Auteursarchief: Roel

Schets: Messier 17 vanaf La Palma

Het fantastische eiland La Palma is inmiddels een soort tweede thuis voor me geworden: ik ben er nu al zo vaak geweest dat ik eigenlijk niet eens meer weet hoe vaak precies. Zes keer? Acht keer? Een paar weken geleden was ik er opnieuw, dit keer samen met 7 andere nerds, speciaal voor het sterrenkijken. Ikzelf had mijn 300mm Propdob mee (die onlangs is voorzien van een door Jan van Gastel compleet herslepen hoofdspiegel), plus de miniatuurversie ervan: de 10cm Summierian.

Eigenlijk had ik voor deze vakantie geen vooropgesteld waarneemplan gemaakt. Het superfanatieke sterrenkijken stond de laatste tijd een beetje op een laag pitje, dus een beetje freewheelen en ‘we zien wel’; dat was het idee. Deepsky-objecten schetsen had ik bovendien al meer dan een jaar niet gedaan, dus ook daar verwachtte ik niet zoveel van.

Maar! Dat veranderde vrij vlot bij de aanblik van Messier 17 (Omeganevel/Zwaannevel) tijdens een waarneemnacht naast het vakantiehuisje. WHAAH! Ik dacht even dat ik niet goed werd! Wat een totale waanzin aan details is er onder zo’n donkere hemel in dit object zichtbaar; ik was het bijna vergeten. Alles begon te kriebelen en de “waarneemdip” was in één klap weg. Ik kreeg zelfs weer zin om een tekening te maken…

Voorzichtig begon ik dan toch de eerste veegjes en lijntjes op papier te zetten. Maar wanneer stop je eigenlijk? Wanneer is een tekening af? Zoveel detail is eigenlijk helemaal niet te tekenen! Omdat ik ook nog wel wat andere objecten wilde bekijken stopte ik ergens halverwege(?) de schets met tekenen, met het plan om hem later in de vakantie nog eens af te maken.
Dat gebeurde de volgende nacht al, tijdens een waarneemsessie op de top van de berg op 2300m hoogte. Het schetspapier wapperde door de harde wind soms omhoog, af en toe heel irritant tegen de punt van het potlood aan. Gelukkig kon ik die onbedoelde lijntjes redelijk netjes uitgummen/-vegen, maar echt prettig werken was het niet. Ook waaide fijn stof en zand over de spullen en de tekening.
Later (bij daglicht) bleek de tekening zelfs gedeeltelijk gemaakt met lichtbruin stof in plaats van grijs potlood! Een schets gemaakt met La Palma zelf: dat is voor het eerst!

Uiteindelijk ben ik best tevreden met de tekening. Het geeft een goede indruk van de meest opvallende details, maar door de telescoop is het allemaal nog veel mooier en fijnmaziger qua structuur. Allemaal kleine flardjes nevel: gewoon teveel om allemaal te tekenen, zelfs wanneer je er zoals ik een uurtje of 3 mee bezig bent. En bedenk dan ook dat de neveligheid buiten beeld nog veel verder doorloopt….

Gekkenhuis.

Summierian II, een 100mm f/4 Babydobson

Zeven jaar geleden bouwde ik al eens een 11cm mini-dobson om als extra telescoopje mee te nemen naar La Palma (De Summierian I). Hij functioneerde prima, maar met een transportmaat van 20 x 21 x 13 cm is hij anno 2019 eigenlijk helemaal niet zo klein meer.

Binnenkort vertrek ik weer naar La Palma voor een waarneemvakantie, en naast de vorig jaar gebouwde 300mm f/4 Propdob wilde ik ook dit jaar weer een extra mini-dobsonnetje meenemen voor met name donkere nevels. (En ik had ook gewoon weer zin om iets nieuws te bouwen, dus alle bovengenoemde redenen zijn eigenlijk smoesjes.) Dus al snel was het ontwerp voor Summierian II een feit.

Het leek me wel leuk om een miniatuurversie van de grote 30cm te maken, dus ik heb gekozen voor een kleine 100mm spiegel uit een Skywatcher Virtuoso tafeldobson, welke ook een f/4 paraboolspiegel heeft. Voor de vangspiegel heb ik een 20mm spiegeltje uit een Skywatcher Infinity gesloopt, zodat de optiek in ieder geval precies die 1:3 verhouding had.

