Auteursarchief: Roel

“First light” Piet Meesters 60mm f/15

Gisteren en vandaag ben ik enkele uurtjes bezig geweest met het “waarneemklaar” maken van de pas aangeschafte Meesters 60mm f/15. Door wat stukjes plakband om de insteekhuls van een oud Polarexprismaatje te wikkelen heb ik nu een 24,5mm diagonaaltje die in de Meesters past.

Kijkende door de lege oculairbuis (overdag) was het een waar glimfestijn. Zo erg dat ik eerst vermoedde dat ik gewoon op kaal messing zat te kijken, maar bij het uit elkaar halen van de focuser zag ik dat de buis van binnen wel degelijk voorzien was van een zwarte lak. Veel nut zal dat niet gehad hebben. Een stukje plakvelours deed echter wonderen, de hele doorkijk was ineens een stuk donkerder!

Ook bleken wat adaptertjes die ik nog had liggen het mogelijk te maken om een camera te koppelen, dát is leuk! (Als het écht moet kunnen er zelfs hypermoderne 1.25″ oculairen in, maar dat vind ik eigenlijk niks voor zo’n oudje.)

Lees verder

Gevonden: Piet Meesters 60mm (NEDOPTIFA) telescoop!

Eén van de bekendste Nederlandse amateurastronomen van de vorige eeuw was Piet G. Meesters (1887-1964) uit Halfweg. In de tijd dat amateursterrenkunde nog veel meer een niche was dan tegenwoordig, bouwde Meesters zelf telescopen en zelfs een eigen sterrenwacht in zijn achtertuin. Dit allemaal naast zijn fysiek zware baan overdag als grondwerker. Hij werd al snel een grote naam in het kleine sterrenkundewereldje, en de door hemzelf gebouwde telescopen zijn anno nu échte collectors items geworden. Voor de geinteresseerden: Piet Meesters heeft een prachtige autobiografie geschreven in 1943 waarin hij veel vertelt over zijn astronomische levensverhaal – een aanrader . Het boek heet “Mijn Sterrenwacht” en een eerste druk staat uiteraard in mijn boekenkast.

Afgelopen week struinde ik een beetje rond op verschillende verkoopsites, en zag plotseling een advertentie voor een oude sterrenkijker. Nu staan er daarvan wel meer van te koop (het messing/koperen nep-antiek vliegt je om de oren), maar bij deze bleef ik even hangen. Wacht even, het zou toch niet…

Lees verder

Lunt LS50 modificatie naar 80mm h-alpha telescoop

Een tijdje geleden heb ik een kleine 50mm Lunt h-Alpha zonnetelescoop aangeschaft, en al heel snel ontstond het idee om hem (net als mijn Coronado PST) op te schalen naar een grotere diameter. Omdat de Lunt zeer eenvoudig uit elkaar te halen is, gaat het allemaal een stuk eenvoudiger dan de complexere en volledig verlijmde PST.

Ik besloot een Chinese 80mm f/7,5 achromaat als donortelescoop te gebruiken – een enorme stap vooruit qua resolutie ten opzichte van de oorspronkelijke 50mm, maar ook weer niet groter dan nodig: de seeing laat het toch zelden toe om overdag boven de 150x te vergroten. Het brandpunt van het objectief is 600mm zodat het zonsbeeld ook nog volledig in het B600 blockingfilter past.

Lees verder

Twee Messiertjes met de Summierian: M8 en M22

Ik heb op La Palma verreweg het meest waargenomen met de 30cm Propdob, maar de meeste schetsen heb ik gek genoeg gemaakt door de 10cm Summierian. Het is eigenlijk bizar hoeveel lol je kan hebben met een klein telescoopje, als de hemel maar donker genoeg is. Op één van de laatste waarneemavonden, pal naast het vakantiehuisje, heb ik het kleine kijkertje gebruikt om twee overbekende objectjes te schetsen, terwijl ik aan het wachten was tot de objecten van mijn “grote-dob-lijst” op zouden komen in het oosten. Messier 8 en Messier 22 zijn de toppers van de zomermelkweg en overduidelijk zichtbaar in zelfs de allerkleinste telescoopjes. Een beetje zwiepen in de juiste richting (de Summierian heeft geen zoeker), en je hebt ze binnen no-time in beeld. Onder het genot van een lekker glaasje rum heb ik ze allebei geschetst in ongeveer een half uurtje per object. Het zijn kleine schetsjes; de cirkels zijn ongeveer 8cm groot, vandaar de wat dikke sterren.

