Auteursarchief: Roel

Schets en animatie: Pluto vanaf La Palma

Schets_Pluto_20150811Tijdens mijn waarneemweek op La Palma afgelopen zomer ben ik drie nachten met mijn 35cm telescoop naar de hoogste bergtop gereden en steeds zette ik de kijker direct na zonsondergang op. De tijd tussen het opstellen en de échte astroduisternis vulde ik voornamelijk met het bekijken van Saturnus (allemachtig wat is die seeing daar goed), maar ook met het opzoeken van Pluto – voor mij gek genoeg de allereerste keer dat ik deze dwergplaneet heb waargenomen, net een paar weken na de flyby van New Horizons.
De eerste avond heb ik het sterrengebied waar Pluto zich in bevond geschetst en een piepklein stipje op de juiste plaats gezet. Het viel me eigenlijk nog best tegen hoe zwak het stipje was: magnitude 14 blijft ook in een 35cm erg weinig. De twee andere avonden heb ik het dwergplaneetje opnieuw in dezelfde tekening aangegeven. De verplaatsing was zo erg goed te volgen. Erg leuk om te doen, trouwens!
Ik heb van de tekening ook een eenvoudige GIF-animatie gemaakt, waarbij ik bij elk van de 3 frames steeds 2 Plutootjes heb weggegumd – de duidelijkste manier om de verplaatsing weer te geven:

Pluto(1)

Een verhaal met twee staartjes: komeet Catalina

Schets_Komeet_Catalina_20160111_625px-2

Op dit moment is er een mooie, vrij heldere komeet zichtbaar aan de ochtendhemel met de officiële naam C/2013 US10 (Catalina). Het leuke aan deze komeet is dat hij niet één, maar twee staarten heeft – een gasstaart en een stofstaart. Vanochtend heb ik ruim vóór mijn ochtenddienst de wekker gezet om hem na weken bewolking eindelijk eens te bekijken. Om half vijf stond de pas gebouwde 20cm Propdob Nano al opgesteld in de tuin om tijdens een brede opklaring de komeet te spotten. Vanwege de helderheid van magnitude +6 (dat is trouwens ruim binnen het bereik van een verrekijker) was hij al heel snel gevonden. Perifeer was de breed uitwaaierende stofstaart direct te zien, richting zuidwest. Pas na een tijdje geconcentreerd kijken zag ik ook de tweede, ijlere en smallere staart richting het noordwesten. De twee staarten maakten een onderlinge hoek van ongeveer 120 graden. Leuk!

 

Propdob Nano: een ultrakleine 20cm reistelescoop

roel_telescope_dobson Al een aantal jaartjes zijn we hier thuis aan het sparen voor een roadtrip/eclipsreis naar Amerika in augustus 2017. De route en de te bezoeken plekken zijn in grote lijnen wel bepaald, maar één belangrijk ding was nog niet geregeld: de reistelescoop… Ik heb natuurlijk de 14” kofferdobson, maar dat vind ik voor zo’n reis een beetje te veel van het goede – er blijft weinig ruimte en gewicht over voor andere bagage. Bovendien wil ik ook wat cameraspulletjes meenemen om de verduistering te fotograferen. Daarom heb ik besloten om voor het visuele waarnemen een supercompacte en lichtgewicht reistelescoop te gaan bouwen.

Waarom een 20cm f/4?

Iedereen heeft zo zijn persoonlijke voorkeuren, maar voor mij moest de kijker in ieder geval aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • Minimaal 20cm opening. Ik wil naast de eclips ook lekker deepsky gaan bekijken tijdens de trip. Melkwegzwiepen in de woestijn….
  • Klein, klein, klein. We maken de reis met een camper en om eventuele verlichting of hordes eclipstoeristen op kampeerplaatsen te ontvluchten moet het kijkertje extreem mobiel zijn. Dus alles moet in een rugzakje mee te nemen zijn en liefst niet zwaarder dan een kilo of 5 á 6. Ook leuk voor brommertripjes zoals die naar het Limburgweekend vorig jaar: kijkertje in de rugzak en vrroem!
  • Hufterproof. Het zou kunnen dat het niet zo handig is om hem als handbagage mee te nemen (we hebben het hier namelijk wel over vliegen naar de USA) en dus moet ik het ding zonder zorgen durven inchecken. Geen gerammel, fragiele randondersteuning of losliggend spul dus.
  • Liefst te gebruiken zonder waarneemkrukje of kratje. Als ik moet klauteren over rotsen (of moet rennen voor triggerhappy rednecks) wil ik beide handen vrij hebben. Ideaal zou het dus zijn als ik op de grond zittend comfortabel door het oculair kan kijken. Maximale bouwlengte dus 85cm.
  • Stevig en collimatievast! Dus liever een ietsiepietse groter en zwaarder pakketje dan achteraf een wiebelige of windgevoelige kijker. Klein is leuk, maar niet tegen elke prijs.

