De planeet Saturnus komt dit jaar helaas niet zo ver boven de horizon. Op het gunstigste moment klimt hij tot een hoogte van slechts 30 graden in het zuiden. Dat betekent dat vanuit mijn achtertuintje gezien de planeet maar net boven de dakrand uit komt en daarna al vrij snel weer achter een bomenrij verdwijnt. Daarom heb ik Saturnus deze periode bijna niet waargenomen, maar gisteren kreeg ik toch zin om een tekening te maken door de 75mm Polarex. Mijn plan was om zoveel mogelijk van de maantjes die om de planeet draaien vast te leggen, maar daar is het toch niet helemaal van gekomen…

Saturnus stond al vrij snel op papier (alhoewel het toch behoorlijk tegenviel om een goede ellips voor de ringen te tekenen). De Cassinischeiding was zeer duidelijk te zien! Ondanks de lage stand staan de ringen dit jaar wat meer open gekanteld dan vorig jaar, en dat scheelt blijkbaar aanzienlijk. Titan, de helderste maan was erg goed te zien te noordwesten van de planeet. Maar net toen ik wilde speuren naar de zwakkere maantjes hoorde ik was geruis in de struiken verderop… En toen een paar dikke druppels op mijn hoofd. Regen! Ik had de wolken totaal niet aan zien komen vanwege het aandachtige getuur door de telescoop! In een reflex hield ik direct mijn hand boven de tekening, want één druppel op het pastel zou alles vernielen en vluchtte de schuur in. Direct daarna heb ik de kijker naar binnen getild: niks aan de hand. Het is dus noodgedwongen bij één maantje gebleven: Titan. Volgende keer beter, maar ik ben al lang blij dat de onverwachte regenbui geen uur lang tekenwerk heeft vernield! De tekening (pastelpotloden op zwart papier) is gemaakt tussen 23.30 en 00.30 uur, bij een vergroting van 200x (6mm Ortho). De kleuren zijn niet helemaal goed, in werkelijkheid was de planeet wat geler van kleur. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Klik op “Lees verder” voor een foto van de opstelling van vanmiddag.

Naast al het h-alpha geweld zou je bijna vergeten hoe leuk de Zon er in gewoon wit licht uit ziet! Daarom heb ik voor mijn kleine Polarex een objectieffilter gemaakt van 3 houten ringen (gezaagd met een decoupeerzaag) en Baader Astrosolar folie om er zonnevlekken en fakkelvelden mee te kunnen bekijken. De twee onderste ringen passen precies in de dauwkap, de bovenste heeft dezelfde buitendiameter als de dauwkap. Hij blijft netjes stevig zitten en de originele stofkap kan er ook nog overheen.

Een prachtige week voor zonnewaarnemers! Al vanaf maandag schijnt de zon overdag volop. Dit is dus al de derde dag op rij dat de kijker tijdens de middagpauze in de tuin staat opgesteld. Na het verdwijnen van AR1429 vorige week is het echter erg rustig op de zon. Er waren de afgelopen dagen vrijwel geen noemenswaardige actieve gebieden zichtbaar. Dat is jammer, maar toch is er aan de oostrand van de zon iets moois te zien: een redelijk grote protuberans die het al enkele dagen volhoudt. Ik heb er tussen 13:00 uur en 13:20 uur een tekening van gemaakt (klik op de afbeelding voor de grote versie). Hoewel er absoluut beweging zichtbaar was in de vlam bleef de algehele vorm gedurende die 20 minuten vrij constant, wat het tekenen een stuk aangenamer maakte dan bij de kolkende massa van AR1429 een paar dagen geleden.

De gebruikte vergroting was 101x (9mm LE) Om een idee te krijgen van de schaal: de grote vlam is op de originele tekening 4cm lang. Op verzoek heb ik er deze keer ook de onbewerkte versie bij geplaatst. Alle zonnetekeningen maak ik namelijk met wit pastel op zwart papier en het rode kleurtje voeg ik later toe met de computer:

Inmiddels al de derde(!) ombouw rondom het etalon van mijn PST, maar dit is echt de laatste. Echt. Denk ik.
In ieder geval heb ik deze keer een oude Skywatcher 90mm f/10 refractor gekozen. Ik zal niet tot in detail uitleggen waarom een f/10 kijker noodzakelijk is (lees daarvoorvoor mijn bericht over de 70mm PST mod), maar ik zal proberen beknopt uit te leggen hoe deze 90mm PST in elkaar steekt, aan de hand van foto’s.

