Categoriearchief: Schetsen

Hot Topic: de zon waarnemen bij 37,5gr. Celsius

Ik ben zo’n figuur dat niet binnen kan blijven als buiten het onweer losbarst, of juist een stukje op de brommer door het bos gaat rijden als er windkracht 10 is voorspeld. Extreem weer maakt me een beetje onrustig, en ik wil het dan gewoon voelen/meemaken. Ik baalde zelfs een beetje van het feit dat ik in Italië zat toen in 2019 het beroemde Warnsveldse temperatuurrecord werd gebroken…

Toen afgelopen week de weersverwachting voor vandaag weer richting die recordwaarden ging, wist ik al hoe ik die hitte over me heen zou laten komen: achter de de telescoop natuurlijk!
Voor de gelegenheid trok ik de 60mm Piet Meesters refractor + de Polarex NS142 montering uit de schuur en richtte de kijker ín de volle zon óp de volle zon. Mezelf wel goed ingesmeerd natuurlijk, maar lekker geen schaduwscherm of iets dergelijks. Kommaarkommaarkommaar!

En moeder, wat was het heet: 37,5 graden – het warmste moment van de dag is het moment waarop de schets gemaakt is. Het zweet gutste over mijn voorhoofd en rug, maar vreemd genoeg was de seeing eigenlijk gewoon goed te noemen. Op de zon wemelde het van de zonnevlekken. Twee grote vlekken met duidelijke penumbra’s, en vele kleinere puntjes verspreid over de hele breedte van de bol.
In een 12cm cirkel die ik trok met behulp van een rond schaaltje veegde ik eerst wat potloodgrafiet uit om de heldersheidsafname richting de rand weer te geven. Daarna tekende ik de vlekjes met een 1B potlood, en vervolgens zijn de donkere umbra’s nog wat extra aangezet met een zwarte fineliner. Met moeite waren een paar fakkelvelden nabij de rand zichtbaar, die zijn “getekend” met een puntig gummetje.

Hieronder het ingescande en van een kleurzweem voorziene eindresultaat:

Mijn locatie: de gele stip.

Schetsje: Komeet C/2017 K2 (Panstarrs)

Met het steeds dieper wegzakken van de zon en het steeds later opkomen van de maan begint de hemel zo langzaamaan weer redelijk donker te worden. Helaas heb ik de komende dagen geen tijd om tot diep in de nacht waar te nemen, dus moest ik het doen met wat de hemel gisteren te bieden had, voordat de maan precies om middernacht op zou komen.

Rond 23:00u sleepte ik de 635mm naar buiten voor een korte sessie met één object op het programma: Komeet C/2017 K2 (Panstarrs). De prachtige M10 was toen ondanks de schemering al fraai zichtbaar, de komeet piepte niet veel later tevoorschijn uit de blauwe achtergrondgloed. Pas na 23:45u kwam de SQM waarde op een schamele 19.72 uit en ben ik snel een schetsje gaan maken door de 13mm XWA (204x). Het wijde 100gr. beeldveld is zeer indrukwekkend maar het blijkt verdraaid lastig om het beeldveld te schetsen: een A4’tje is eigenlijk te klein om het hele beeldveld te tekenen. (Eigenlijk zou ik het komeetje groter willen schetsen). Het eindresultaat is daarom allesbehalve indrukwekkend, maar al doende leert men; de volgende keer zal ik het ronde beeldveldkader gewoon weglaten en schets ik alleen het object zelf.

Het komeetje was vrij helder, met een felle kleine coma in een vrijwel ronde halo. De kern bevond zich opvallend ver naast het midden. Heeeeeeeeeeel subtiel leek de coma wat minder scherp begrensd aan de NO zijde, en leek daardoor wat uit te waaieren in die richting.

Direct na deze schets weer een meting gedaan: SQM 19.10, met de gloed van de maan al zichtbaar in het zuidoosten. Dat was dus een zeer korte maar leuke sessie!

Schets: NGC 2371/2

Gisteravond kwam ik laat thuis en ik zag tot mijn verbazing dat de hemel in de achtertuin donkerder en transparanter leek dan afgelopen weekend, en dat terwijl de Maan nog niet eens onder was. De SQM-meter bevestigde mijn vermoeden: SQM 20.1, terwijl hij de voorgaande nachten niet boven de SQM 19.8 uitkomt. Dus om 23:00 alle spullen naar buiten gesleept om toch nog een paar laatste waarneemuurtjes aan deze nieuwe maan-periode te plakken. Dat viel niet tegen, NGC 2903 was bijvoorbeeld prachtig, met een ijle spiraalstucuur en een duidelijk helder HII-gebiedje. Maar het mooiste object van de avond was met stip NGC 2371 (soms ook aangeduid als NGC 2372).

