Vallis Schröteri, Deventer, 4-2-2012, 22.00h-22.30h, Polarex 75mm, 200x

Vallis Schöteri: een 160km lange kronkelende vallei op de Maan, de grootste in z’n soort. Hij begint bij een klein kratertje ten noorden van de grote krater Herodotus. Vanaf daar slingert ie richting het noorden en daarna via het oosten weer terug naar het zuiden. Het breedste stuk is zo’n 10km breed. Gisteravond zou hij mooi zichtbaar zijn. Ik wilde graag weer een tekeningentje maken, maar deze keer was het wel heel erg koud…

Uiteindelijk toch maar de Polarex buiten gezet en mezelf in meerdere lagen thermokleding gehesen. Dat werkte erg goed: ik had het niet koud, maar toch was er één probleem: ik kan niet tekenen met dikke handschoenen aan. Erg lang ben ik dus niet bezig geweest: van 22.00 uur tot 22:30 uur. Het is ook niet echt mijn mooiste schets geworden, maar misschien toch leuk om hem hier te plaatsen. Al was het maar als aandenken aan de voor mij allerkoudste waarneming ooit: toen ik klaar was met de tekening gaf de thermometer -13 graden Celsius aan… Klik op “lees verder” om te zien wat die temperatuur met je montering doet.

Copernicus, Deventer 1-2-2012, 19h-20h, Polarex 75mm, 200x

Opnieuw een ontzettend koude avond (-7), maar toch stond de 75mm Polarex al weer vroeg in de avond op het bevroren grasveld. De temperatuur was nog lager dan gisteren, maar omdat er veel minder wind stond was het toch wat aangenamer toeven. De atmosfeer was ook een stuk rustiger waardoor de vergroting weer flink opgevoerd kon worden: 200x. De krater Clavius stond er erg mooi bij, maar toch trok Copernicus alle aandacht naar zich toe.

Deze vrij jonge krater heeft een enorm hoge kraterrand waardoor bij lage zonnestand de rand als één van de weinige structuren boven de maanschaduw uit steekt. De fellwitte halfronde uitstulping die zo ontstaat is al zichtbaar met een gewone verrekijker. Door de telescoop is het natuurlijk helemaal feest met alle hoogteverschillen in de kraterrand. Omdat de weggevallen wind het allemaal wat prettiger maakte dan gisteren heb ik wat meer tijd vrijgemaakt voor deze tekening: een vol uur, van 19.00uur tot 20.00uur. Toch was het nog steeds erg koud. Piepkleine details heb ik daardoor niet allemaal getekend, maar dat is bij wijze van spreken bij kamertemperatuur al bijna ondoenlijk!

Rupes Recta, Deventer, 31-1-2012, 20.30h-20.50h, 75mm Polarex, 150x

Een kraakheldere vriesnacht. Temperatuur aan het begin van de avond al op -6 graden. Een snijdende wind uit het oosten. Geen weer om buiten te zijn, behalve als je gek bent. Blijkbaar was ik dat, want om 21.00 uur zat ik als een poolreiziger ingepakt achter de 75mm Polarex om de Maan te bekijken. De zonnestand zou op dat moment gunstig staan voor een merkwaardige structuur op het maansoppervlak: Rupes Recta, oftewel de “Rechte Muur”. Het is een zeer langerekte breuklijn in het zuidoosten van Mare Nubium. De breuk is meer dan 100km lang en ziet er uit als een plotseling hoogteverschil, een afgrond in de maanbodem. In werkelijkheid is de wand trouwens niet zo extreem steil als hij er vanaf de Aarde uitziet.

Gisteren stond de Zon zeer laag aan de westkant van de afgrond, waardoor het strijklicht het hoge deel verlicht, maar voorbij de afgrond de bodem niet meer raakt. Het lijkt alsof de Maan opeens ophoudt. De rand van de daarachter gelegen krater Birt wordt aan de bovenkant nog nét verlicht. Een mooi onderwerp voor een tekening. Maar man, wat was het koud! Met verkleumde vingers (ondanks de handschoenen) begon ik aan mijn schets. Ik had geen zin om een uur te priegelen bij die temperaturen dus het is een vrij grove, snelle tekening geworden. De seeing was slecht dus de vergroting bleef beperkt tot ong. 150x Ik heb getekend van 21.30uur tot 21.50uur. Toen vond ik het mooi geweest en heb ik alles gauw weer naar binnen getild. Maar ik heb er geen spijt van, want het beeld door de oude Polarex was prachtig! Misschien ga ik vanavond wel opnieuw de tuin in. Verwachte temperatuur: -9. Brrr!