Omdat er nauwelijks verschil is met mijn andere reiskijkers, zal ik niet tot in detail gaan uitleggen hoe de telescoop werkt, maar laat ik de plaatjes voor zichzelf spreken.

(Klik op “lees verder” voor alle foto’s)

Lees verder

Gekocht: Vixen 114mm Newton, het über-elfje

Ze stond al een tijdje op Markplaats te lonken, helemaal in Klazienaveen. En toen ik zaterdag opeens toevallig richting de kop van Overijssel moest, kon ik me niet meer inhouden en ben ik een stukje doorgereden om haar op te halen: een oud (jaren ’80/’90) “elfje”.

Een Vixen NP-R114E op een New Polaris montering om precies te zijn. Eigenlijk een ex, want ik heb er al eens eerder eentje gehad.
Not your average Pollux/Apollo/BOB, maar (vooral qua montering) een flinke slok robuuster. Ik heb dit model in deze uitvoering altijd het oer-elfje gevonden. Wit met zwarte OTA, zwarte montering, houten statief. Ze waren er ook in het typische Vixen-groen op een nóg zwaardere Super Polaris. Ook mooi, maar dit is altijd mijn favoriet gebleven, en nu staat er staat er zowaar weer eentje te pronken in de hobbyruimte! Er zaten drie 0.96″ oculairen bij: een vreselijke 8mm Huygens, een vreselijke 12,5mm Huygens, maar ook een dikke prima 18mm ‘Circle V’ Ortho.

Lees verder

Schets: Een enorme vlek op de Zon (AR2738)

Ondanks dat we op dit moment midden in een periode van lage zonneactiviteit zitten, is er sinds enkele dagen een knoeperd van een zonnevlek te zien. Voor wie thuis een eclipsbrilletje heeft liggen: hij is zó groot dat hij zelfs met het blote oog te zien is.

Vandaag was het een frisse, maar heerlijk zonnige dag, dus de telescopen stonden al vroeg opgesteld in de tuin om dit monster van dichtbij te bekijken- de eerste keer waarnemen sinds de verhuizing naar Twello! Mooi zicht op het zuiden, een vrij rustige atmosfeer: het was goed toeven achter de telescoop. Ideale omstandigheden dus om weer eens een schetsje te maken.

Eén van de Polarex telescopen (de 60mm) is voorzien van een h-Alpha filter. Vaak is de directe omgeving van zonnevlekken namelijk lekker actief in die golflengte, maar ik vond het deze keer wat tegenvallen. Eigenlijk vond ik de vlek door de grote 75mm Polarex met eenvoudig witlicht filter mooier. Een enorm ding, met een helder streepje licht midden door de umbra (het donkere centrale gebied) en veel waaierende uitlopers in de penumbra (het lichtere gebied rondom de kern). Bij momenten van goede seeing was het echt een plaatje om te zien. Buiten de penumbra leek het hele zonsoppervlak iets lichter, alsof er een halo rondom aanwezig was. Vreemd genoeg zag ik dit alleen bij de laagste vergroting (50x), dus het kan in dit geval ook gezichtsbedrog zijn geweest… Ik heb het wel op de tekening vast proberen te leggen.

In het half uurtje dat ik bezig was met de tekening zag ik al wat kleine veranderingen in de vlek zelf, maar ook verschenen (en verdwenen) een paar piepkleine vlekjes naast de grote zonnevlek. Het is voor het eerst dat ik dat zag in witlicht, erg bijzonder om te zien. Lees verder

Nieuwe telescoop gebouwd: 306mm (12″) f/4 Propdob

Een paar maanden geleden kon ik voor een heel gunstige prijs een vrijwel nieuwe 12″ f/4 telescoopspiegel kopen. Ideaal om een mooie reistelescoop van te bouwen, dus al snel was ik weer in mijn schuurtje aan het knutselen. Hoewel de spiegel met 6,2 kilo vrij zwaar is, heb ik het totaalgewicht toch aardig binnen de perken weten te houden: zo’n 12kg voor de complete telescoop. Deze keer heb ik ook niet gekeken op een centimetertje meer of minder, maar ook de afmetingen van het te transporteren kistje valt me nog reuze mee: 36 x 36 x 11 cm.