Om te beginnen zijn alle buisonderdelen gemaakt van PVC-buis. Vooraan de kijker, vlak voor het 90mm objectief,  zit een 95mm ERF-filter in de dauwkap verwerkt, die voordat er zonlicht de kijker in gaat alle infrarood- en ultraviolet straling tegenhoudt.

Het objectief bundelt het licht richting het etalon, gepositioneerd op 200mm vóór het brandpunt. Ik wilde dit etalon netjes wegwerken binnenin de buis en heb daarvoor enkele kunststof ringen laten draaien door Eric Moerman (bedankt, Eric!). De ringen zorgen ervoor dat het etalon netjes gecentreerd in de buis blijft zitten.

Om hem toch te kunnen “tunen” (een PST etalon is instelbaar door een grote ring te verdraaien) heb ik een hendeltje aan de tuning-ring bevestigd. Dit hendeltje steekt door een gleufje naar buiten. Vlak achter het etalon is een 2″ Crayford focuser bevestigd, ook weer met behulp van een door Eric gedraaide adapterring. Tot slot is het 5mm blocking filter van de PST in een oud Celestron zenitprisma gedraaid. Nadat alles bij een eerste test perfect bleek te werken heb ik alles een hoogglans kleurtje gegeven; gebroken wit, net zoals mijn 75mm Polarex.

Vanavond (en ook de komende dagen nog) staan de planeten Venus en Jupiter vlak bij elkaar aan de avondhemel. Ik heb van de gelegenheid gebruik gemaakt om een fotootje te maken, in een weiland vlakbij mijn huis. Venus is duidelijk de helderste van de twee. Bekijk dit tweetal rond 19.00 ’s avonds in het westen.

(Klik op de foto voor een grotere versie)

Op dit moment is er enorm actief gebied (AR1429) aanwezig op de Zon, al enkele malen is hij tot een flinke uitbarsting gekomen waarbij een wolk geladen deeltjes richting de Aarde is geblazen. Waarschijnlijk hebben de meeste mensen wel gehoord over de “zonnestorm” een aantal dagen geleden: deze jongen was daarvan de veroorzaker. De bewuste storm waar iedereen het het over had bleek mee te vallen, maar het was niet de enige uitbarsting van deze week: het blijft onrustig op de Zon en ook op dit moment is er weer een wolk geladen deeltjes op weg naar de Aarde. Misschien veroorzaakt dit de komende nachten zelfs poollicht!

Vandaag was een ideale dag om de zon waar te nemen met de grote 90mm h-alpha zonnetelescoop. Een graad of 14, nauwelijks wind en tussen wat stapelwolken door een strakblauwe lucht. Er was veel te zien op het zonsoppervlak; verschillende actieve gebieden met heldere vlekken en donkere lijntjes, een paar filamenten waaronder één zeer lange, en wat protuberansen aan de rand van van de zon. Maar AR1429 trok alle aandacht naar zich toe. Wat een grote kolkende massa is dat! Heldere plekken, een lange kronkelende sliert plasma daar tussendoor en hele netwerken van fijne lijntjes die uitwaaieren vanaf de “brandhaardjes”. Ik heb er tussen 12.45u en 13.30u een tekening van gemaakt met wit pastelpotlood op zwart papier. In de tijd tussen het begin van de tekening en het einde was het gebied al weer een beetje van vorm veranderd, wat het tekenen wat lastig maakte (leuk zo’n grote kijker, maar probeer al die fijne details maar eens op papier te zetten voordat alles er weer anders uit ziet!). De gebruikte vergroting was 70x. De kleur is later toegevoegd met de computer. Ook is de tekening gespiegeld zodat noord boven is en west rechts.

Klik op “lees verder” voor foto’s van de opstelling vanmiddag en voor een vergelijking met een foto van hetzelfde gebied rond de dezelfde tijd (gemaakt door Ivar Kooren).

C/2009 P1 Garradd, Terwolde, 8 maart 2012, 22.00u 22.15u, 300mm f/4 Dobson, 92x

Gisteravond was er volgens de berichten een redelijke kans op poollicht. Superzeldzaam in Nederland dus als het even kan wil ik dat natuurlijk niet missen. Het was gelukkig vrij helder, maar de volle Maan stoorde behoorlijk met zijn felle licht. Ik ben naar een doodlopend weggetje in de buurt van Terwolde gereden met vrij uitzicht op de noordelijke horizon. Als er dan iets van poollicht zichtbaar zou zijn, zou ik het in ieder geval niet missen. Omdat dit verschijnsel toch altijd erg moeilijk precies te voorspellen is, had ik om de tijd te doden mijn 30cm Dobson meegenomen. Serieus waarnemen was door het licht van de volle Maan natuurlijk onmogelijk, maar een beetje rondkijken door een telescoop tijdens het wachten is natuurlijk wel leuk.