Schets: Pleiaden boven de kraterrand (La Palma)

Tijdens mijn vakantie naar La Palma enkele weken geleden had ik twee telescopen bij me: een grote (300mm Propdob), maar ook een héél kleine: de 102mm Summierian. Met een transportmaat kleiner dan een Donald Duck pocket + een bundeltje trussbuizen kon die er nog wel bij als extra widefieldkijkertje.

Op één van de laatste waarneemavonden naast het vakantiehuisje was ik een beetje met dit kijkertje in de weer, scrollend langs stervelden en donkere nevels in de Melkweg. Superleuk! In het oosten heeft de tuin uitzicht op opkomende sterrenbeelden boven de met naaldbomen begroeide kraterrand van de Caldera. Ik zwiepte een beetje met het telescoopje langs die kraterrand, want het is prachtig om een voorgrond van boomtoppen tegelijkertijd met deepskyobjecten in beeld te hebben. Omdat het een spiegelkijker is staat alles weliswaar op z’n kop, maar toch geeft dat beetje voorgrond het beeld wat extra diepte.

Ik was vooral onder de indruk van M45, die sterretje voor sterretje haarscherp boven de boomtoppen tevoorschijn kwam. Zelfs de Meropenevel was overduidelijk te zien in de 25mm Ortho, en perifeer zelfs onmiskenbaar de Maianevel. Ik wilde dit natuurlijk schetsen, maar HOE DAN? Normaliter schets je de sterrenhemel in negatief, maar hoe teken je dan die voorgrond erbij…? Dat werd ‘m dus niet.

De volgende dag bedacht ik me dat ik misschien het best de voorgrond gewoon positief kon tekenen, en de sterrenhemel op een apart vel in negatief, en dan later beide tekeningen digitaal combineren. Dus dat deed ik: die middag tekende ik vanuit het tuintje het silhouet van de bomenrij met zwarte fineliner op wit papier. ’s Avonds ging ik op het juiste moment klaarzitten om de opkomst van de Pleiaden op een ander vel te tekenen. De neveligheid bleek zelfs nog iets duidelijker zichtbaar met de wat hogere vergoting van een 18mm Ortho (22x).

Pas gisteren bij het inscannen en combineren van de twee beelden kon ik zien of het eindresultaat een beetje weergeeft hoe het eruit zag:

Ok, een echt oculairbeeld is het niet (want rechthoekig en juist georiënteerd), maar het geeft wel weer hoe sfeervol een simpele opkomst van een deepskyobject kan zijn in vergelijking met een waarneming zonder voorgrond. De volgende keer zal ik dan ook zeker weten klaarzitten voor M31….

Twellose Tuinsessie: eindelijk begonnen aan de H400 lijst

Heel gek: ik neem al jaren waar, maar van gestructureerd een lijst afwerken is het nooit gekomen. Zelfs het loggen van de Messierlijst heb ik nooit voltooid! Maar sinds ik me een beetje verdiept heb in hoe Skysafari op mijn telefoon werkt, en na wat handige tips van medewaarnemers op La Palma ben ik een soort van om. Een planning of lijst van tevoren maken is eigenlijk niet nodig, want je selecteert gewoon in de app een lijst met H400 objecten in het sterrenbeeld wat op dat moment toevallig gunstig staat en zwiepen maar. Je kan zelfs aangegeven dat alleen de objecten worden getoond die je nog niet hebt waargenomen, dus tel uit je tijdswinst. Het kunnen inzoomen en de hoge grensmagnitude is een extra voordeel. Een papieren atlas gebruik ik nu helemaal niet meer – wie had dat gedacht van zo’n ouderwetse knakker!