Verkleed als slaapzak de vrieskou in. Tip voor koukleumen: niets werkt beter tegen koude tenen dan houten klompen!

De afgelopen jaren heb ik verschillende Polarex telescopen gehad. Soms heel klein en licht (50mm azimutaal), soms heel groot en loeizwaar (102mm equatoriaal). Stuk voor stuk fantastisch mooie instrumenten: oerdegelijk gemaakt, optisch erg goed en bloedmooi. Van al deze kijkers was één model het beste compromis tussen kijkeropening en hanteerbaarheid: de 75mm op equatoriale montering. Nog nét in zijn geheel door de deuropening te manouvreren zonder je rug te breken en voldoende opening om Maan en planeten haarscherp in beeld te krijgen met vergrotingen tot 200x. Ooit had ik er één waar ik veel mee waargenomen heb, maar een grotere kijker lonkte en uiteindelijk heb ik hem verkocht… En daar kreeg ik uiteraard spijt van, vooral toen de grote 102mm Polarex (destijds mijn absolute droomkijker) in de praktijk zo onhandig groot bleek dat ik er nauwelijks doorheen keek. Dus ook de 102mm verkocht ik niet lang nadat ik hem had aangeschaft… De kans om ooit nog zo’n fijne 75mm te vinden achtte ik ontzettend klein. En toch:

Vergeleken met de vorige 75mm zijn er wel enkele verschillen. In de eerste plaats de algehele conditie van de kijker. Vrijwel alle onderdelen zien er als nieuw uit! De montering heeft niet één krasje, de tandwielen en alle chromen onderdelen zien er perfect uit. Ook de kijkerbuis zelf is in zeer nette staat, slechts het uiteinde van dauwkap is iets verkleurd onder de rand van de lensdop. Mechanisch loopt alles zeer soepel. De houten statiefpoten zien eruit alsof ze maar zelden buiten hebben gestaan; geen verkleuringen of  krassen. Optiek: als nieuw.

De Polarex 75mm refractor is een Japanse telescoop, geproduceerd vanaf eind jaren ‘50. In Amerika werden dezelfde kijkers verkocht onder de merknaam “Unitron”. De brandpuntsafstand is 1200mm wat een openingsverhouding van f/16 geeft. Door dit relatief lange brandpunt heeft de kijker nauwelijks last van kleurfout, waardoor de optische kwaliteit vergelijkbaar is met een moderne korte ED/APO telescoop met dezelfde opening. Het exacte bouwjaar van de Polarex is wat moeilijk te bepalen omdat gedurende de hele productieperiode van zo’n 30 jaar vrijwel niets veranderd is aan de bouwwijze. Een paar kleine details (de chromen deelcirkels en de collimatie”oren”) doen vermoeden dat deze kijker ergens in de jaren ‘70 is gemaakt. Mijn vorige 75mm was een ouder model uit begin jaren ‘60 met zwarte deelcirkels.

De kijker is voorzien van een 8×30mm zoeker en een houder voor een zonneprojectie-set. De chromen stang daarvoor was aanwezig, alleen de twee metalen plaatjes onbreken helaas. De kijkerbuis en de montering kunnen vervoerd worden in de twee originele houten kisten, een kist voor de statiefpoten ontbreekt (hoewel ik niet zeker weet of die poten origineel wel in een kist geleverd werden).

