Tagarchief: sketch

Stomtoevallig: het effect van libratie vastgelegd in twee schetsen! (ASOD, 10-12-’14)

Schets_Gaus_vergelijk_libratieGisteren heb ik een schets gemaakt van krater Gauss en omgeving. Vanochtend ontdekte ik dat ik die al eerder heb geschetst, begin dit jaar. De lichtval van de vorige schets was wel totaal anders dan die van gisteren, dus leek me het leuk om ze in dezelfde oriëntatie naast elkaar te plaatsen om het verschil te laten zien in ouderdom van de Maan – het effect dat de schaduw langzaam over het oppervlak kruipt naarmate de dagen vanaf Nieuwe Maan vorderen.

Na vergelijk van de tijdstippen bleek de lunatie (de ouderdom) van beide schetsen stomtoevallig precies gelijk te zijn! Beide tekeningen zijn gemaakt op 15,5 dagen na Nieuwe Maan. En toch zit er behoorlijk verschil tussen de tekeningen onderling. Hoe kan dat nou?
Dit effect wordt veroorzaakt door de libratie, het langzame schommelen van de maanbol in zijn baan. De ouderdom van de Maan was beide keren gelijk, het zonlicht valt vanuit dezelfde hoek op het oppervlak, alleen de Maan zélf is iets geroteerd/gekanteld ten opzichte van de vorige keer! Stomtoevallig heb ik dus de libratie vastgelegd in mijn schetsen: een onverwachte verassing!
Hier wat meer uitleg over het fenomeen, met animatie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Libratie

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=14071

Schets: Nieuwe grote zonnevlek!

Sinds eergisteren is er na een lange periode van relatieve rust weer een nieuwe grote zonnevlek tevoorschijn gekomen op de zon. Op verschillende sites was dit al gemeld, maar pas vandaag klaarde het boven Deventer een beetje op zodat ik hem eindelijk met eigen ogen kon bekijken. Deze keer eens niet met de h-alpha telescoop, maar met de 60mm Polarex voorzien van een eenvoudig witlicht-filter vóór het objectief. De zonnevlek blijkt echt een joekel te zijn, hoog vergroten was niet nodig. Ik heb de tekening gemaakt bij een vergroting van 72x (12,5mm Ortho) met grijs potlood op wit papier. Ik moest snel schetsen, want de middagpauze was kort! Ik heb alleen het zonnevlekkengebied getekend, de rest (de gele zonneschijf, de zwarte achtergrond) heb ik achteraf met Photoshop in elkaar geknutseld. De tekening is gemaakt tussen 12.00 uur en 12.15 uur.

Klik op “Lees verder” voor een foto van de opstelling van vanmiddag. Lees verder

Schetsje: komeet C/2009 P1 Garradd

C/2009 P1 Garradd, Terwolde, 8 maart 2012, 22.00u 22.15u, 300mm f/4 Dobson, 92x

Gisteravond was er volgens de berichten een redelijke kans op poollicht. Superzeldzaam in Nederland dus als het even kan wil ik dat natuurlijk niet missen. Het was gelukkig vrij helder, maar de volle Maan stoorde behoorlijk met zijn felle licht. Ik ben naar een doodlopend weggetje in de buurt van Terwolde gereden met vrij uitzicht op de noordelijke horizon. Als er dan iets van poollicht zichtbaar zou zijn, zou ik het in ieder geval niet missen. Omdat dit verschijnsel toch altijd erg moeilijk precies te voorspellen is, had ik om de tijd te doden mijn 30cm Dobson meegenomen. Serieus waarnemen was door het licht van de volle Maan natuurlijk onmogelijk, maar een beetje rondkijken door een telescoop tijdens het wachten is natuurlijk wel leuk.