Vreemd genoeg kende ik dit planetaire neveltje helemaal niet, waarschijnlijk omdat in het sterrenbeeld Tweelingen NGC 2392 (Eskimonevel) steeds de show steelt. Maar hij is echt ontzettend mooi en onverwacht makkelijk zichtbaar in de 400mm f/4 Propdob. Met een helderheid van magnitude 13 verwacht je niet heel veel, maar hij was makkelijk te vinden en deed bij lage vergroting al meteen denken aan de veel bekendere M76 in Perseus. Twee lobben zijn direct zichtbaar, als een langgerekt zandlopertje of haltertje. Sterk doorvergroten naar 457x maakt het object nog mooier. De zuidwestelijke pluk is compact en helder, de noordoostelijke was diffuser en iets meer uitgeveegd. Perifeer is ook wat neveligheid tussen de plukken te zien, aan de zuidooskant het duidelijkst. En als toetje: de centale ster van magnitude 14.8 die af en toe als piepklein puntje zichtbaar door de luchtonrust heen prikte.

Een echte “hidden gem” die voortaan zeker één van de vaste stops in mijn rondje winterobjecten wordt.

Schets: NGC 7009 (Saturnusnevel)

Ondanks vele uren waarnemen en objecten loggen tijdens onze vakantie op La Palma, heb ik gek genoeg nauwelijks behoefte gehad om te schetsen. Dat had ongetwijfeld te maken met de Calima (woestijnstof), die de hemel behoorlijk versluierde, maar ook in de betere nachten vermaakte ik me eigenlijk prima met het gewoon bekijken en loggen van al dat moois met de 40cm. Onderstaande schets is bizar genoeg de enige die ik gemaakt heb gedurende twee weken op het eiland.

Het is de overbekende Saturnusnevel, die dankzij z’n hoge oppervlaktehelderheid prima door de Calima heen prikte. Goede seeing liet een vergroting van 640x toe, en dankzij het volgplatform bleef hij prettig in beeld staan. Het blijft een bizar object, met z’n bolletjes-op-steeltjes. De centrale ster was vrij zwak, maar toch goed zichtbaar.

Zo jammer dat dit object niet zo hoog komt in Nederland, het is fantastisch om hem probleemloos zo hoog te kunnen vergroten.

Maanschets: Kepler en omstreken

En alweer helder!

De dagen worden langzaam wat warmer en ook de avondtemperatuur wordt steeds aangenamer. Met de Maan hoog in het zuiden was het dus een ideale maanschetsavond. De 127mm Maksutov lijkt de temperatuursdaling in de avond nu vrij goed bij te kunnen houden, want ik kon meteen flink vergroten. Meteen op zoek naar een mooi gebiedje om te schetsen dus…

Kepler (diameter 32km) is een fantastisch ding. Niet zozeer vanwege de krater zelf, maar vanwege de fantastische stralenkrans van puin en stof dat na de inslag over het oppervlak van de maan werd verspreid. Deze stralen reiken tot meer dan 300km ver! Ik heb het gebied rondom de krater op donkergrijs papier getekend met wit en zwart pastelpotlood.
Rechts op de tekening zie je wat stralen die haaks op die van Kepler staan; die zijn van Copernicus – een krater met een nóg grotere stralenkrans.

Schets: Pleiaden boven de kraterrand (La Palma)

Tijdens mijn vakantie naar La Palma enkele weken geleden had ik twee telescopen bij me: een grote (300mm Propdob), maar ook een héél kleine: de 102mm Summierian. Met een transportmaat kleiner dan een Donald Duck pocket + een bundeltje trussbuizen kon die er nog wel bij als extra widefieldkijkertje.

Op één van de laatste waarneemavonden naast het vakantiehuisje was ik een beetje met dit kijkertje in de weer, scrollend langs stervelden en donkere nevels in de Melkweg. Superleuk! In het oosten heeft de tuin uitzicht op opkomende sterrenbeelden boven de met naaldbomen begroeide kraterrand van de Caldera. Ik zwiepte een beetje met het telescoopje langs die kraterrand, want het is prachtig om een voorgrond van boomtoppen tegelijkertijd met deepskyobjecten in beeld te hebben. Omdat het een spiegelkijker is staat alles weliswaar op z’n kop, maar toch geeft dat beetje voorgrond het beeld wat extra diepte.

