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, maar gisteren kwam ik erachter dat zoiets daadwerkelijk bestaat, op de Maan. Ik kende het lichter gekleurde gebiedje op het oppervlak van de maan wel uit de atlasjes, maar ik had geen idee dat het zo’n mysterieus verschijnsel is.

Reiner Gamma is het eenvoudigst waarneembare voorbeeld van een zogenaamde “lunar swirl”, lichte vlekken/krullen op een verder donkere ondergrond. Ze komen op meerdere plekken op de Maan voor, en altijd in een gebied waarbij afwijkende magnetische velden gemeten zijn. Er zijn wel wat theorieën over hun ontstaan, maar er wordt nog volop onderzoek naar gedaan. Voor meer uitleg: https://en.wikipedia.org/wiki/Reiner_Gamma

Ik was gisteren pas laat thuis van mijn werk, en ben eigenlijk direct na thuiskomt in de tuin gaan staan met de 10cm refractor. Reiner Gamma viel behoorlijk op in het oculair, en leek niet al te ingewikkeld om te tekenen. Ik heb onderstaande schets gemaakt met met wit en zwart potlood op donkergrijs papier bij een vergroting van 204x. Reiner Gamma is de lichtgrijze kikkervis-achtige vorm in het midden, de krater Reiner staat rechts op de tekening.

De schets is achteraf gefotografeerd, het contrast is iets aangepast en het plaatje is horizontaal gespiegeld voor de juiste oriëntatie.

Maanschets: Clavius

Bizar: precies een week geleden zat ik achter de telescoop bij een temperatuur van -9 graden, gisteren was dat een aangename +9 graden! De maan stond rond 20:00u al hoog in het zuiden, en de seeing was prima. Eigenlijk is het dan praktisch verplicht om een maanschets te maken, dus al snel kwam het witte potloodje uit de koffer.

De nieuwe 102mm refractor gaf een haarscherp beeld; 204x vergroten was geen enkel probleem. Ik koos ervoor om de grote krater Clavius (225km) te tekenen: iets wat ik al langer wilde doen, maar nooit echt goed aandurfde. Er is zoveel detail te zien dat het lastig is om een tekening af te krijgen voordat de schaduwen weer heel anders staan. De kratervloer was naast de vier bekende kraters bezaaid met nog veel meer kleine putjes, ik heb ze niet eens allemaal kunnen tekenen. Bovendien werden ze door de snel verslechterende seeing steeds minder goed zichtbaar…

Omdat het beeld door de refractor met zenitspiegel 180 graden gespiegeld is, heb ik de schets na het inscannen weer in de goede oriëntatie gezet. Verder heb ik geen bewerkingen toegepast. Op de originele tekening is Clavius ongeveer 10cm in diameter.

De tekening is klaar! Rechts zie je een klein zaklampje aan de focuser hangen: zo hou ik mijn handen vrij tijdens het schetsen

Brrrr winterschets: M35 en NGC 2158

IJskoude waarneemavond, -9 op de thermometer! Maar mooi helder met een uitstekende seeing. Lekker rondgezwiept met de 102mm refractor.
Omdat de hemel vanwege het sneeuwdek vrij licht was (SQM 19.23) ben ik niet echt de “diepte” in gegaan. Ik heb nog wel een schetsje gemaakt van M35 en z’n kleine perifere broertje NGC 2158, voordat het me toch een beetje te koud werd en de Belgische biertjes een paar meter verderop wel erg lonkten.

Over de schets ben ik niet helemaal tevreden (beetje dikke sterren), maar het geeft een aardige indruk van hoe de hoop eruit ziet met een kleine kijker bij lage vergroting.
Onderstaand is overigens de veldschets zelf, gefotografeerd en gespiegeld voor de juiste rotatie, verder geen bewerkingen.