Het ontwerp van de kijker is grotendeels gelijk aan mijn vorige telescopen. Kleine verschillen zitten vooral in de manier van inpakken en de vorm van de hoofdspiegel”bak”.

Allereerst een paar foto’s van de vangspiegelring/bovenkooi. Deze is gefreesd uit berken multiplex met een dikte van 18mm, heeft een binnendiameter van 31cm en een buitendiameter van 36cm. De focuser (een KineOptics HC-2) is gemonteerd op een verwijderbaar 18mm plankje. Dit geheel is meer dan stevig genoeg voor de oculairen die ik gebruik – geen doorbuiging waarneembaar.
Omdat de oculairen met deze lage focuser zeer dicht bij de vangspiegel kunnen worden gebracht, kan de obstructie ondanks de snelle f/ waarde klein blijven – slecht 20% (60mm vangspiegel). Deze vangspiegel is met drie magneetjes eenvoudig verwijderbaar voor transport en is voorzien van anti-dauwverwarming d.m.v. weerstandsdraad. Het batterijhoudertje is even lang als de vangspiegel breed is, dus die kan mooi met klittenband bovenop de houder bevestigd worden zonder extra obstructie te veroorzaken. Met een schakelaartje op het batterijkastje zet je verwarming aan of uit.


Tegen invallend strooilicht gebruik ik een eenvoudig yogamatje van de Decathlon, 60cm rond gesneden. Ook is de focuserbuis aan het uiteinde gebaffled met een stukje schuim.

KLIK OP “LEES VERDER” voor meer!
Lees verder

Gemaakt: gaasfilter/planetenfilter voor de 10″ Propdob

Deze zomer komt Mars in oppositie en deze keer staat staat hij zo dichtbij dat het schijfje meer dan 24 boogseconden groot wordt, iets wat sinds de oppositie van 2003 niet meer is voorgekomen. Helaas staat de planeet op dat moment ergens laag in de Steenbok en komt hij maar een schamele 10 graden boven de horizon uit.. Gelukkig zit ik deze zomer twee weekjes in de Pyreneeën, waar Mars zo’n 22 graden hoog komt, dat is in combinatie met de hoogte van de bergen een stuk gunstiger waarnemen dan in Nederland.

Ik neem de 10″ Propdob mee, en speciaal voor Mars heb ik vanmiddag voor deze kijker een apodiseermasker gemaakt van horregaas, om het contrast wat te vergroten, de seeingseffecten wat te neutraliseren en het planeetbeeldje wat minder fel te maken. (Nooit van gehoord? Het werkt echt! Lees hier meer: https://www.astroforum.nl/forum/inst…uze-gaasfilter)

Het filter bestaat uit drie laagjes horregaas met verschillende centrale openingen over elkaar heen, 30 graden geroteerd ten opzichte van elkaar, verlijmd tussen twee dunne ringen van triplex. Vier boutjes steken in gaten in de bovenring van de Dob (gaten die ooit verkeerd geboord waren), en zo blijft het filter goed zitten. Het ding weegt bijna niks, dus de kijker is nog steeds goed in balans.

Op de bromfiets naar Berlijn…

De afgelopen weken ben ik bezig geweest met het plannen van een tripje naar Berlijn. Niet met de auto of de trein, maar… op mijn oude bromfiets, een Honda CD50 uit 1972! Hoewel dit een oerdegelijk en betrouwbaar apparaatje is, is de afstand Deventer-Berlijn-Deventer natuurlijk wel iets anders dan naar het werk op en neer.
Ik ben dus flink bezig geweest om de brommer tiptop in orde de brengen (nieuwe tandwielenset, nieuwe banden, oliewissel, remschoenen enz.) en heb een paar lange testritten gemaakt met een speciaal hiervoor geknutseld aanhangertje: een lichtgewicht eenwielertje voor reserve-onderdelen, gereedschap en slaapspullen. Natuurlijk gaan er altijd alleen die dingen kapot die je niet mee hebt genomen, maar ik heb dan in ieder geval mijn best gedaan…