Ik was vooral onder de indruk van M45, die sterretje voor sterretje haarscherp boven de boomtoppen tevoorschijn kwam. Zelfs de Meropenevel was overduidelijk te zien in de 25mm Ortho, en perifeer zelfs onmiskenbaar de Maianevel. Ik wilde dit natuurlijk schetsen, maar HOE DAN? Normaliter schets je de sterrenhemel in negatief, maar hoe teken je dan die voorgrond erbij…? Dat werd ‘m dus niet.

De volgende dag bedacht ik me dat ik misschien het best de voorgrond gewoon positief kon tekenen, en de sterrenhemel op een apart vel in negatief, en dan later beide tekeningen digitaal combineren. Dus dat deed ik: die middag tekende ik vanuit het tuintje het silhouet van de bomenrij met zwarte fineliner op wit papier. ’s Avonds ging ik op het juiste moment klaarzitten om de opkomst van de Pleiaden op een ander vel te tekenen. De neveligheid bleek zelfs nog iets duidelijker zichtbaar met de wat hogere vergoting van een 18mm Ortho (22x).

Pas gisteren bij het inscannen en combineren van de twee beelden kon ik zien of het eindresultaat een beetje weergeeft hoe het eruit zag:

Ok, een echt oculairbeeld is het niet (want rechthoekig en juist georiënteerd), maar het geeft wel weer hoe sfeervol een simpele opkomst van een deepskyobject kan zijn in vergelijking met een waarneming zonder voorgrond. De volgende keer zal ik dan ook zeker weten klaarzitten voor M31….

Schets: Een enorme vlek op de Zon (AR2738)

Ondanks dat we op dit moment midden in een periode van lage zonneactiviteit zitten, is er sinds enkele dagen een knoeperd van een zonnevlek te zien. Voor wie thuis een eclipsbrilletje heeft liggen: hij is zó groot dat hij zelfs met het blote oog te zien is.

Vandaag was het een frisse, maar heerlijk zonnige dag, dus de telescopen stonden al vroeg opgesteld in de tuin om dit monster van dichtbij te bekijken- de eerste keer waarnemen sinds de verhuizing naar Twello! Mooi zicht op het zuiden, een vrij rustige atmosfeer: het was goed toeven achter de telescoop. Ideale omstandigheden dus om weer eens een schetsje te maken.

Eén van de Polarex telescopen (de 60mm) is voorzien van een h-Alpha filter. Vaak is de directe omgeving van zonnevlekken namelijk lekker actief in die golflengte, maar ik vond het deze keer wat tegenvallen. Eigenlijk vond ik de vlek door de grote 75mm Polarex met eenvoudig witlicht filter mooier. Een enorm ding, met een helder streepje licht midden door de umbra (het donkere centrale gebied) en veel waaierende uitlopers in de penumbra (het lichtere gebied rondom de kern). Bij momenten van goede seeing was het echt een plaatje om te zien. Buiten de penumbra leek het hele zonsoppervlak iets lichter, alsof er een halo rondom aanwezig was. Vreemd genoeg zag ik dit alleen bij de laagste vergroting (50x), dus het kan in dit geval ook gezichtsbedrog zijn geweest… Ik heb het wel op de tekening vast proberen te leggen.

In het half uurtje dat ik bezig was met de tekening zag ik al wat kleine veranderingen in de vlek zelf, maar ook verschenen (en verdwenen) een paar piepkleine vlekjes naast de grote zonnevlek. Het is voor het eerst dat ik dat zag in witlicht, erg bijzonder om te zien. Lees verder

Tekeningen in de Sterrengids 2018

Het blijft toch wel leuk om je eigen werk in een boek afgedrukt te zien staan. In de Sterrengids 2018 staan maar liefst zes van mijn tekeningen; twee Perseïdentekeningen, twee maantekeningen en twee deekskytekeningen (NGC 891 en M35). De Sterrengids was (zeker in het pré internet-tijdperk) voor mij een soort sterrenkijkbijbel, en daarom is het extra leuk om jezelf er in terug te zien!

