Auteursarchief: Roel

Messier 71 in de schemering

Schets Messier 71 - klik op de afbeelding voor een grotere versie

We hebben net de langste dag (en dus de kortste nacht) achter de rug. Niet leuk voor de deepskywaarnemers onder ons, want het betekent dat de nachten extreem kort zijn en dat er aan de noordelijke horizon altijd een stukje schemering zichtbaar blijft. Dit duurt nog tot eind juli, wanneer de zon pas weer diep genoeg onder de horizon zakt om het weer echt donker te maken. Toch kruipt het waarneembloed waar het niet gaan kan, en ook tijdens de “zomerschemering” begint het te jeuken als het een heldere nacht dreigt te worden. Zo ook gisteren. Waarneemmaatje Steven had er ook wel oren naar en zo arriveerden we om 23.15 uur tegelijkertijd op de Kafoepstraat om toch nog een paar uurtjes semi-duisternis mee te pakken. Onder het genot van een glaasje fijne whiskey en met fraaie lichtende nachtwolken boven de horizon werd het een prima waarneemavondje. De temperatuur was erg hoog: om 01.30 was het nog steeds ruim boven de 20 graden en was het prima toeven in korte broek, t-shirt en slippers.

De sterrenhemel was een ander verhaal. Duidelijk niet donker, hoewel de Melkweg nog net te zien was. Ik had zin om een schetsje te maken en koos daarvoor de sterenhoop M71 in het sterrenbeeld Pijl. Dat is altijd al één van mijn favorieten zomerobjecten geweest, omdat het zo’n mooi compact helder klontje sterren is. Lang is het onzeker geweest in welke categorie dit object precies thuishoort. Is het nou een losse bolhoop, of een heel compacte open sterrenhoop. Pas redelijk recentelijk is de knoop doorgehakt: het is een zeer open bolhoop…

Gelukkig wordt ‘ie er niet minder mooi door en ben ik (toen het redelijk donker werd) begonnen met een tekeningetje. De hoop was te zien als een grote verzameling sterretjes, vele daarvan afzondelijk zichtbaar maar ook een achtergrondwaas van niet opgeloste sterretjes. Erg mooi om te zien! Na drie kwartier had ik alle stipjes op papier en na nog heel eventjes de supernova in Messier 51 te hebben bekeken ben ik gaan inpakken;  het was inmiddels al 01.30 uur, er kwam sluierbewolking onze kant op en ik moest er ook wel gewoon weer vroeg uit vanochtend. Ook Steven hield het voor gezien en vrijwel tegelijkertijd reden we weer naar huis. Ondanks de schemering, het late tijdstip en de korte waarneemsessie is het dus toch een prima waarneemsessie geweest.

De maansverduistering van 15 juni 2011

Enkele minuten na totaliteit - pastelpotlood op zwart papier (klik op de afbeelding voor grotere versie)

Het is alweer een tijdje geleden dat ik een artikeltje op deze site heb geschreven. Dit vanwege mijn astrovakantie naar La Palma (waar ik binnenkort een verslagje over zal plaatsen). Ik ben nog geen week terug, en er stond direct al een astronomisch hoogtepunt op de agenda: een totale maansverduistering! Maar wel eentje die lastig waarneembaar zou zijn: volop in de schemering en heel erg laag boven de horizon. Vrij uitzicht en helder weer waren dus een must gisteravond, toen ik met meerdere waarneemvrienden op een dijk in Wilp ben gaan staan met vrij uitzicht op de zuidoostelijke horizon. De Maan zou om 22.00 uur volledig verduisterd opkomen…

Helaas hing er op dat tijdstip nog een dikke strook bewoking in die richting, maar naarmate de tijd verstreek schoof die band steeds verder richting het noordoosten. En rond 23.00 uur zagen we de eerste glimp van de volledig verduisterde maan: een diep roodbruine bal, nog geen 5 graden boven de horizon. Lees verder →

NGC 4631: The Whale Galaxy

NGC 4631 - Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Het was al dagen helder, en voor de tijd van het jaar uitzonderlijk warm weer (25 graden), maar de transparantie liet nogal te wensen over. Overdag was dat goed te zien; de lucht was niet mooi blauw maar meer melkachtig door de aanwezigheid van stof en stuifmeel. Alle auto’s in de straat zijn bedekt met een dun laagje van dat spul. Geen goede omstandigheden om ’s nachts zwakke sterrenstelseltjes op te zoeken. Maar gistermiddag begon het een beetje te waaien en de lucht werd merkbaar transparanter. Al snel was een waarneemavondje in Lochem gepland! In deze tijd van het jaar is het pas laat echt donker (rond 23.00) dus het duurde even voordat ik aan de slag kon, maar het was het wachten waard. Het werd één van de leukste waarneemsessies van de afgelopen tijd, vooral vanwege de aangename temperatuur en de (eindelijk weer) prima sterrenhemel. Heerlijke omstandigheden om te schetsen! Doelwit van de avond was het sterrenstelsel NGC 4631 met zijn kleine begeleider NGC 4627, beter bekend als de Walvis en het Kalfje.