Ik ben ontzettend blij met deze telescoop. Hij is niet alleen erg goed en degelijk gemaakt maar misschien ook wel één van de mooiste telescopen ooit gebouwd. Kijk zelf maar:

Meer informatie over deze en andere Polarex/Unitron telescopen is te lezen op deze website: http://www.company7.com/library/unitron/unitron_142.html

]]> http://www.roelblog.nl/2012/01/nieuwe-telescoop-polarex-75mm-equatoriaal/feed/ 0 http://www.roelblog.nl/2012/01/archimedes-autolycus-en-aristillus/ http://www.roelblog.nl/2012/01/archimedes-autolycus-en-aristillus/#comments Tue, 03 Jan 2012 19:11:13 +0000 Roel http://www.roelblog.nl/?p=1125

Gezien het barre herfstweer van vandaag is het bijna niet voor te stellen dat het gisteren een mooie, heldere avond was. De Maan stond vlak naast Jupiter, hoog in het zuiden. Met een groepje mede-waarnemers ( Tom, Bart, Steven, Robbert en ik) stonden we daarom al vroeg op de avond op een stek in de buurt te genieten van deze mooie heldere winternacht. Hoewel het voor de tijd van het jaar niet eens zo koud was (een graad of 4) was het vanwege een licht briesje toch best een beetje kleumen. Vooral de vingers hadden het tijdens het schetsen zwaar te verduren. Ook trilde de kijker door de windvlagen nogal. Ik koos daarom een niet al te moeilijk gebied om te tekenen: het kratertrio Archimedes, Autolycus en Aristillus, aan de westzijde van Mare Imbrium.

De kraters liggen in een groot vlak gebied waardoor de hoeveelheid details nog wel te overzien in. De grootste krater Archimedes is volledig gevuld met gestold lava en lijkt daarom op de bodem een glad betonvloertje te hebben. Pal ten noorden van Archimedes (linksonder op de tekening) is een groepje bergtoppen te zien die boven de vlakte lijken uit te steken: montes Spitzbergen, vernoemd naar de noordelijke eilandengroep op Aarde die er wel wat van weg heeft. De gebruikte kijker was een 150/1000 Newton op een Vixen SP montering. De vergroting was 266x. Overigens was rond 20.00 nog een schitterde heldere vuurbol te zien die vrij laag van het noordoosten richting het noorden schoot. De metoor zelf heb ik nét gemist, maar een helder nalichtend spoor dat een aantal seconden bleef hangen heb ik nog wel gezien. Mooi vuurwerk! Meer info over deze vuurbol: http://www.astroforum.nl/threads/137395-Zeer-felle-bolide-2-1-2012-19-59-UTC

Lacus Mortis (vertaald: Meer des Doods) is een enorme met gestolde lava gevulde krater, ingeklemd tussen Mare Frigoris en Lacus Somniorum. De lavavlakte heeft een diameter van 151km en ongeveer in het midden bevindt zich de vrij recente inslagkrater Bürg. De doorsnede van deze krater is 39km. Als de Maan ongeveer 5 dagen oud is (zoals vandaag) staat de zon nog vrij laag boven dit gebied waardoor schaduwen lang zijn en details het best zichtbaar. Vooral de smalle rilles (Rimae Bürg; oude lavastromen die zichtbaar zijn als smalle kanaaltjes in de bodem van de lavavlakte) zijn alleen goed te zien als het licht er schuin op schijnt. Ik heb dit gebied getekend op 30 december met behulp van een 150mm f=1000mm Newton vanuit mijn achtertuintje in Deventer. De gebruikte vergroting was ongeveer 250x. De originele schets is 15 x 10 cm groot en is getekend met een wit pastelpotlood op zwart papier tussen 17.15 uur en 18.15 uur.

Leuk! Mijn pasteltekening van de lavavlakte Sinus Iridium die ik op 14 april 2011 gemaakt heb, is gebruikt voor een nieuw Duits boek van Lambert Spix over het waarnemen van de Maan. Het boek is getiteld “Der Moonhopper”, en is onder andere bij Bol.com te bestellen. Meer info over dit boek: KLIK!