Ik wist dat er een komeetje zichtbaar zou zijn in de buurt van de rechthoek van de Kleine Beer, en na wat rondkijken bij lage vergroting had ik hem al snel gevonden. Een vrij helder pluisje met een klein fel puntje als kern. Er was geen staartje te zien, maar dat had ik ook niet verwacht: de achtergrond was door het maanlicht helemaal lichtgrijs. Omdat ik het toch wel een leuke waarneming vond heb ik er een snel schetsje van gemaakt. De gebruikte vergroting was 92x (Vixen LVW 13mm).

Poollicht is er trouwens niet geweest, maar de komende dagen blijft de kans erop wel aanwezig. Het blijft dus spannend!

Niet echt een waarneemverslag, maar ik moet gewoon even mijn plezier delen! Vanmiddag had ik een ontzettend lange middagpauze en heb ik in alle rust tussen 10.00u en 13.30uur mijn pas geknutselde 90mm PST uit kunnen proberen. Omdat de zon in deze tijd van het jaar pas na 13.00 fatsoenlijk in mijn tuin schijnt heb ik iets anders bedacht. Ik heb de verwarming uitgedraaid (ik was toch alleen thuis) en het slaapkamerraam aan de zuidoostkant van het huis opengezet. De zonnekijker heb ik vlak voor de raamopening gezet met het objectief naar buiten. Zo heb ik heerlijk een aantal uur de zon waargenomen.

Ik hoopte eigenlijk op een stevige uitbarsting van AR1429, maar helaas hield deze zich vrij rustig. Op het nauwe beeldveld na werkt de nieuwe zonnekijker (met tuning-schuifje) superfijn. Het grote objectief toont protuberansen duidelijk helderder en gedetailleerder dan de 70mm. De zonneschijf zelf is daardoor natuurlijk ook veel helderder geworden, dus om comfortabel oppervlaktedetails te zien is een ND oculairfilter (bedankt, Michael!) wel zo prettig om het beeld iets donkerder te maken. De actieve gebieden waren bij vlagen van redelijke seeing supergedetailleerd te zien. Vooral 1429 vertoonde verschillende lichte plekken en bogen. In de loop van de ochtend zag je dat het gebied zich wat begint op te splitsen, het deed een beetje denken aan een slow motion celdeling. Enkele superdunne donkere slierten maakten verbindingen tussen lichtere gebiedjes: een feest! De hoeveelheid detail en scherpte was bij zeldzame momenten van goede seeing eventjes vergelijkbaar met de foto van Neo op Astroforum.nl van een paar dagen geleden, alleen wat minder contrastrijk. Het kleine beeldveld is echt jammer, want dit beeld schreeuwde gewoon om een BF10!
Wat een fijn middagje! Een enorme zonnekijker met volgmotortje voor het raam, grote mok koffie erbij, poollicht.be op de laptop ernaast (om de evt. aankomst van de CME in de gaten te houden). Ik heb het voorjaar in mijn kop, mensen!

Vallis Schröteri, Deventer, 4-2-2012, 22.00h-22.30h, Polarex 75mm, 200x

Vallis Schöteri: een 160km lange kronkelende vallei op de Maan, de grootste in z’n soort. Hij begint bij een klein kratertje ten noorden van de grote krater Herodotus. Vanaf daar slingert ie richting het noorden en daarna via het oosten weer terug naar het zuiden. Het breedste stuk is zo’n 10km breed. Gisteravond zou hij mooi zichtbaar zijn. Ik wilde graag weer een tekeningentje maken, maar deze keer was het wel heel erg koud…

Uiteindelijk toch maar de Polarex buiten gezet en mezelf in meerdere lagen thermokleding gehesen. Dat werkte erg goed: ik had het niet koud, maar toch was er één probleem: ik kan niet tekenen met dikke handschoenen aan. Erg lang ben ik dus niet bezig geweest: van 22.00 uur tot 22:30 uur. Het is ook niet echt mijn mooiste schets geworden, maar misschien toch leuk om hem hier te plaatsen. Al was het maar als aandenken aan de voor mij allerkoudste waarneming ooit: toen ik klaar was met de tekening gaf de thermometer -13 graden Celsius aan… Klik op “lees verder” om te zien wat die temperatuur met je montering doet.