Ik wist dat er een komeetje zichtbaar zou zijn in de buurt van de rechthoek van de Kleine Beer, en na wat rondkijken bij lage vergroting had ik hem al snel gevonden. Een vrij helder pluisje met een klein fel puntje als kern. Er was geen staartje te zien, maar dat had ik ook niet verwacht: de achtergrond was door het maanlicht helemaal lichtgrijs. Omdat ik het toch wel een leuke waarneming vond heb ik er een snel schetsje van gemaakt. De gebruikte vergroting was 92x (Vixen LVW 13mm).

Poollicht is er trouwens niet geweest, maar de komende dagen blijft de kans erop wel aanwezig. Het blijft dus spannend!

Rupes Recta – de Rechte Muur op de Maan

Rupes Recta, Deventer, 31-1-2012, 20.30h-20.50h, 75mm Polarex, 150x

Een kraakheldere vriesnacht. Temperatuur aan het begin van de avond al op -6 graden. Een snijdende wind uit het oosten. Geen weer om buiten te zijn, behalve als je gek bent. Blijkbaar was ik dat, want om 21.00 uur zat ik als een poolreiziger ingepakt achter de 75mm Polarex om de Maan te bekijken. De zonnestand zou op dat moment gunstig staan voor een merkwaardige structuur op het maansoppervlak: Rupes Recta, oftewel de “Rechte Muur”. Het is een zeer langerekte breuklijn in het zuidoosten van Mare Nubium. De breuk is meer dan 100km lang en ziet er uit als een plotseling hoogteverschil, een afgrond in de maanbodem. In werkelijkheid is de wand trouwens niet zo extreem steil als hij er vanaf de Aarde uitziet.

Gisteren stond de Zon zeer laag aan de westkant van de afgrond, waardoor het strijklicht het hoge deel verlicht, maar voorbij de afgrond de bodem niet meer raakt. Het lijkt alsof de Maan opeens ophoudt. De rand van de daarachter gelegen krater Birt wordt aan de bovenkant nog nét verlicht. Een mooi onderwerp voor een tekening. Maar man, wat was het koud! Met verkleumde vingers (ondanks de handschoenen) begon ik aan mijn schets. Ik had geen zin om een uur te priegelen bij die temperaturen dus het is een vrij grove, snelle tekening geworden. De seeing was slecht dus de vergroting bleef beperkt tot ong. 150x Ik heb getekend van 21.30uur tot 21.50uur. Toen vond ik het mooi geweest en heb ik alles gauw weer naar binnen getild. Maar ik heb er geen spijt van, want het beeld door de oude Polarex was prachtig! Misschien ga ik vanavond wel opnieuw de tuin in. Verwachte temperatuur: -9. Brrr!

Lees verder

Lacus Mortis met krater Bürg

Lacus Mortis (vertaald: Meer des Doods) is een enorme met gestolde lava gevulde krater, ingeklemd tussen Mare Frigoris en Lacus Somniorum. De lavavlakte heeft een diameter van 151km en ongeveer in het midden bevindt zich de vrij recente inslagkrater Bürg. De doorsnede van deze krater is 39km. Als de Maan ongeveer 5 dagen oud is (zoals vandaag) staat de zon nog vrij laag boven dit gebied waardoor schaduwen lang zijn en details het best zichtbaar. Vooral de smalle rilles (Rimae Bürg; oude lavastromen die zichtbaar zijn als smalle kanaaltjes in de bodem van de lavavlakte) zijn alleen goed te zien als het licht er schuin op schijnt. Ik heb dit gebied getekend op 30 december met behulp van een 150mm f=1000mm Newton vanuit mijn achtertuintje in Deventer. De gebruikte vergroting was ongeveer 250x. De originele schets is 15 x 10 cm groot en is getekend met een wit pastelpotlood op zwart papier tussen 17.15 uur en 18.15 uur.

