Roels Blog

Instrumentarium

Voor het waarnemen van de sterrenhemel heb ik in de loop der tijd al vele telescopen versleten. Op dit moment heb ik verschillende telescopen in mijn bezit: een zelfgebouwde 406mm f/4.5 Dobson, een zelfgebouwde 300mm f/4 Dobson, twee Polarex lenzenkijkers (een 75mm en een 60mm) en een zelfgebouwde 90mm h-alpha zonnetelescoop. Op deze pagina zal ik iets meer vertellen over deze instrumenten:

Zelfbouw 406mm f/4.5 truss Dobson

Mijn hoofdinstrument is een truss Dobson met een GSO hoofdspiegel (D=406mm, f=1800mm) en een 75mm vangspiegel van Orion Optics UK . Beide spiegels zijn voorzien van een hoogreflectieve Hilux coating. Het totaalgewicht van de kijker is ongeveer 30kg, inclusief de 13kg zware hoofdspiegel. De telescoop is voorzien van vangspiegelverwarming en een “Mauro Da Lio” hoofdspiegelventilatie. De inkijkhoogte in het zenit is 169cm. Het complete bouwverslag van deze kijker is hier te vinden.

Zelfbouw 300mm f/4 truss Dobson
Mijn reiskijker is een zelfgebouwde truss-dobson met een hoofspiegel van Orion UK (300mm, brandpunt 1200mm, dikte 27mm, nauwkeurigheid 1/6 lambda PV). De kijker kan “opgevouwen” worden tot een transportkistje van 41 x 41 x 19,5cm, zodat ik hem mee kan nemen op vliegvakantie. Ik heb hem gebouwd in de zomer van 2010. Lees hier het uitgebreide bouwverslag.

Polarex 75mm op equatoriale montering
Mijn hoofdinstrument voor het waarnemen en het schetsen van de Maan. Een prachtige, oerdegelijke lenzenkijker, waarschijnlijk uit de jaren ‘70. Het is een Japanse telescoop, geproduceerd vanaf eind jaren ‘50. In Amerika werden dezelfde kijkers verkocht onder de merknaam “Unitron”. De brandpuntsafstand is 1200mm wat een openingsverhouding van f/16 geeft. Door dit relatief lange brandpunt heeft de kijker nauwelijks last van kleurfout, waardoor de optische kwaliteit vergelijkbaar is met een moderne korte ED/APO telescoop met dezelfde opening. Het exacte bouwjaar van de Polarex is wat moeilijk te bepalen omdat gedurende de hele productieperiode van zo’n 30 jaar vrijwel niets veranderd is aan de bouwwijze. Een paar kleine details (de chromen deelcirkels en de collimatie”oren”) doen vermoeden dat deze kijker ergens in de jaren ‘70 is gemaakt. Mijn vorige 75mm was een ouder model uit begin jaren ‘60 met zwarte deelcirkels. De kijker is voorzien van een 8×30mm zoeker en een zonneprojectie-set. De kijkerbuis en de montering kunnen vervoerd worden in de twee originele houten kisten, een kist voor de statiefpoten ontbreekt (hoewel ik niet zeker weet of die poten origineel wel in een kist geleverd werden). Ik ben ontzettend blij met deze telescoop. Hij is niet alleen erg goed en degelijk gemaakt maar misschien ook wel één van de mooiste telescopen ooit gebouwd. Lees hier meer over deze Polarex.

Polarex 60mm f/15 refractor op equatioriale montering (met motor)
Mijn tweede Polarex is een 60mm refractor met een brandpuntsafstand van 900mm.  Ik heb hem jaren geleden gekocht als azimuthaal model, maar na na lang speuren heb ik in april 2012 eindelijk een equatoriale montering voor deze kijker kunnen bemachtigen. Er zit nu zelfs een origineel volgmotortje op! Deze telescoop is een stuk kleiner, lichter en dus handzamer dan de Dobson en de 75mm Polarex, dus ideaal geschikt voor onverwacht heldere momenten waarop ik geen tijd of zin heb om de grote kijker op te bouwen. De kwaliteit van het objectief is waanzinnig. De kleurfout is nihil en vergrotingen tot 180x zijn haalbaar zonder scherpteverlies. Zeer goed voor zo’n kleine kijker. Perfect dus voor de Maan en de Zon (met objectieffilter). Ik heb ook de originele houten transportkisten erbij en het geheel verkeert in prima staat.

Zelfbouw 90mm f/10 h-alpha zonnekijker
In het voorjaar van 2011 kocht ik mijn allereerste zonnetelescoop: een kleine tweedehands Coronado PST. Ik haalde hem op bij de eigenaar in België en toevallig was hij op die dag net in de tuin de Zon aan het foto graferen met een 80mm zonnetelescoop. Hij vertelde dat hij een gewone telescoop met de inwendige onderdelen van een PST had uitgerust om zo op een goedkope manier toch over een zeer grote zonnetelescoop te beschikken. Mijn zelfbouwhart sloeg drie keer over, want commerciële grote h-alpha kijkers zijn ongelofelijk duur. Twee weken later was mijn  eerste “PST-mod” een feit, een 60mm versie. Na ook nog een 70mm PST te hebben gebouwd ben ik inmiddels bij de grootste praktisch haalbare zonnekijker die gebruikt maakt van de originele PST onderdelen: een 90mm f/10. Lees hier meer over het bouwen van deze kijker. Ik noem deze telescoop wel eens mijn “hobbyverdubbelaar”, omdat ik nu ’s nachts én overdag kan sterrenkijken!

Bynolyt Bynostar 76mm f/3,9 Jeugdtelescoop
Een kijkertje dat nog het meest lijkt op babyspeelgoed, maar optisch prima in orde is. In de knalrode plastic tuimelaar huist een Newton spiegelsetje met een diameter van 76mm en een brandpuntsafstand van 300mm (f/3,9 dus). Maar geen rotzooi! Synta-fabrikaat en nog een parabooltje ook. Een miniscuul widefield bol-dobsonnetje, hartstikke leuk voor onderweg. Het standaard oculairtje wat er bij zit is echter BAGGER en is voorzien van een soort draaigleuf. De focuser is een buisje met twee uitstulpingen binnenin, waardoor je een soort helical focuser idee krijgt. nogal wiebelig, en je zit vast aan dat oculair met die draaigleuf…
Maar! Wanneer je de uitstulpingen in de focuserbuis eruit drukt en het gat heel ietsje smaller maakt met een strookje plakvelour passen er gewoon (betere) 1.25″ oculairen in. Door simpel in en uit te schuiven stel je scherp. Werkt top en al mijn Plossls komen in focus.Helaas is door de constructie van de plastic ombouw het collimeren van de hoofspiegel niet mogelijk (alleen de vangspiegel is te richten met drie schoefjes), maar ondanks dat is het beeld heel goed te pruimen! Misschien bouw ik er in de toekomst een volledig collimeerbare ombouw voor, maar deze tuimlaarvermomming heeft ook wel iets.