De afgelopen jaren is het vanwege mijn werkrooster wel lastiger geworden om echt halve nachten op donkere locaties te gaan staan, en worden dat soort uitstapjes geringer. Vanuit de achtertuin waarnemen in de bebouwde kom van een groot dorp is niet ideaal, maar wel een stuk laagdrempeliger. Zeker met mijn nieuwe werkplaatsje achterin de tuin (waarin de kijker permanent opgebouwd klaar staat) is even een uurtje waarnemen prima te doen. Het merendeel van de lijst zal dus helaas wel vanonder een matige hemel gelogd worden.

Maar goed, het waarneemverslag dus. Afgelopen dinsdag en woensdag was het helder en ben ik in mijn achtertuin in Twello begonnen aan de H400 (+ wat andere snoepjes). Ik ben in de schemering laag boven de schuur begonnen met een mooi object voor matige hemels: een klein planetair neveltje…

Dinsdag 29 oktober 2019, achtertuin Twello, 300mm f/4 Propdob

19:00u: NGC 6818 – Little Gem Nebula:
Planetaire nevel. Op 21 graden hoogte nog net mee te pakken boven het schuurdak van de buren. Bij 50x al te onderscheiden van een ster als wazig bolletje. Steeds verder doorvergroten naar uiteindelijk 220x toont een mooie, heldere schijf, bijna perfect rond. Hij lijkt zeer egaal verlicht zonder verdonkering in het centrum of iets dergelijks. Doet denken aan Neptunus bij zeer hoge vergroting, enigszins grijsblauw van kleur .

19:15u: NGC 6802
Open sterrenhoop. Het beroemde clustertje ten noordoosten van de Kleerhanger. Overduidelijk op astrofoto’s, maar vidsueel eigenlijk best zwak. Vormeloze vlek van onopgeloste sterretjes met daarin slechts een paar los te onderscheiden speldeprikjes van sterren. Spectaculair wordt het bij geen enkele vergroting, maar toch wel mooi om te zien. Beetje bolhoop-achtige indruk.

19:45u: NGC 6823
Open sterrenhoop. Ken je die ammonietensoort met zo’n half afgerold huisje? Nou, dat dus. Een langgerekte krul van sterren, beginnend aan de noordoostzijde en via het westen omhoog naar het midden “spiraalt”. Weinig sterren, dus een beetje fantasie voor deze vorm is wel nodig. Het centrum van de krul bestaat uit een compact groepje van 4 sterretjes. Het cluster vult in totaal ongeveer een derde van het beeldveld in de 22mm LVW.

19:55u NGC 6830
“Middelgrote” open sterrenhoop. De helderste sterren vormen een opvallend symmetrisch patroon: een langgerekt kruis, met een ruitvorm rond het centrum. Veel zwakke achtergrondsterren, allemaal netjes gegroepeerd binnen het gebied van dat kruis. Zou best een leuk object kunnen zijn om eens beter te bekijken onder een echt donkere hemel.

20:10 NGC 6882 & 6885
Twee open sterenhopen vullen het volledige beelveld van de 22mm LVW. Vijf zeer heldere sterren domineren het beeld, waaronder 19 VUL en 20 VUL. Het gedeelte rondom 20 VUL (NGC 6882) is het opvallendst, terwijl het stuk rond 19 VUL nauwelijks te onderscheiden is van NGC 6882 of de melkwegsterren. Misschien best leuk in een kleinere telescoop, maar in de 30cm is het niet veel aan…

20:20u NGC 6940
Open sterenhoop, groot en beeldvullend in de 22mm LVW. Best een mooi cluster, met veel variatie in helderheid. Mooie langgerekte blob zwakkere sterren aan de zuidkant. Aan de noordkant is de hoeveelheid zwakke sterren beduidend minder en is het gebied tussen de heldere sterren nagenoeg leeg. Mooi object! (voor een sterrenhoop…)

De open sterrenhopen komen me nu eigenlijk wel een beetje Die Nase uit, dus ik begin aan de stelseltjes in Pegasus.