Komeet C/2009 P1 Garradd

Afgelopen weekend was het weer zover: het jaarlijkse waarneemweekend in Kollase, Duitsland. Al enkele jaren ga ik met een stel mede-nerds in het najaar naar het niemandsland ten zuiden van Hamburg om te genieten van de stikdonkere sterrenhemel. Binnen een straal van 500km is het volgens de lichtvervuilingskaarten simpelweg de allerdonkerste plek. We bivakkeren altijd op dezelfde plek: een tot “hotel” omgebouwde paardenstal waar we slapen op bedden van hooi in de stal. Heerlijk primitief, spotgoedkoop, en altijd weer een hele ervaring. Maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om de sterrenhemel, en die is inderdaad nagenoeg perfect. En ook dit jaar waren de weergoden ons weer goed gezind en hebben we twee nachten prachtig kunnen waarnemen.

Eén van de objecten op mijn lijstje was komeet C/2009 P1 Garradd, op dat moment in het sterrenbeeld Hercules dat bij het invallen van de duisternis vrij hoog in het zuidwesten stond. Het is de helderste komeet van de afgelopen 2 jaar en hij zag er dan ook prachtig uit onder die donkere hemel door mijn kleine 130mm f/5 Newton. Een fel pluisje met een puntvormige kern met daarachter een breed uitwaaierende staart. In een uur tijd was de verplaatsing (richting het westen) duidelijk waarneembaar. Ik heb er een schets van gemaakt waarbij ik voor de sterren een zwarte fineliner heb gebruikt en voor de komeet zelf een HB potlood. Eénmaal terug in Nederland heb ik de tekening ingescand en negatief gemaakt.

De maansverduistering van 15 juni 2011

Enkele minuten na totaliteit - pastelpotlood op zwart papier (klik op de afbeelding voor grotere versie)

Het is alweer een tijdje geleden dat ik een artikeltje op deze site heb geschreven. Dit vanwege mijn astrovakantie naar La Palma (waar ik binnenkort een verslagje over zal plaatsen). Ik ben nog geen week terug, en er stond direct al een astronomisch hoogtepunt op de agenda: een totale maansverduistering! Maar wel eentje die lastig waarneembaar zou zijn: volop in de schemering en heel erg laag boven de horizon. Vrij uitzicht en helder weer waren dus een must gisteravond, toen ik met meerdere waarneemvrienden op een dijk in Wilp ben gaan staan met vrij uitzicht op de zuidoostelijke horizon. De Maan zou om 22.00 uur volledig verduisterd opkomen…

Helaas hing er op dat tijdstip nog een dikke strook bewoking in die richting, maar naarmate de tijd verstreek schoof die band steeds verder richting het noordoosten. En rond 23.00 uur zagen we de eerste glimp van de volledig verduisterde maan: een diep roodbruine bal, nog geen 5 graden boven de horizon. Lees verder

Krater Hercules door de Celestron C8

Het was een zonovergoten dag gisteren. Bijna de hele dag was de lucht strakblauw. De Maan zou die avond boven de horizon staan, dus een donkere locatie opzoeken voor deepsky-waarnemingen zou niet zoveel zin hebben. Voor de Maan is de tuin gewoon een prima plek! Aan het eind van de middag stond de Celestron C8 dus al in de tuin om af te koelen. De Maan stond niet zo hoog rond de tijd dat ik de de schets maakte (19.30), niet hoger dat 30 graden. De krater Hercules was één van de opvallendste structuren op de Maan en die heb dan ook geschetst. Ik heb de tekening gemaakt met een grijs potlood, een zwarte stift en wit pastelpotlood op een lichtgrijs stuk papier.

