Auteursarchief: Roel

Ik heb een H-Alpha zonnetelescoop!

Ik heb weer wat nieuws! Een Coronado PST zonnetelescoop, een speciale kijker die alleen geschikt is om mee naar de zon te kijken. Door speciale filtering laat hij alleen het deel van het spectrum door dat wordt uitgestraald door waterstofatomen. Het geeft het zonsbeeld een dieprode kleur en er worden details zichtbaar die met een normale telescoop nooit te zien zijn, zoals zonnevlammen (protuberansen genoemd als ze zichtbaar zijn naast de zonsrand en filamenten als ze zich voor de zonneschijf bevinden) en andere heldere of donkere gebieden.

Het is maar een klein kijkertje waardoor de vergroting beperkt is tot maximaal 50x, maar dat is voldoende voor een weelde aan details. Door zijn compactheid kan ik hem gewoon meenemen tijdens mijn werk en in combinatie met een fotostatiefje kan ik nu iedere zonnige pauze even waarnemen. Afgelopen zondag heb ik hem opgehaald en de afgelopen twee dagen heb ik vrijwel iedere gelegenheid benut om naar de zon te kijken. En wat een prachtige dingen zijn er zichtbaar! Vooral de enorme hoeveelheid detail op de zonneschijf viel me op. Ik dacht eerst dat vooral zonnevlammen goed zichtbaar zouden zijn door een PST en oppervlaktedetails niet zo, maar ik zag zo veel structuur! Donkere veegjes, vlekjes en sliertjes en veel ook lichte plekken. Niet direct, maar ik ontdekte dat hoe langer je tuurt naar één plek, hoe meer detail er naar voren komt. Zonnevlammetjes aan de rand waren er wel, maar erg klein. Dit lijkt me echt een kijker waarbij je waarneemervaring moet opdoen om steeds meer te kunnen zien. Mijn oog moest vooral wennen aan de felrode kleur en ik merkte dat op een gegeven moment de kleurbalans van mijn oog zich als het ware wat aanpaste waardoor de kleur meer richting oranje lijkt te gaan. En dan knallen de details je echt tegemoet, heel apart. Even wegkijken van het oculair en je moet bij de volgende blik opnieuw je ogen even laten wennen.

Lees verder →

Die “andere” zonnevlekkengroep: nr. 1161

Alweer een prachtige dag met veel zon en een paar uurtjes vrij tussen het werk door! Dus tijd genoeg om de tweede grote zonnevlekkengroep die op dit moment zichtbaar is te schetsen. Dit keer met een iets hogere vergroting(120x). Zonnige dagen in deze tijd van het jaar zijn er niet zoveel dus als de gelegenheid tot waarnemen zich voordoet moet je hem gewoon met beide handen aangrijpen. De tekening is weer op dezelfde manier gemaakt als die van groep 1158 gisteren: grijs potlood op wit papier, later met Photoshop een beetje gele tint gegeven. Zo, en nu snel weer aan het werk!

Schets zonnevlekkengroep 1158

Een zonovergoten dag vandaag! Heerlijk weer om buiten in de Zon te zitten en van de gelegenheid gebruik te maken om een zonnevlek te schetsen. Op dit moment is zonnevlekkengroep nr. 1158 de meest opvallende groep op het zonsoppervlak en een dankbaar onderwerp voor een tekeningetje. De schets is gemaakt door mijn 120mm refractor i.c.m. een glazen zonnefilter en een 8mm LVW oculair (75x) met een grijs potlood op wit papier. Het is alweer een tijdje geleden dat er zo’n uitgebreide zonnevlek te zien was. Maar… dit is niet zomaar een zonnevlekkengroep. Eergisteren veroorzaakte deze groep een uitbarsting op de Zon die een grote hoeveelheid geladen deeltjes precies richting Aarde stuurde. Dit soort geladen deeltjes zijn de veroorzaker van het bekende poollicht. Op dit moment zijn die deeltjes nog onderweg naar de Aarde en de schokgolf van de uitbarsting van eergisteren zal volgens de berekeningen vannacht de Aarde bereiken. En omdat het een fikse uitbarsting was zou het poollicht wel eens zo heftig kunnen worden dat het in onze streken zichtbaar is. En dat gebeurt niet zo vaak! Niets is zeker, maar het is in ieder geval een reden om de lucht de komende nacht extra in de gaten te houden, ondanks het storende licht van de Volle Maan. Kijk in noordelijke richting en let op verkleuringen van de hemel, meestal groen of rood.

UPDATE 17-02: afgelopen nacht geen poollicht zichtbaar. Helaas.

Krater Hercules door de Celestron C8

Het was een zonovergoten dag gisteren. Bijna de hele dag was de lucht strakblauw. De Maan zou die avond boven de horizon staan, dus een donkere locatie opzoeken voor deepsky-waarnemingen zou niet zoveel zin hebben. Voor de Maan is de tuin gewoon een prima plek! Aan het eind van de middag stond de Celestron C8 dus al in de tuin om af te koelen. De Maan stond niet zo hoog rond de tijd dat ik de de schets maakte (19.30), niet hoger dat 30 graden. De krater Hercules was één van de opvallendste structuren op de Maan en die heb dan ook geschetst. Ik heb de tekening gemaakt met een grijs potlood, een zwarte stift en wit pastelpotlood op een lichtgrijs stuk papier.