Komende woensdagochtend zal ik vertrekken en als alles goed gaat verwacht ik donderdagavond na twee etappes van ongeveer 300km in een smoezelig maar goedkoop hotel (zuunige Holländer!) in Berlijn aan te komen. Daar zal ik een volledige dag rondrijden-/hangen om vervolgens zaterdag door te rijden naar Kollase, een piepklein gehuchtje bij de Lűneburger Heide om daar het Pinksterweekend met familie en vrienden rondom het kampvuur te zitten. En dan maandag en dinsdag weer in twee etappes terug naar Deventer. Een totale afstand van zo’n 1300km! Dat is het plan, maar je weet natuurlijk nooit wat je onderweg allemaal tegen- /overkomt…

Een aantal mensen heeft mij gevraagd of ze mijn tripje ook ergens kunnen volgen, en hoewel dit eigenlijk een sterrenkunde-blog is leek me het wel een handig en makkelijk bereikbaar plekje om onderweg wat foto’s te plaatsen. Voor wie het leuk vindt: kijk de komende week af en toe op deze site voor updates. (Onder voorbehoud, want misschien heb ik onderweg wel helemaal geen tijd, zin of voldoende internetverbinding om elke dag iets te plaatsen!)

Dag 1. Jetzt geht’s los!


Update 19:40u. 

Direct nadat ik Deventer uitreed begon het tegen alle voorpellingen in… te regenen. Jawel, eerst een beetje gemiezer, maar bij Denekamp kwam het zelfs even met bakken naar beneden. Ik heb daar een half uurtje in een bushokje geschuild, maar daarna kwam het zonnetje tevoorschijn en kon ik mezelf richting Nordhorn weer droogrijden. Ergens bij Diepholz heb ik een pauze in het bos gehouden waar ik mijn laatste natte spullen (sokken) mooi te drogen kon hangen in de zon:

Uiteindelijk ben ik na 325km brommen in een “hooihotel” in Langlingen (net voorbij Hannover) beland, en vanavond slaap ik hier dus in het hooi. Fotootje uploaden lukt helaas niet vanwege de brakke verbinding, maar geloof maar dat ik het prima voor elkaar heb met een paar koude Radebergers in de koelkast. Het brommertje doet het trouwens perfect en heeft geen enkele moeite met het aanhangertje.

Morgen een beetje uitslapen en dan 250km naar Spandau, een voorstadje van Berlijn.

Dag 2: De DDR in.

Omdat gisteren de gemiddelde snelheid wat hoger lag dan verwacht, heb ik vanochtend lekker rustig aangedaan en ben ik pas om een uurtje of 10 uit Langlingen vertrokken. Echt spectaculair was het landschap het eerste stuk niet te noemen, maar een paar kilometer na de Volkswagenfabrieken in Wofsburg merk je dat je een “ander” gebied inrijdt, een beetje zoals van Vlaanderen naar Wallonië. En als je dan een paar huizenblokken zoals deze ziet:

…dan weet je: je bent in de voormalige DDR. In verschillende dorpjes kom je ze nog tegen, tussen de oude vakwerkhuisjes ineens zo’n 3 verdiepingen betondoos, op de gekste plekken. Het is een interessant gebied om doorheen te rijden, alhoewel de wegen toch wel wat minder zijn: het aanhangertje stuitert soms achter de brommer aan (xxl kinderkopjes!), en bij een pauze bleek zelfs dat ik door het getril mijn linker achterknipperlicht verloren ben!

Ergens tussen de korenvelden voorbij Oebisfelde

Dit soort weggetjes tussen de bloeiende acacia’s door, kilometers lang!

Lees verder

Kortste dag van het jaar, solargraph klaar!

Op de langste dag van het jaar, 21 juni, heb ik een kleine zelfgemaakte pinhole camera (een bierblikje met prikgaatje en daarin een stukje fotopapier) op ons dak geplaatst. Door dat piepkleine gaatje werd vervolgens zes maanden lang(!) het licht van de zon geprojecteerd en vasgelegd op het stukje fotopapier. Omdat de zon elke dag een stukje lager aan de hemel komt te staan, trekt hij elke dag een lichtspoor onder het spoor van de vorige dag. Zes maanden lang, van de langste tot de kortste dag, elke dag een nieuw spoor op het fotopapier. Omdat zo’n camera tijdens die hele periode natuurlijk niet mag bewegen, heb ik hem met een hoop ducttape vastgemaakt aan een zwaar stuk ijzer. En dat was genoeg, want hij heeft zelfs een herfststorm doorstaan zonder van z’n plek te raken! 