Wanneer je dit duo met een flinke telescoop bekijkt zie je waar die bijnamen vandaan komen: het grote stelsel lijkt wat op een grote walvis met een heel klein kalfje bij zijn/haar buik. Schattig, toch? Ik heb dit paar bij verschillende vergrotingen bekeken, waarbij de meeste details zichtbaar werden bij een vergroting van 150x.  Het grote stelsel is overduidelijk. Helder, groot en met een typische vorm. Een verheldering aan de oostzijde van de kern is te zien, en ook een voorgrondsterretje aan de noordzijde. Een zwakker sterretje is zichtbaar net onder de westpunt van de “staart”. Het begeleidende stelsel NGC 4627 is veel zwakker, vaak alleen perifeer te zien. Het moeilijkst was het nog wel om de oriëntatie ervan te zien. Ik wist dat hij een beetje ovaal moest zijn, maar hij was zo zwak dat het erg moeilijk was om te zien hoe hij nou precies stond. Na verschillende oculairen geprobeerd te hebben lukte het uiteindelijk met de 6mm Ortho van Steven (vergroting 200x): de oriëntatie bleek noord-zuid te zijn. De schets is gemaakt met een grijs potlood op wit papier (sterretjes met een zwarte fineliner). De cirkel is ongeveer 15cm in diameter. Ik heb de tekening de volgende ochtend bij daglicht gefotografeerd en met Photoshop geïnverteerd.

H-alpha zonneschets: een mooi rijtje zonnevlammen

Het was een prachtige dag vandaag. Een graad of 22, een blauwe lucht en een zacht briesje. In mijn lunchpauze heb ik de opgevoerde PST zonnetelescoop in de tuin gezet om een schets te maken. Toevallig was er een heel rijtje zonnevlammen te zien aan de zonsrand. Ze waren erg helder en omdat de lucht redelijk stabiel was kon ik flink vergroten. Om overzicht te houden hield ik de vergroting op 70x. Zo was het hele rijtje in één beeldveld te zien. Omdat ik de kijker tegenwoordig op een gemotoriseerde Vixen Super Polaris-montering heb staan kon ik me volledig concentreren op het schetsen zelf en hoefde niet meer steeds de Zon opnieuw in beeld te draaien: erg comfortabel. De tekening was dan ook snel af: na 15 minuten was ik klaar. De tekening is gemaakt met een wit pastelpotlood op zwart papier. De rode kleur heb ik later met Photoshop toegevoegd.

Maanschets: Sinus Iridium (ASOD 20 april ’11)

Sinus Iridium is een lavavlakte op de Maan en vormt een uitloper van Mare Imbrium. De vlakte wordt half omringd door Montes Jura; het Juragebergte. Ik vind het zelf één van de mooiste gebieden van de Maan om door een telescoop te bekijken, vooral wanneer de zonnestand (zoals gisteravond) dusdanig laag is dat de bodem van de vlakte geleidelijk steeds donkerder wordt in de richting van het Juragebergte.  Op die manier is de bolling van de Maan goed zichtbaar.
Sinus Iridium is behoorlijk groot en daarom goed te zien door nagenoeg iedere telescoop. Door die lage zonnestand zijn er ook altijd wat langgerekte rilles te zien op de verder vrijwel vlakke ondergrond. Gisteravond stond de Maan lekker hoog aan de hemel. Het was wat heiig waardoor het contrast niet echt optimaal was, maar de lucht was wel erg stabiel. Ik heb de 300mm f/4 Dobson in de achtertuin opgesteld om er een schets van te maken. De gebruikte vergroting was 240x d.m.v. een 5mm HR Planetary oculair. De tekening  is tussen 21.15 uur en 21.45 uur gemaakt met wit pastelkrijt op zwart papier.
Update: joepie! Astronomy Sketch of the Day!