www.sterrengids.nl

Tekening van de Perseïden meteorenzwerm in de Sterrengids 2018

NGC 2024 “Flame Nebula” vanaf La Palma

Tijdens mijn vakantie naar La Palma heb ik twee (en een halve) nacht waargenomen bovenop de berg. Op een hoogte van 2300m is de hemel namelijk nog nét een tikje transparanter en de seeing nét een tikje beter dan bij het vakantiehuisje (op 500m), dus in theorie zou je nét iets meer details moeten kunnen zien. Zondagnacht had ik al waargenomen bij het huisje en sloeg ik steil achterover van het beeld van NGC 2024, waarvan ik natuurlijk meteen een schets maakte. Maar omdat ik die avond nog veel meer objecten wilde bekijken en schetsen, toonde de schets na afloop toch lang niet alles wat er te zien was door de telescoop. Daarom nam ik me voor om de volgende avond eens écht goed voor dit object te gaan zitten en alles uit de kijker te persen op de beste waarneemlocatie denkbaar: de bergtop.

Om 23:00 begon ik met het intekenen van de omgevingssterren en pas twee en een half uur later was ik klaar met de laatste nevelveeg. De enige schets waar ik ooit langer over deed was die van het Fornax Galaxy Cluster, maar daar stonden ook zowat 20 stelsels tegelijkertijd in beeld. Gek genoeg viel de hinder van de felle ster Alnitak in hetzelfde beeldveld heel erg mee, waarschijnlijk omdat zijn gloed door de uitstekende transparantie niet door het halve beeld werd verstrooid. Natuurlijk waren wel de 6 spikes van de vangspiegelophanging te zien.

In plaats van te scannen heb ik de tekening thuis gefotografeerd. Door het licht iets van de zijkant op het papier te laten schijnen krijgt de achtergrond een gloed die goed overeenkomt met de zachte gloed van de felle ster. (Wat ik me te laat bedacht is dat je een negatief getekende schets juist van de andere kant moet belichten voor het juiste effect in het positieve eindresultaat, dus dat moest wel een keer overnieuw…)

 

Perseïden 2016: super!

Schets_perseiden_2016_grootwebZowat de hele week was het ’s avonds bewolkt, of regende het. Maar op vrijdagavond 12 augustus, de maximumnacht van de Perseïden was het wonderwel kraakhelder! Omdat ik net als voorgaande jaren weer een tekening wilde maken heb ik de dag ervoor een stuk blauw karton gekocht en daarop met een wit pastelpotloodje een paar heldere sterren getekend die in het oosten zichtbaar zouden zijn. Dit zou het “sjabloon” worden waarin ik de waargenomen meteoren kon intekenen. De silhouetten van de bomen en struiken heb ik getekend met een zwarte stift.
Vanaf twee ligstoelen in de tuin van ons vakantiehuisje hadden we (mijn vrouw en ik) een mooi uitzicht op het oosten en al in de schemering zagen we de eerste meteoren. Naarmate het donkerder werd liep het aantal snel op. Hoewel de maan nog op was, en het uitzicht een beetje beperkt werd door bomen zagen we om de paar minuten wel een meteoortje. Meestal niet zo helder, maar af en toe een knalheldere met nalichtende sporen. De allerhelderste waren duidelijk groenig van kleur. Vuurwerk!
Ik heb tussen 01:30 uur (vanaf het moment dat de Maan onderging) tot 03:00 uur iedere vallende ster die zag ik ingetekend, maar omdat ik vanwege het tekenen niet continu naar boven kon kijken heb ik er vast wel een paar gemist… Ook heb ik geprobeerd om de Melkweg, die door de goede transparantie best goed zichtbaar was, een beetje realistisch op papier te zetten – samen met het Dubbelcluster en het Andromedastelsel die beiden goed te zien waren met het blote oog. Voor alle sterren, meteoren etc. heb ik een wit pastelpotloodje gebruikt, en een groene om de allerhelderste exemplaren wat “bij te kleuren”. Helemaal achteraf heb ik de sterrenhemel wat aangevuld met zwakke sterretjes (die uiteraard niet precies op de juiste plek zijn getekend, maar wel een indruk geven van de hoeveelheid sterren die er zichtbaar waren).
Hieronder nog een close-up van het gebied rond Cassiopeia, met links de Alpha Persei sterrenhoop, rechts daarvan het Dubbelcluster en onder in beeld het vlekje van het Andromedastelsel.
(klik op de afbeeldingen voor een grotere versie)

schets_perseiden_2016_closeup