Auteursarchief: Roel

Bezoek aan de radiotelescoop in Dwingeloo

Vandaag was in het kader van de Open Monumentendag de grote radiotelescoop bij Dwingeloo geopend voor het publiek. Een unieke kans om deze telescoop van dichtbij te bekijken, want normaal gesproken is hij niet toegankelijk voor het publiek. Het is een grote beweegbare metalen schotel met een middellijn van 25m, ten tijde van de ingebruikname de grootste in zijn soort ter wereld.

De telescoop is gebouwd in 1954, en is in gebruik geweest tot eind jaren ’90. In die periode zijn er belangrijke wetenschappelijke waarnemingen mee verricht. Met deze telescoop zijn bijvoorbeeld twee kleine sterrenstelsels in de buurt van de Melkweg ontdekt, en die hebben dan ook de namen Dwingeloo 1 en Dwingeloo 2 gekregen. De telescoop wordt sinds 1998 niet meer gebruikt voor wetenschappelijke waarnemingen. Omdat hij sinds die tijd ook niet meer werd onderhouden raakte het metalen gevaarte al snel in verval. Er waren plannen om hem helemaal te slopen… Gelukkig ontfermt stichting CAMRAS, bestaande uit vrijwilligers, zich tegenwoordig over de telescoop en is men druk doende hem te restaureren en op termijn beschikbaar te stellen voor amateurastronomen, zendamateurs en onderwijsinstellingen. Een super-initiatief! Stel je toch eens voor dat zo’n stuk geschiedenis verloren zou gaan, eeuwig zonde. Vandaag de dag staat de telescoop er al een stuk beter bij dan een aantal jaar geleden, en de schotel bleek  in ieder geval al in staat om mij vandaag iets heel bijzonders te laten meemaken…

Lees verder →

“Zonnekijkers op de Worp” groot succes!

Op 20 augustus heb ik bij het Worpplantsoen in Deventer een speciale zonnekijkmiddag georganiseerd. Samen met verschillende andere zonnetelescoop-bezitters heb ik het publiek laten kennismaken met onze hobby. Het was een enorm succes! Zo vlak bij het opstappunt van het pontje naar het centrum van Deventer zijn er genoeg voorbijgangers die wel even een kijkje willen komen nemen. Het weer was super en gelukkig waren er ook nog een paar leuke vlammetjes te zien. Geen enorme exemplaren, maar er was genoeg activiteit om de mensen verschillende structuren te laten zien. Rond half vier was er zelfs nog een aarzelende flare van een actief gebied zichtbaar!
Het was 80% van de tijd helder en er hebben zo veel mensen door mijn zonnekijker gekeken dat ik de tel kwijt ben. Leuke reacties! Van een beleefd “oh, leuk ja” (lees: “pff saai”) tot totale extase. Sommigen liepen na één blik verder, anderen bleven langer dan een uur(!) van de ene naar de andere kijker lopen. Op een bepaald moment stonden er op het kleine ronde pleintje zeker twintig man om onze kijkers. Wat een succes, en wat mij betreft smaakt dit naar meer!

Lees verder →

Enorme hagelstenen in mijn achtertuin!

Iedereen heeft zo zijn eigenaardigheden, maar vandaag is er dan eindelijk iets gebeurd waar ik al mijn hele leven op wacht: gigantische hagelstenen in mijn tuin! Ik heb nooit eerder die mazzel gehad, maar vanmiddag rond 12.45 uur werd het opeens verschikkelijk donker in Deventer en hoorde ik zware tikken op het dak. Toen ik naar buiten keek zag ik grind regenen! Wat een spektakel! Totale wazn! Duiveneieren zo groot als hagelstenen!
Snel naar buiten om een paar exemplaren veilig te stellen (auw!), een foto te maken en in de vriezer te leggen. Eentje had merkwaardige uitstulpingen. Je kan goed zien dat het samengeklonterde kleinere hagelstenen zijn geweest. Man, ik ben zo blij als een kind! Ruig weer is het mooiste wat er is! Mijn dag kan niet meer stuk!

Update: mijn foto van de hagelstenen was te zien tijdens het weerpraatje van Peter Timofeeff:

Full disk H-alpha zonneschets (ASOD 21 sept ’11)


Vanochtend heb ik in plaats van een geïsoleerde zonnevlam de volledige h-alpha zonneschijf in één keer proberen te tekenen. Ik heb daar gisteravond al de voorbereidingen voor getroffen, door alvast met een pastelkrijtje een blanco zonneschijf te tekenen (diameter ong. 15cm) met een licht afnemende helderheid naar de rand toe. Deze tekening heb ik vanochtend mee naar buiten genomen om achter mijn 70mm zonnekijker de actieve gebieden erop in te tekenen. Met de sweet spot van het PST etalon heb ik de zonneschijf op verschillende vergrotingen afgescand. Vooral de middelste zonnevlekkengroep was erg actief, af en toe lichtte er een klein rond vlekje op om een minuut later weer te doven. Fantastisch om te zien. Ik ben van 10.00uur tot 11.00uur nonstop met deze schets bezig geweest, maar met dit heerlijke temperatuurtje en een bak sterke koffie erbij is dat geen straf!
Voor de heldere plages heb ik een wit pastelpotlood gebruikt (hard drukken!), voor de filamenten en andere donkere details een zwart pastelpotlood en voor de zonnevlammetje aan de rand een normaal grijs kleurpotlood. Deze zwart-wit tekening heb ik vervolgens ingescand en met Photoshop een oranjerood kleurtje gegeven. Ook heb ik de afbeelding gespiegeld zodat de orientatie weer klopt met de werkelijkheid (noord=boven, west=rechts). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Grote zonnevlam