(klik op afbeelding voor een iets grotere versie)

Nieuw bouwprojectje: 114mm f/4,4 mini Dobson

Over minder dan 2 maanden vertrek ik voor de tweede keer naar waarneemwalhalla La Palma. Vorig jaar heb ik daar ook al genoten van de meest fantastische sterrenhemel die ik ooit gezien heb met mijn toenmalige 25cm kofferdobson. Voor de aankomende vakantie had ik al een 30cm f/4 kofferdobson gebouwd, maar het zou toch geweldig zijn als ik ook een klein kijkertje extra mee zou kunnen nemen voor de lage-vergrotingen-enorm-beeldveld-waarnemingen. Het idee voor een mini truss Dobson was geboren…

Daarvoor heb ik een kleine widefield Newton aangeschaft met een spiegeldiameter van 114mm en een brandpuntsafstand van 500mm. Daarmee zou ik met mijn laagst vergrotende oculair (22mm Vixen LVW) een vergroting van ongeveer 22x krijgen met een beeldveld van bijna 3 graden! De kijker was van zichzelf al niet zo groot maar de ruimte in mijn reiskoffer is beperkt. Dus heb ik het kleine kijkertje omgebouwd tot een soort babyversie van mijn grote Dobson. Alles past in elkaar in een te vervoeren kistje van 20cm x 21cm x 13cm. Die moet nog wel ergens tussen te proppen zijn!

Lees verder →

En opnieuw met de PST in de tuin: AR 1176 (update 16-4-2011)

Op dit moment komt er een schitterend actief gebied de zonneschijf opdraaien. Het lijken de restanten van zonnevlek 1165 te zijn (bron: www.spaceweather.com) Het borrelt en blaast daar flink. Iedereen met een H-Alpha kijker die in de gelegenheid is: kijken! In mijn middagpauze ben ik achter mijn 60mm PST gekropen om er een schets van te maken met rood pastel op zwart papier. De vergroting was 70x. Ik hoop dat dit gebied naarmate hij verder onze kant opdraait nog meer spektakel geeft. Aan het weer zal het in ieder geval niet liggen. Heerlijk!

(Klik op de tekening voor een grotere versie)
Lees verder →

Grote protuberansengroep op de zon (ASOD op 29-3-2010)

Om de opgevoerde PST zonnekijker eens goed uit te testen heb ik vandaag een mini-solarparty gehouden in de nabij gelegen volkstuintjes. Het was een zonovergoten dag met een perfect temperatuurtje. Waarneemkameraden Steven en Matthijs waren ook van de partij met hun telescopen en veel toevallige (en minder toevallige) voorbijgangers hebben door onze kijkers gekeken. Het was erg gezellig en er was genoeg te zien aan de rand van de zon. De meest prominente protuberansengroep heb ik getekend met rood pastelpotlood op zwart papier. De groep was de hele dag goed te zien, maar veranderde steeds merkbaar van vorm. De tekening toont de groep zoals hij er rond 13.45 uit zag. De fijne details waren prachtig te zien door mijn kijker. Ik ben vergeten in de tekening aan te geven wat het noorden is, maar de groep was door het oculair (9mm, 78x) rechtsonder aan de zonsrand zichtbaar. Dit smaakt naar meer!

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=5295

Lees verder →

Coronado PST modificatie (van 40mm naar 60mm)

WAARSCHUWING: Verbouw je zonnekijker alleen als je 100% zeker weet wat je doet. Zo niet, bestaat er kans op serieus oogletsel! Dit verslag is puur bedoeld om te vertellen hoe ik mijn PST gemodificeerd heb, en is geen leidraad voor anderen. Knutselen aan zonnekijkers is geheel voor eigen risico!

Als sinds de aanschaf van mijn Coronado PST H-alpha zonnetelescoop speelde ik met de gedachte om hem uit elkaar te halen en de onderdelen te gebruiken in een grotere kijker waardoor hogere vergrotingen mogelijk zijn en meer detail zichtbaar wordt. Na veel verschillende artikelen op internet hierover te hebben gelezen en na intensief mailverkeer met iemand die meerdere van dit soort projecten heeft uitgevoerd durfde ik zelf ook in het diepe te springen en aan de slag te gaan. LET OP: onderstaande informatie geldt alleen voor de nieuwe types PST met blauwe objectiefcoating!!

Lees verder →

Eerste H-Alpha schetsen: zonnevlammetje en filamentje

Zojuist even een half uurtje in de tuin gezeten om de Zon waar te nemen en een schetsje te maken. Al vanaf vanochtend staat er een prachtig klein, maar fel zonnevlammetje te dansen aan de zonsrand. Hij verandert zo snel van vorm dat het bijna niet bij te benen is met schetsen, maar ik heb toch een voorzichtige poging gewaagd met oranje pastel op zwart papier. Verder zijn er nog wat actieve gebieden te zien op de zon met enkele filamenten. Deze lijken echter niet zo fel als gistermiddag toen sommige delen echt fel wit af staken tegen de achtergrond.
Het zonnevlammetje was vrij eenvoudig om te schetsen, maar de filament een stuk lastiger. Mijn oog moet echt bij iedere blik een seconde of vijf aanpassen. Het zijn allemaal zeer snelle schetsjes: de vlammetjes zo’n twee minuten per vlam, de filament een minuut of vijf. Zonschetsen is wel speedschetsen, zeg!
Lees verder →