Lees verder

Schets: Messier 17 vanaf La Palma

Het fantastische eiland La Palma is inmiddels een soort tweede thuis voor me geworden: ik ben er nu al zo vaak geweest dat ik eigenlijk niet eens meer weet hoe vaak precies. Zes keer? Acht keer? Een paar weken geleden was ik er opnieuw, dit keer samen met 7 andere nerds, speciaal voor het sterrenkijken. Ikzelf had mijn 300mm Propdob mee (die onlangs is voorzien van een door Jan van Gastel compleet herslepen hoofdspiegel), plus de miniatuurversie ervan: de 10cm Summierian.

Eigenlijk had ik voor deze vakantie geen vooropgesteld waarneemplan gemaakt. Het superfanatieke sterrenkijken stond de laatste tijd een beetje op een laag pitje, dus een beetje freewheelen en ‘we zien wel’; dat was het idee. Deepsky-objecten schetsen had ik bovendien al meer dan een jaar niet gedaan, dus ook daar verwachtte ik niet zoveel van.

Maar! Dat veranderde vrij vlot bij de aanblik van Messier 17 (Omeganevel/Zwaannevel) tijdens een waarneemnacht naast het vakantiehuisje. WHAAH! Ik dacht even dat ik niet goed werd! Wat een totale waanzin aan details is er onder zo’n donkere hemel in dit object zichtbaar; ik was het bijna vergeten. Alles begon te kriebelen en de “waarneemdip” was in één klap weg. Ik kreeg zelfs weer zin om een tekening te maken…

Voorzichtig begon ik dan toch de eerste veegjes en lijntjes op papier te zetten. Maar wanneer stop je eigenlijk? Wanneer is een tekening af? Zoveel detail is eigenlijk helemaal niet te tekenen! Omdat ik ook nog wel wat andere objecten wilde bekijken stopte ik ergens halverwege(?) de schets met tekenen, met het plan om hem later in de vakantie nog eens af te maken.
Dat gebeurde de volgende nacht al, tijdens een waarneemsessie op de top van de berg op 2300m hoogte. Het schetspapier wapperde door de harde wind soms omhoog, af en toe heel irritant tegen de punt van het potlood aan. Gelukkig kon ik die onbedoelde lijntjes redelijk netjes uitgummen/-vegen, maar echt prettig werken was het niet. Ook waaide fijn stof en zand over de spullen en de tekening.
Later (bij daglicht) bleek de tekening zelfs gedeeltelijk gemaakt met lichtbruin stof in plaats van grijs potlood! Een schets gemaakt met La Palma zelf: dat is voor het eerst!

Uiteindelijk ben ik best tevreden met de tekening. Het geeft een goede indruk van de meest opvallende details, maar door de telescoop is het allemaal nog veel mooier en fijnmaziger qua structuur. Allemaal kleine flardjes nevel: gewoon teveel om allemaal te tekenen, zelfs wanneer je er zoals ik een uurtje of 3 mee bezig bent. En bedenk dan ook dat de neveligheid buiten beeld nog veel verder doorloopt….

Gekkenhuis.

Summierian II, een 100mm f/4 Babydobson

Zeven jaar geleden bouwde ik al eens een 11cm mini-dobson om als extra telescoopje mee te nemen naar La Palma (De Summierian I). Hij functioneerde prima, maar met een transportmaat van 20 x 21 x 13 cm is hij anno 2019 eigenlijk helemaal niet zo klein meer.

Binnenkort vertrek ik weer naar La Palma voor een waarneemvakantie, en naast de vorig jaar gebouwde 300mm f/4 Propdob wilde ik ook dit jaar weer een extra mini-dobsonnetje meenemen voor met name donkere nevels. (En ik had ook gewoon weer zin om iets nieuws te bouwen, dus alle bovengenoemde redenen zijn eigenlijk smoesjes.) Dus al snel was het ontwerp voor Summierian II een feit.