Een supernova in de vrieskou (2011B in NGC 2655)

Het zou een superkoude nacht worden in Lochem, dat wist ik van tevoren. Maar dat het ZO bar zou worden… Vooral de snijdende wind was vreselijk. Ondanks meerdere lagen kleding had ik het niet bepaald warm. Mijn wangen en mijn vingers waren verkleumd. Je kan helaas niet met handschoenen aan schetsen dus dat was even doorzetten. Waarom in vredesnaam? Nou, omdat er momenteel een supernova zichtbaar is in het sterrenstelsel NGC 2655. Heel zeldzaam is zo’n gebeurtenis niet, maar wel dat de supernova zo helder wordt dat je hem in een gemiddelde telescoop kan zien. Op dit moment heeft hij een helderheid van magnitude 12,8, dus al zichtbaar in telescopen van zo’n 12cm. In mijn 30cm kijker zou dat een makkie moeten zijn…
En inderdaad, zo gauw het stelseltje in beeld kwam knalde de supernova me tegemoet! Een felle punt buiten de kern van het stelsel, net aan het het zuidoostelijke randje. Bizar om te bedenken dat je het licht van een ontploffende ster op 71 miljoen lichtjaar afstand met je eigen ogen kan zien. Sterker nog, omdat de afstand zo groot is heeft het licht er dus 71 miljoen jaar over gedaan om ons te bereiken. In feite kijk je terug in de tijd, naar een ontploffende ster in de tijd van de laatste dinosauriërs!
Ik heb er met potlood een tekeningetje van gemaakt. Mijn vingers vroren er zowat af, maar het was alle moeite waard! De komende dagen/weken zal de supernova nog wel zichtbaar blijven en ik zal hem dan ook zeker nog een paar keer gaan bekijken, totdat hij voor altijd verdwenen is.

SN2011B, Lochem, 27 jan. 2011 21.00 uur, 300mm f/4 Dobson, 8mm LVW (150x)

Geminiden meteorenzwerm 2010 (ASOD 15-12-’10)

Geminiden, Deventer, 14-12-'10, 02.15 uur - 04.00 uur. Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Gisternacht was het weer zo ver: de jaarlijkse meteorenzwerm de Geminiden bereikte zijn maximum. De Maan zou ondergaan rond 01.00 uur en de weersvoorspellingen waren goed (een zeldzaamheid in december). Ik ben vroeg naar bed gegaan om toch wat slaap te kunnen pakken en heb de wekker om 01.00 gezet. Toen ik naar bed ging was het nog hevig aan het sneeuwen, dus ik had er eigenlijk een hard hoofd in. En terecht, want het bleek volledig bewolkt… Voor de zekerheid heb ik de wekker een uurtje later gezet. Als het dan nog steeds bewolkt zou zijn zou ik gewoon blijven liggen. Maar het wonder geschiedde: om 02.00 bleek het helemaal opgeklaard te zijn en kon ik mezelf in thermo/ski-kleding hijsen om me in een comfortabele ligstoel in de tuin te nestelen.

Net zoals bij de Perseidenschets van afgelopen augustus wilde ik de meteorenzwerm weer vastleggen in een tekening. Daarom had ik op een stuk blauw karton alvast een opzetje getekend met de helderste sterren in het zuidwesten (de richting waarin ik het beste zicht heb vanuit mijn achtertuintje). Iedere meteoor tekende ik met een wit pastelpotlood op de juiste plek in. En dat waren er een hoop! Er waren zoveel meteoren zichtbaar in de relatief korte waarneemtijd (van 02.15 uur tot 04.00 uur) dat ik het soms bijna niet bij kon houden. Op sommige momenten verschenen er wel drie meteoren in 10 seconden! Ongetwijfeld heb ik er dus een aantal gemist, en ook buiten het beeldveld van mijn tekening ging het feest gewoon door. Ik heb ze niet geteld, maar ik schat dat ik in twee uur tijd misschien wel 150 heb gezien. Ongeveer 40 daarvan heb ik in kunnen tekenen. De dakgoot en de conifeer op de voorgrond heb ik getekend met een zwart stuk pastelkrijt.

Update: de tekening is “Astronomy Sketch of the Day” geworden op 15 december 2010! http://www.asod.info/?p=4538