Uiteindelijk kwam ik al snel uit bij een ontwerpje voor een 20cm f/4 kofferdob. Een kijker van 20cm is voor mijn gevoel de “grootste kleine telescoop” of de “kleinste grote telescoop”, een superveelzijdige maat. De openingsverhouding f/4 is vooral gekozen vanwege de inkijkhoogte. Met je kont op de grond! (of met de kijker op een stoel en je kont op een even hoge stoel natuurlijk) Lees verder →

Nu écht af: 150mm f/4 mini dobson “Summierian”

baby3Heel lang was mijn 150mm f/4 reiskijkertje bijna af, maar vandaag heb ik eindelijk alle puntjes op de i gezet.
Het lichtschildje wordt nu netjes op zijn plek gehouden door stukjes klittenband om de trusses, de rockerbox kiept niet meer voorover d.m.v. een centrumbout-met-veer vanaf de onderkant (zoals bij een vangspiegelhouder), er is een houdertje voor de reddot finder, en voor de hoofdspiegel heb ik een stofdekseltje gemaakt – zo hoef ik de kijker niet steeds af te breken en kan ik ‘m gewoon na afloop opgebouwd op de kast parkeren. Tot slot heb ik het balanselastiek wat getweakt zodat de telescoop met mijn zware LVW’s van horizon tot zenit in balans is, zonder bij te hoeven te stellen.
Meer foto’s: Lees verder →

Ultra-lage en ultra-goedkope helical focuser

focuser-helicalVoor een nieuw reiskijkertje (20cm f/4) heb ik een nieuwe 1.25″ focuser gemaakt van het binnenwerk van een oud camera-objectief en een standaard 2″ naar 1.25″ adapter. Het doel was om een zeer lichte en vooral zeer lage focuser te maken om mijn 3 Vixen LVW’s zo dicht mogelijk bij de vangspiegel kunnen krijgen.
De buitenste ring heeft aan de vangspiegelzijde een klein flensje. Hierdoor kan je de focuser straks eenvoudig vanuit de binnenkant in een 15mm dik focuserplankje gemonteerd worden. Hierdoor komt de schouder van het de volledig ingedraaide focuser slechts 10mm boven het plankje uit. Dat zou ik met een HC-2 of HC-1 niet redden. Omdat de focuser maar heel kort is (een travel van maar 15mm – genoeg voor al mijn LVW’s ) zal hij zelfs volledig ingedraaid niet in de lichtweg van de spiegel komen.
De afstand van brandvlak tot aan de vangspiegel kan met deze focuser i.c.m. LVW’s tot 135mm worden gereduceerd! En daardoor is een 40mm vangspiegeltje straks groot genoeg voor een meer dan voldoende verlicht beeldveld in mijn 22mm 65gr LVW – een obstructie van maar 20%! (voor een 20cm f/4 is dat heel weinig)

Schets: Monsterstelsel NGC 253 – La Palma

NGC 253 - Sculptorstelsel Pico de la Cruz, La Palma 350mm f/4 truss Dobson 13mm Ethos (108x)

NGC 253 – Sculptorstelsel, Pico de la Cruz, La Palma, 350mm f/4 truss Dobson, 13mm Ethos (108x)

Toch wel één van de mooiste aanblikken die je in de astronomiehobby kan krijgen: NGC 253, het grote Sculptorstelsel, door een grote telescoop, in een 100 graden topoculair (eeuwige dank aan Michael voor het lenen), op een toplocatie: de hoogste toppen van La Palma. Wat een enorm ding! Helder, maar de helderheid is veel egaler verdeeld over het hele stelsel dan bij bijvoorbeeld M31. De term “mottled” lijkt uitgevonden voor dit stelsel. Vlokkerige plekjes in een subtiele spiraalvorm, maar zonder armen. Een soort beginnende draaikolk. Geen idee hoe je dit het best moet omschrijven, maar het lijkt alsof je het monsterstelsel voor je ogen ziet draaien. Veel voorgrondsterren. Wat mooi wat mooi wat mooi wat mooi!
Meer dan een uur heb ik in de allerlaatste (en beste) waarneemnacht nabij Pico de la Cruz zitten pielen met een potlood en een fijnschrijver om zoveel mogelijk detail in het stelsel zelf te tekenen, maar tegelijkertijd ook geprobeerd om alles “zacht” te houden. Omdat grote stervelden supernauwkeurig tekenen nou niet bepaald mijn hobby is, zijn alleen de helderste sterren en sterpatronen nauwkeurig geplaatst. De grote hoeveelheid zwakkere sterren zijn een beetje “op gevoel” geplaatst, en meer een indruk van de werkelijkheid.

Schets: NGC 891

Schets_NGC891_20151013_1200pxHet laatste object van de prachtige waarneemnacht van zondag 11 op maandag 12 oktober was het sterrenstelsel NGC 891. Bizar genoeg had ik nog nog nooit eerder de stofband gezien, maar deze avond was hij gewoon makkelijk te zien. Met wat moeite was zichtbaar dat de band net niet voor het midden van het stelsel langs liep, maar heel iets richting de noordwestzijde. Een voorgrondsterretje stond exact “in” de stofband. Echt een supermooi object, een aanrader voor grote kijkers.