:)

MPEMBA! Kokend water + slingerworp = sneeuw [video]

Op weer.nl verscheen net voordat de koudeperiode begon een kort lijstje met bijzondere verschijnselen die met sneeuw en kou samenhangen. Een soort Messierlijstje voor winterkou dus. Heel erg leuk: https://www.weer.nl/nieuws/2021/winterinval-een-gids-voor-al-het-bijzondere-dat-kan-optreden

Ik heb ze bijna allemaal kunnen afvinken, maar de ijsnaalden en het Mpemba effect ontbraken nog. Nu blijven alleen de ijsnaalden nog over, want Mpemba is vanochtend binnengeharkt!
Het is het fenomeen dat heet water sneller bevriest dan koud water. Wanneer je bij zeer lage temperaturen (vanaf -11C) een kopje kokend water in de lucht gooit, valt het als sneeuw weer op de grond. En vanochtend wás het echt koud, dus net voor zonsopkomst stond ik samen met vrouw en kind kopjes kokend water door de achtertuin te gooien. Wat een lol!

Klikklak met de nieuwe ED refractor

Al op Oudjaarsdag arriveerde deze telescoop (een TS Optics 102mm f/7 ED refractor), maar na weken bewolking klaarde het gisteravond laat dan EINDELIJK op, en kon ik mijn nieuw aangeschafte telescoop eens goed testen op de Maan.

Alhoewel ik in de loop der jaren al ontzettend veel telescooptypen heb gehad, is een ED refractor gek genoeg onbekend terrein voor mij. Een korte lenzenkijker met de geringe kleurfout van een veel langere achromaat is een mooie allrounder: wijde beeldvelden, hoge vergrotingen en een korte afkoeltijd, een combinatie die voor mij nieuw is.

De montering van de 75mm Polarex draagt ‘m perfect, en vergrotingen tot 205x zijn geen enkel probleem (bij betere seeing kan de vergroting waarschijnlijk nog wel een tandje omhoog). Qua kleurfout wint de oude 75mm f/16 Polarex achromaat het nog steeds, maar dat kan ook te maken hebben met het feit dat het beeld van de Maan door de 102mm een stuk helderder is. Met een ND filter verdwijnt de kleurfout namelijk zo goed als volledig.

Ik heb ook nog even een snel fotootje gemaakt met de spiegelreflex, en ook daar: bijna kleurfoutvrij. Ik ben blij!

TS 102mm f/7 ED refractor op gemotoriseerde Polarex-montering

Een piepklein schetsje van Mars

Maandagavond was een mooie heldere avond, met Mars al vroeg hoog in het zuiden (man, wat gaat die oppositie snel voorbij). Ondanks de matige seeing waren er regelmatig mooie scherpe momenten waardoor ik eindelijk de planeetkant met Syrtis Major en Hellas eens goed kon bekijken met de 300mm Propdob.

Dit is toch wel de mooiste kant van Mars, waarbij de albedo-details over de hele planeet zichtbaar zijn en niet alleen op het noordelijk halfrond. Bij een vergroting van 240x waren enorm veel details te zien in de korte momenten van goede seeing. Een paar seconden scherp beeld, dan snel zoveel mogelijk details in je hoofd opnemen, en daar een schetsje van proberen te maken. Om vervolgens weer te wachten op de volgende scherpe seconden.

Het was overigens bizar warm voor begin november, ik zat gewoon zonder probleem zonder jas waar te nemen in de achtertuin.

Het piepkleine veldschetsje (32mm rond, de onderzijde van een oculair) is ingescand, uitgeknipt, en het planeetbolletje heeft een oranje zweempje gekregen. Hij is dus niet achteraf opnieuw getekend.

Het houdt niet op: alweer Neowise!

Vannacht de inmiddels legendarische komeet C/2020 F3 (NEOWISE) weer schitterend kunnen waarnemen van de avondschemering tot de ochtendschemering. Dit maal met een groepje fanatiekelingen vanaf een doodlopend weggetje in de buurt van Lochem. Inclusief mini-barbecuetje, meegebracht door waarneemmaatje Robbert!

Enorm geluk gehad met het kraakheldere weer. In de ochtend kwam er wat grondmist opzetten, maar dat maakte het plaatje alleen maar mooier.

De staart leek trouwens nog langer dan de nacht ervoor, minstens een graad of acht in totaal. De beste zichtbaarheid was rond 2:30 uur. Totale Wazn!