Vanmiddag was er weer een prachtige zonnevlam zichtbaar op Zon. Hij maakte onderdeel uit van een heel rijtje met protuberansen, maar deze keer besloot ik om alleen de grootste zonnevlam te schetsen bij hoge vergroting. Ik gebruikte een 6mm oculair die in mijn 70mm f/10 zonnekijker een vergroting van 116x geeft. Het was half bewolkt met veel stapelwolken, maar er zaten genoeg gaten in de bewolking om de protuberans in een kwartier tijd (tussen 12.15 uur en 12.30 uur) op papier te kunnen zetten. Snel schetsen is bij protuberansen wel een vereiste omdat binnen no-time de vorm kan veranderen. Zelfs in een kwartier tijd was bij dit exemplaar al wat vormverandering te zien. Eigenlijk best jammer, want supergeconcentreerd een uur lang zo nauwkeurig mogelijk tekenen (zoals bij deepskyschetsen) is er gewoon niet bij. Aan de andere kant is die dynamiek wel juist hetgene wat zonnewaarnemingen zo spectaculair maakt. De tekening is weer gemaakt met grijs potlood op wit papier, later negatief gemaakt en gekleurd met Photoshop.

Houten transportkist voor de 70mm zonnekijker

De afgelopen 2 avonden heb ik een transportkist voor mijn 70mm h-alpha telescoop in elkaar getimmerd/gelijmd van 12mm en 5mm populierenmultiplex, een beetje naar Polarex-model. De telescoop rust op 2 dwarsplanken met uitzaagde halve cirkels, bekleed met vilt. De middelste dwarsplank draagt niet maar is meer voor de stevigheid van de kist. De bovenste- en onderste helft zijn even hoog zodat de opengeklapte kist helemaal vlak ligt en niet gaat kantelen/schommelen. Er is ruimte voor een verduisteringsdoek, tekenspulletjes en enkele oculairen (daar moet ik nog wel houdertjes voor maken). De kist is gebeitst met Gamma eigen merk “antiek grenen” op waterbasis, wat het dicht bij mijn Polarex kist komt. En het droogt lekker snel, zodat ik de kist dezelfde avond nog in elkaar kon zetten!

Lees verder →

Schets: Fakkeloptocht op de zon

Gisteren was het lichtjes bewolkt, maar af en toe was de zon in alle glorie te zien. Aan de zuidwestrand was een bonte stoet van zonnevlammen zichtbaar. Weliswaar geen spectaculaire exemplaren, maar  wel allemaal verschillend. Ook waren er in de buurt wat heldere gebiedjes en filamenten te zien, maar ik moet duidelijk nog wat meer oefenen om die realistisch op papier te krijgen… De schets is gemaakt met de 70mm PST-on-steroids, tussen 11.15 uur en 11.30 uur met grijs potlood op wit papier, later geïnverteerd en een kleurtje gegeven met Photoshop. De gebruikte vergroting was 70x.

De eerste schets door de gemodificeerde PST (ASOD 21 juli ’11)

Protuberans op de Zon, 20 minuten na elkaar geschetst. Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Rond het middaguur werd de lucht hier in Deventer opeens strakblauw en heb ik in de middagpauze snel de opgepompte 70mm PST naar buiten gesleept. Direct viel een flinke protuberans aan de noordwestrand van de zon op. Een brede “waakvlam” met fijne parallelle lijntjes vanaf het zonsoppervlak. Twintig minuten later was de vlam nog even groot en breed, maar hij was in die korte tijd duidelijk iets van vorm veranderd. De lijntjes waren wat verschoven en de “voet” was veel breder geworden. Ik heb er 2 schetsjes van gemaakt (grijs potlood op wit papier, later met Photoshop negatief gemaakt en alle levels naar rood getrokken).
Vooral die snelle vormverandering blijft me boeien, en zorgt er voor dat ik eigenlijk iedere 5 minuten even zou willen kijken om toch vooral maar niks te missen… Verslavend!

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=6140

70mm PST modificatie versie 2

WAARSCHUWING: het modificeren/ontmantelen/”opvoeren” van een  zonnetelescoop kan gevaarlijk zijn en is geheel voor eigen risico! Een verkeerde werkwijze kan ernstig oogletsel veroorzaken, dus zorg ervoor dat je 100% weet waar je aan begint. De eventuele fabrieksgarantie ben je bij openschroeven van je PST al sowieso kwijt, maar zorg er in ieder geval voor dat je je gezichtsvermogen behoudt!