Gisteren heb ik het fotopapier in een donkere kamer uit het blikje gehaald in ingescand, met onderstaand resultaat. Je ziet duidelijk alle dagbogen van de zon, van oost naar west. Waar de sporen onderbroken zijn was het bewolkt.

Meer informatie over de werking en het maken van een solargraph: https://www.natuurfotografie.nl/hoe-maak-je-een-solargraph/

Het grote 2017 eclips-verslag (inclusief video)

Hier dan eindelijk het volledige verslag van de zonsverduistering van 21 augustus 2017, welke we prachtig hebben kunnen zien vanaf de prairie in Wyoming, USA. De eclips was een belangrijk onderdeel van de camper-roadtrip die ik samen met mijn vrouw en zoon (8) door het westen van de Verenigde Staten maakte. De planning begon al minstens een jaar van tevoren met het reserveren van een camping in de totaliteitszone. Het oosten van Wyoming had klimatologisch gezien de beste papieren voor helder weer, maar het is ook één van de dunst bevolkte en minst toeristische gebieden in Amerika. Er zijn daar dus nauwelijks campings en vanwege de verwachte megadrukte op de dag van de verduistering stond het vastleggen van de overnachtingen rondom ‘eclipse day’ bovenaan het lijstje. We kozen voor een kleine camping in Lusk, een piepklein stadje in een verder totaal verlaten omgeving. Eigenaren Bruce en Jane hadden slechts vaag over de aankomende eclips gehoord en begrepen in eerste instantie niet goed waarom mensen in hemelsnaam meer dan één dag kwamen overnachten in Lusk, en dat ook nog een jaar van tevoren gingen reserveren (de maanden erna werd ze dat overigens wel duidelijk)!

Ongeveer halverwege onze roadtrip kwamen we op 19 augustus aan in Lusk. De kleine camping stond al redelijk vol met eclipsgangers en ook mede-eclipsjager Harro, waarmee we vóór aanvang van de reis al op deze plek hadden afgesproken, was al met vrouw en kind aanwezig. We deelden met onze kleine campervans één kampeerplek. Dat kon makkelijk, want kampeerplaatsen in Amerika zijn ingericht op megagrote kampeerbussen, formaatje touringcar (waar dan weer een auto achter gehangen wordt).

Met onze kleine campervans op één plek: gezellig!

In het midden campingeigenaar Bruce. Geweldige, markante kerel. En ja, dat is allemaal zijn eigen haar.

Naast ons op de camping zaten Ron en Kate; zij waren vanuit Louisiana naar Lusk gekomen voor de eclips én voor een bezoek aan hun vriend Tim, de eigenaar van een grote ranch vlakbij. We raakten met ze in gesprek en ze nodigden ons uit om de verduistering te komen bekijken op de ranch. Nu bleek die ranch ook nog eens precies ten zuiden van Lusk te liggen, vrijwel tegen de centrumlijn van het eclipspad. Dat zagen we wel zitten! Op 20 augustus, de dag voor de verduistering, werden we ontzettend gastvrij ontvangen bij Tim thuis en zijn we samen met een klein groepje gasten, waaronder Ron en Kate, met Jeeps en kleine 4WD-terreinwagens het gebied gaan ‘verkennen’ op zoek naar de ideale spot voor de volgende dag. Het landgoed was enorm; ik weet niet meer hoeveel acres het waren maar vanaf de hoogste heuvel van het terrein kon je rondom tot op de horizon kijken; allemaal van Tim. Waanzinnig. Eigenlijk was er op de hele ranch geen slechte waarneemplek te vinden, maar de top van de hoogste heuvel was gewoon perfect. 360 graden rondom zicht, en echt in the middle of nowhere; ideaal! Deze plek zou het worden. De weersverwachting was ook prima, dus wat kon er nog mis gaan…?

DE heuvel

Lees verder