(Foto gemaakt met een 102mm f/5 achromaatje op een Polarex EQ. Instellingen weet ik niet meer, maar het is een lange belichting om de ijle structuren in de staart te laten zien. De blauwige gasstaart is bij enorm oprekken van het contrast ook te zien, maar dat maakt de foto als geheel dan weer afschuwelijk om te zien, vandaar dit “compromis”.)

Opnieuw komeet Neowise vanuit Twello gefotografeerd

Zojuist samen met zoon (11) en waarneemmaatje Steven naar een plek met vrij uitzicht in de buurt gereden om de heldere komeet C/2020 F3 (NEOWISE) te bekijken en te fotograferen. We waren er rond 03:00u, en hij was echt prachtig! Door de telescoop een enorm heldere puntvormige kern, een lange gevorkte stofstaart, en details die doen denken aan de boeggolf van een schip. Vanavond absoluut weer op pad, want dit smaakt naar meer!

Komeet C/2020 F3 (NEOWISE), Twello, 11 juli 2020, 03:15u, 102mm f/5 achromaat
Komeet C/2020 F3 (NEOWISE), Twello, 11 juli 2020, 03:25u, 102mm f/5 achromaat

Foto’s gemaakt door een 10cm achromaat refractor op een Polarex EQ-montering. De tweede is korter belicht en gecropt om de structuren rondom de kern wat beter te zien. Alles op de foto was ook visueel prima zichtbaar!

Komeet C/2020 F3 (NEOWISE) nú te zien!

Op dit moment is de heldere komeet C/2020 F3 (NEOWISE) goed zichtbaar aan de vroege ochtendhemel. Ik heb hem net voor het eerst gezien met de verrekijker, en meteen een paar fotootjes gemaakt met de 135mm telelens. Hij is nu zo helder dat hij makkelijk met het blote oog zichtbaar is! Je moet er wel extreem vroeg je nest voor uit, want om tussen 03:30u en 04:00u is de komeet het best te zien. Daarna is het al te licht..De komende weken zal hij in helderheid afzwakken, maar verplaatst hij zich wel naar de avondhemel. Grijp die kans, want dit zie je niet vaak!

Komeet Neowise. Foto met een 135mm telelens vanaf statief, 1 seconde belichting bij ISO 800, gecropt.
Komeet Neowise. Foto met een 135mm telelens vanaf statief, 1 seconde belichting bij ISO 800, gecropt.

Maanschets: krater Gassendi bij slechte seeing

Omdat de weersverwachtingen weer een heldere nacht voorspelden, heb ik de 127mm Maksutov ’s middags al buiten gelegd. Zo zou hij mooi op temperatuur zijn bij thuiskomst, en zou ik meteen kunnen beginnen met het tekenen van de maan bij hoge vergrotingen. De kijker was inderdaad prima afgekoeld, maar de atmosferische seeing bleek helaas slecht. Hierdoor bleef de bruikbare vergroting onder de 200x, met slechts heel af en toe een momentje haarscherp beeld.

Maar goed, ik moest en zou een schets maken, dus pakte ik vol goede moed mijn potlood erbij en begon aan het tekenen van Gassendi: een flinke krater van zo’n 110km in doorsnede aan de rand van de grote, met lava gevulde vlakte van Mare Humorum. Een deel van die lava is bij het ontstaan van Mare Humorum (waarschijnlijk ondergronds!) in de krater gevloeid, waardoor er aan de zuidwestelijke kraterrand een vrijwel vrije opening is ontstaan.

Op de kraterbodem waren veel onregelmatigheden te zien. Natuurlijk de overduidelijke centrale bergen, maar ook vage ringvormige structuren, concentrisch met de kraterrand.

Inmiddels stond de zon boven de krater vrij hoog, waardoor de beroemde “rimae” op de kratervloer helaas niet of nauwelijks meer zichtbaar waren (de seeing hielp ook niet mee uiteraard). Toch waren de piepkleine kratertjes in de hoofdkrater wél te zien. Ten zuidwesten van de centrale bergen zag ik er twee.

(Off topic detail: in de tuin was ondertussen een klein slachtpartijtje aan de gang: kat Puk had een spitsmuis gevangen, en het hoge gepiep van het arme beestje hield wel een minuut of tien aan, voordat de kat eindelijk besloot om hem alsnog op te eten.)