Een tijdje geleden heb ik mijn Coronado PST al opgevoerd door simpelweg het 40mm objectief te vervangen voor in eerste instantie een 60mm objectief en later een 70mm objectief en een UV/IR blocking filter in de lichtweg. Dit was een enorme vooruitgang ten opzichte van de originele setup. Toch waren er nog verbeteringen mogelijk: de originele PST focusseerunit (de zwarte doos) maakt gebruik van een matig (astigmatisch) pentaprisma. Dit prisma verplaatsen = scherpstellen. Leuk idee, slecht uitgevoerd. Het prisma glijdt op een heel primitief railtje op een neer, wat de collimatie niet echt ten goede komt. Het werkt wel, maar het kan veel beter!
Daarnaast werd in mijn bouwwerk de buis van binnen een beetje warm. Niks gevaarlijks, want ter bescherming van het eltalon tegen de extra straling had ik een UV/IR filter in de lichtweg geplaatst. Toch ontstond er wat luchtturbulentie in de buis wat het beeld na een tijdje negatief begon te beïnvloeden. Eigenlijk zou de warmte al vóór het objectief tegegehouden moeten worden, maar een objectieffilter dat UV en IR tegenhoudt is DUUR! (€245 voor een 75mm filter).

Op dat objectieffilter en het focussysteem kom ik later nog terug. Voor deze modificatie moest namelijk eerst de complete PST worden ontleed. Voor de vorige mod was alleen het verwijderen van de objectiefbuis voldoende, maar nu moest echt alles uit elkaar. En dat is een zenuwslopende klus! Coronado verlijmd tegenwoordig ALLE onderdelen met een soort Locktite (waarschijnlijk om knutselaars te ontmoedigen). Om genoeg kracht op de verschillende onderdelen te zetten heb ik de behuizing in een bankschroef geplaatst en een bandsleutel gebruikt. Te beginnen met het etalon. Om grip te krijgen en de boel niet te slopen heb ik wel eerst de tuning ring verwijderd. De bandsleutel eromheen en proberen het etalon los te draaien. Eerst voorzichtig, steeds meer kracht zettend. Niks. Nog meer kracht. Niks. Met mijn volle gewicht aan de bandsleutel hangen. Niks. Een laatste ferme ruk met alle kracht die ik had: KRAK! BRIJZEL!

Lees verder →

Messier 71 in de schemering

Schets Messier 71 - klik op de afbeelding voor een grotere versie

We hebben net de langste dag (en dus de kortste nacht) achter de rug. Niet leuk voor de deepskywaarnemers onder ons, want het betekent dat de nachten extreem kort zijn en dat er aan de noordelijke horizon altijd een stukje schemering zichtbaar blijft. Dit duurt nog tot eind juli, wanneer de zon pas weer diep genoeg onder de horizon zakt om het weer echt donker te maken. Toch kruipt het waarneembloed waar het niet gaan kan, en ook tijdens de “zomerschemering” begint het te jeuken als het een heldere nacht dreigt te worden. Zo ook gisteren. Waarneemmaatje Steven had er ook wel oren naar en zo arriveerden we om 23.15 uur tegelijkertijd op de Kafoepstraat om toch nog een paar uurtjes semi-duisternis mee te pakken. Onder het genot van een glaasje fijne whiskey en met fraaie lichtende nachtwolken boven de horizon werd het een prima waarneemavondje. De temperatuur was erg hoog: om 01.30 was het nog steeds ruim boven de 20 graden en was het prima toeven in korte broek, t-shirt en slippers.

De sterrenhemel was een ander verhaal. Duidelijk niet donker, hoewel de Melkweg nog net te zien was. Ik had zin om een schetsje te maken en koos daarvoor de sterenhoop M71 in het sterrenbeeld Pijl. Dat is altijd al één van mijn favorieten zomerobjecten geweest, omdat het zo’n mooi compact helder klontje sterren is. Lang is het onzeker geweest in welke categorie dit object precies thuishoort. Is het nou een losse bolhoop, of een heel compacte open sterrenhoop. Pas redelijk recentelijk is de knoop doorgehakt: het is een zeer open bolhoop…

Gelukkig wordt ‘ie er niet minder mooi door en ben ik (toen het redelijk donker werd) begonnen met een tekeningetje. De hoop was te zien als een grote verzameling sterretjes, vele daarvan afzondelijk zichtbaar maar ook een achtergrondwaas van niet opgeloste sterretjes. Erg mooi om te zien! Na drie kwartier had ik alle stipjes op papier en na nog heel eventjes de supernova in Messier 51 te hebben bekeken ben ik gaan inpakken;  het was inmiddels al 01.30 uur, er kwam sluierbewolking onze kant op en ik moest er ook wel gewoon weer vroeg uit vanochtend. Ook Steven hield het voor gezien en vrijwel tegelijkertijd reden we weer naar huis. Ondanks de schemering, het late tijdstip en de korte waarneemsessie is het dus toch een prima waarneemsessie geweest.