Het leek me wel leuk om een miniatuurversie van de grote 30cm te maken, dus ik heb gekozen voor een kleine 100mm spiegel uit een Skywatcher Virtuoso tafeldobson, welke ook een f/4 paraboolspiegel heeft. Voor de vangspiegel heb ik een 20mm spiegeltje uit een Skywatcher Infinity gesloopt, zodat de optiek in ieder geval precies die 1:3 verhouding had.

Omdat er nauwelijks verschil is met mijn andere reiskijkers, zal ik niet tot in detail gaan uitleggen hoe de telescoop werkt, maar laat ik de plaatjes voor zichzelf spreken.

(Klik op “lees verder” voor alle foto’s)

Lees verder

Gekocht: Vixen 114mm Newton, het über-elfje

Ze stond al een tijdje op Markplaats te lonken, helemaal in Klazienaveen. En toen ik zaterdag opeens toevallig richting de kop van Overijssel moest, kon ik me niet meer inhouden en ben ik een stukje doorgereden om haar op te halen: een oud (jaren ’80/’90) “elfje”.

Een Vixen NP-R114E op een New Polaris montering om precies te zijn. Eigenlijk een ex, want ik heb er al eens eerder eentje gehad.
Not your average Pollux/Apollo/BOB, maar (vooral qua montering) een flinke slok robuuster. Ik heb dit model in deze uitvoering altijd het oer-elfje gevonden. Wit met zwarte OTA, zwarte montering, houten statief. Ze waren er ook in het typische Vixen-groen op een nóg zwaardere Super Polaris. Ook mooi, maar dit is altijd mijn favoriet gebleven, en nu staat er staat er zowaar weer eentje te pronken in de hobbyruimte! Er zaten drie 0.96″ oculairen bij: een vreselijke 8mm Huygens, een vreselijke 12,5mm Huygens, maar ook een dikke prima 18mm ‘Circle V’ Ortho.

Lees verder

Schets: Een enorme vlek op de Zon (AR2738)

Ondanks dat we op dit moment midden in een periode van lage zonneactiviteit zitten, is er sinds enkele dagen een knoeperd van een zonnevlek te zien. Voor wie thuis een eclipsbrilletje heeft liggen: hij is zó groot dat hij zelfs met het blote oog te zien is.

Vandaag was het een frisse, maar heerlijk zonnige dag, dus de telescopen stonden al vroeg opgesteld in de tuin om dit monster van dichtbij te bekijken- de eerste keer waarnemen sinds de verhuizing naar Twello! Mooi zicht op het zuiden, een vrij rustige atmosfeer: het was goed toeven achter de telescoop. Ideale omstandigheden dus om weer eens een schetsje te maken.

Eén van de Polarex telescopen (de 60mm) is voorzien van een h-Alpha filter. Vaak is de directe omgeving van zonnevlekken namelijk lekker actief in die golflengte, maar ik vond het deze keer wat tegenvallen. Eigenlijk vond ik de vlek door de grote 75mm Polarex met eenvoudig witlicht filter mooier. Een enorm ding, met een helder streepje licht midden door de umbra (het donkere centrale gebied) en veel waaierende uitlopers in de penumbra (het lichtere gebied rondom de kern). Bij momenten van goede seeing was het echt een plaatje om te zien. Buiten de penumbra leek het hele zonsoppervlak iets lichter, alsof er een halo rondom aanwezig was. Vreemd genoeg zag ik dit alleen bij de laagste vergroting (50x), dus het kan in dit geval ook gezichtsbedrog zijn geweest… Ik heb het wel op de tekening vast proberen te leggen.

In het half uurtje dat ik bezig was met de tekening zag ik al wat kleine veranderingen in de vlek zelf, maar ook verschenen (en verdwenen) een paar piepkleine vlekjes naast de grote zonnevlek. Het is voor het eerst dat ik dat zag in witlicht, erg bijzonder om te zien. Lees verder