Vandaag vond er voor de tweede keer dit jaar een totale Maansverduistering plaats. De Aarde staat dan precies tussen de Maan en de Zon waardoor de schaduw van de Aarde de Maan volledig bedekt. Qua omstandigheden leek hij behoorlijk op die van

Maar wat een geluk: de hele dag bleek heerlijk zonnig te zijn en ook op het moment dat de verduisterde Maan zou opkomen was het compleet wolkenloos. Ik had van tevoren al gepland dat de Bomendijk bij Wilp (5 min, vanaf mijn huis) een zeer geschikte plek zou zijn om de verduistering te bekijken. Vrij uitzicht tot op de horizon in de goede richting was erg belangrijk. Om 16.00 stond ik met mijn camera en een geleende telescoop (een 80mm f/6 APO, bedankt nog Steven!) op de dijk in afwachting van wat komen zou. En ja: om 16:30 uur zag ik opeens een zwak oranje sikkeltje op de noordoostelijke horizon!

Dat sikkeltje kwam steeds hoger te staan, werd steeds helderder en witter, en groeide langzaam aan totdat hij rond 17:20 uur weer een volledige bol was geworden; een doodnormale volle Maan. Ik heb veel foto’s kunnen maken met de 80mm APO en met een 135mm telelens. Hieronder een selectie:

]]> http://www.roelblog.nl/2011/12/maansverduistering-10-december-2011-totaal-en-gedeeltelijk-tegelijk/feed/ 0 http://www.roelblog.nl/2011/11/blij-mijn-tekening-op-de-website-van-national-geographic/ http://www.roelblog.nl/2011/11/blij-mijn-tekening-op-de-website-van-national-geographic/#comments Fri, 18 Nov 2011 15:21:39 +0000 Roel http://www.roelblog.nl/?p=1080 Mijn dag/week/maand kan niet meer stuk! Afgelopen dinsdag kreeg ik een mail van de “photo editor” van de National Geographic News website. Hij had mijn tekening van de grote protuberans van 12 november gezien op de site www.spaceweather.com, en vroeg of hij mijn afbeelding mocht gebruiken in een fotoreeks over de zonneactiviteit van de afgelopen dagen. Het ging om deze tekening van 12 november. Dat was NATUURLIJK geen probleem en ik vertelde dat ik nog meer schetsen op mijn site had staan die hij evt. ook wel mocht gebruiken. Uiteindelijk is het de detailtekening van 14 november geworden.

(klik op de afbeelding voor een link naar de betreffende website)

Vandaag werd het na het optrekken van de ochtendmist een prachtig zonnige dag. Na het onverwachte spektakel op het zonsoppervlak van afgelopen zaterdag wilde ik natuurlijk even kijken hoe de Zon er vandaag bij stond. Zou er nog iets over zijn van de gigantische zonnevlam? En van het even zo reusachtige filament? In de middagpauze ben ik weer op hetzelfde stekje gaan staan als afgelopen zaterdag, en richtte mijn h-alpha kijker op de zon…

Wow! Het filament was er nog, en omdat hij in de tussentijd meer richting de aarde gedraaid was, leek hij nog langer dan de vorige keer. De dunne plasmasliert van meer dan een miljoen kilometer(!) lengte strekte zich uit van de rand tot aan het midden van de zonneschijf. Aan de zonsrand was in het verlengde van het filament een opvallende langwerpige vlam te zien. Maar ook de zonnevlam stond nog op zijn plek, nog net zo groot, maar behoorlijk van vorm veranderd. Ook had ik het idee dat hij wat minder helder was dan zaterdag. Natuurlijk schreeuwde dit weer om een schets. Helaas had ik dit keer niet zoveel tijd als zaterdag, dus heb ik niet de hele zon kunnen tekenen. Ik heb me vooral geconcentreerd op de spektakelstukken: de vlam en het filament. Als eerste heb ik de kale zonneschijf getekend met een wit pastelkrijtje op z’n kant. Met mijn vinger heb ik het grove krijt uitgeveegd tot een enigszins egale schijf. De donkere filamenten zijn eerst in grove lijnen “getekend” met een doezelaar, later heb ik ze met een zwart pastelpotlood wat meer fijne details gegeven. De zonnevlammen zijn getekend met een pastelpotlood en iets uitgeveegd met de doezelaar om hem zo realistisch mogelijk te maken. Ook deze tekening is weer met Photoshop van een kleurtje voorzien. Ik heb ook een detail-uitsnede gemaakt van de grote zonnevlam, klik op “lees verder” om deze te bekijken.