Schets: De zomermelkweg vanaf de top van La Palma

Schets_melkweg_La_Palma_2015_webTijdens de laatste waarneemavond op La Palma (afgelopen augustus) stond ik met mijn 35cm Dobson naast Pico de La Cruz. Op 2200m hoogte, in mijn uppie, doodstil en pikkedonker. Een waanzinnig mooie stek met uitzicht tot op de zuidelijke horizon, maar ook een zeer open windgevoelige plek. Die avond begon volledig windstil, maar helaas stak al vrij snel na de eerste telescoopwaarneming opeens een fikse noordenwind op. De dikke atlas waaide zowat weg en de kijker werd een windvaan, zelfs zonder lichtschild. De knalheldere hemel in combinatie met het gehuil van de wind om de rotsen was supergaaf, maar waarnemen was even geen optie.
Ik besloot daarom te schuilen in een klein nisje, net over de rand van de Caldera. Daar kon ik heerlijk beschut tegen de wind, liggend met mijn rug tegen de rotswand genieten van het uitzicht (en een meegebrachte Duvel). De Melkweg was echt krankzinnig spectaculair, in de Caldera hing een beetje nevel, en ik bedacht me dat ik daar best een tekeningetje van kon maken. Ik haalde mijn tekenspulletjes op, kroop weer lekker in mijn beschutte nisje en heb daar in ongeveer 45 minuten onderstaande schets gemaakt.
Vrijwel alle getekende stukjes La Palma-Melkweg zijn vanuit Nederland onzichtbaar, ofwel omdat ze niet boven de horizon komen, ofwel verdrinken in de lichtvervuiling. Hier was het een waanzinnig schouwspel. De Dark Horse Nebula was makkelijk herkenbaar als donker stofpaardje tussen Schutter en Schorpioen, maar ook de lange uitlopers van de voorpoten richting Antares, welke ik alleen van foto’s kende, waren perifeer zichtbaar. De Melkweg maakt boven Schorpioen sowieso een enorme uitstulping naar het westen – de gloed was herkenbaar tot net voor bij Antares. De grote maar zwakke uitloper naar Slangendrager was ook zichtbaar, bovenin de schets.

Time-lapse: La Palma 2015


Ik heb begin deze maand op La Palma naast visueel waarnemen met de 35cm Dobson een hele rits time-lapse opnames gemaakt van de sterrenhemel. Voor mij de ideale manier om iets astrofotografie-achtigs te doen, want dat apparaat klikt wel door terwijl ik me rustig met het visueel waarnemen bezig kan houden.

De afgelopen week heb ik de duizenden losse foto’s allemaal achter elkaar gemonteerd en heb ik er een bijpassend muziekje onder gezet. Behalve een paar testopnames thuis was dit de eerste keer dat ik iets dergelijks gemaakt heb (en er zitten daarom genoeg imperfecties in het filmpje) maar ik ben best tevreden! Ik had bijvoorbeeld van te voren nooit verwacht dat de oude 50mm lens zo krankzinnig veel detail zou laten zien in de Melkweg (de stukjes close-up Pijpnevel bijvoorbeeld) bij zo’n korte belichtingstijd (10sec).
Het grootste deel van het filmpje is geschoten naast Pico de La Cruz op 2300 meter hoogte, maar er zitten ook wat opnames vanuit de tuin van het vakantiehuisje bij. Bij sommige scenes is het woestijnstof (waar ik opnieuw een aantal dagen last van had) nog gedeeltelijk zichtbaar.

Bekijk het filmpje voor de beste beeldkwaliteit op de site van Vimeo zelf: https://vimeo.com/137074039

(Een waarneemverslag met schetsen zit er uiteraard ook nog aan te komen, maar vanwege een klein ongelukje tijdens het sleutelen aan mijn brommertje ben ik een stukje van mijn rechter wijsvinger kwijt. Lange stukken typen zal daarom voorlopig even niet gaan)

Schets: NGC 4490, NGC 4485 – “Cocoon Galaxy”

Schets_NGC4490_NGC4485_20150422_grootNog een schetsje van één van de waarneemnachtjes bij de Enkelaarsbrug: NGC 4490 en NGC 4485, oftewel Arp 269, oftewel Cocoon Galaxy. Door de hoge stand in de 350mm een schitterend duo! NGC 4490 heeft een rare asymmetrische helderheidsverdeling en heeft aan de noordwestzijde een vrij duidelijke haak richting de kleinere en zwakkere 4485. De kern is helder maar vrij “zacht” en over de hele lengte van het stelsel zijn wollige klontjes licht te zien, het duidelijkst en helderst aan de zuidoostzijde. Het deed me een beetje denken aan een vis van de bovenkant gezien met een duidelijk herkenbare ruggengraat.
NGC 4485 was in vergelijking een stuk minder interessant, maar toch een mooi helder ovaal stelsel. Tom wees me nog op kleine details vlak naast beide stelsels, maar die kon ik zelf niet zien.