Een supernova in de vrieskou (2011B in NGC 2655)

Het zou een superkoude nacht worden in Lochem, dat wist ik van tevoren. Maar dat het ZO bar zou worden… Vooral de snijdende wind was vreselijk. Ondanks meerdere lagen kleding had ik het niet bepaald warm. Mijn wangen en mijn vingers waren verkleumd. Je kan helaas niet met handschoenen aan schetsen dus dat was even doorzetten. Waarom in vredesnaam? Nou, omdat er momenteel een supernova zichtbaar is in het sterrenstelsel NGC 2655. Heel zeldzaam is zo’n gebeurtenis niet, maar wel dat de supernova zo helder wordt dat je hem in een gemiddelde telescoop kan zien. Op dit moment heeft hij een helderheid van magnitude 12,8, dus al zichtbaar in telescopen van zo’n 12cm. In mijn 30cm kijker zou dat een makkie moeten zijn…
En inderdaad, zo gauw het stelseltje in beeld kwam knalde de supernova me tegemoet! Een felle punt buiten de kern van het stelsel, net aan het het zuidoostelijke randje. Bizar om te bedenken dat je het licht van een ontploffende ster op 71 miljoen lichtjaar afstand met je eigen ogen kan zien. Sterker nog, omdat de afstand zo groot is heeft het licht er dus 71 miljoen jaar over gedaan om ons te bereiken. In feite kijk je terug in de tijd, naar een ontploffende ster in de tijd van de laatste dinosauriërs!
Ik heb er met potlood een tekeningetje van gemaakt. Mijn vingers vroren er zowat af, maar het was alle moeite waard! De komende dagen/weken zal de supernova nog wel zichtbaar blijven en ik zal hem dan ook zeker nog een paar keer gaan bekijken, totdat hij voor altijd verdwenen is.

SN2011B, Lochem, 27 jan. 2011 21.00 uur, 300mm f/4 Dobson, 8mm LVW (150x)

Pastelschetsje: rondom de noordpool van de Maan

Zul je altijd zien. Is het een keer helder, is het volle maan! Ondanks dat alle deepskywaarnemingen door het felle licht van de maanbol totaal onmogelijk zijn, is er nog steeds één prachtig object over om te schetsen: de Maan zelf! De kleine Skywatcher Infinity (76mm f/3,9 mini-dobson) stond dus al vroeg op de avond voor het raam van de slaapkamer. Omdat ik toch niet zo hoog ging vergroten kon ik prima vanachter glas mijn schetsje maken, zonder dat ik veel last had van het verstorende effect van vensterglas. Ik had niet zoveel zin om weer een avondvullende tekensessie te houden, dus heb ik slechts een klein deel van de Maan getekend; de noordrand met Sinus Iridium en Plato. Omdat de zon vanuit de richting van de Aarde op de Maan schijnt, zijn er vanaf de Aarde tijdens volle Maan geen schaduwen te zien. Dus geen scherpe kraterrandjes of mooie berggebieden. Alleen de verschillende helderheden van de ondergrond zijn zichtbaar. (scheelt trouwens wel een hoop werk!) De tekening is weer gemaakt met een wit pastelpotlood op zwart papier.

Noordzijde Maan, 19 jan. 2011, 19.45-20.15 uur

Aan de Gemeente Deventer…

De nieuwe "subtiele" lichtkanonnen op de Grote Kerk

“Geachte mevrouw Offringa,

Naar aanleiding van het artikel op de website van de gemeente Deventer (http://www.deventer.nl/aangezichtaangelicht) heb ik enkele vragen en opmerkingen over de nieuwe verlichting van de Grote Kerk.

Ik woon zelf in Deventer de Worp, niet ver van de Ijsselkade. Mijn hobby is amateurastronomie, het waarnemen van de sterrenhemel met zelfgebouwde telescopen. Hiervoor is een donkere hemel een belangrijke voorwaarde. Tot voor kort was mijn achtertuin, ondanks de nabijheid van de binnenstad van Deventer een redelijk donkere locatie waardoor er veel sterren zichtbaar waren. Ik was dan ook erg onaangenaam verrast toen de nieuwe verlichting van de kerk onlangs gedeeltelijk in werking werd gesteld. In eerdere berichten over dit verlichtingsplan werd namelijk gemeld dat de factor lichtvervuiling in verband met de schadelijke gevolgen voor de natuur in het ontwerp waren meegenomen. Tot mijn grote verbazing zag ik echter een flinke lichtpilaar die de lucht boven de kerk grijsblauw verlichtte! Opeens kon ik vanuit mijn tuin precies zien waar de kerk zich bevindt, terwijl deze niet eens direct zichbaar is vanaf die plek. De felle gloed is zeer overheersend en veel nadrukkelijker dan bij de oude verlichting en overstraalt een groot deel van de sterrenhemel. Zelfs ver buiten de stad is deze gloed nu zeer opvallend aanwezig.
Lees verder →

Soms zit het mee, soms zit het tegen…

M42 - 120mm f/5 refractor, 13mm LVW (klik op afbeelding voor grotere versie)

Na een ontzettend lange periode van bewolkt weer was het gisteravond eindelijk eens helder. De Maan ging dan wel pas om 22.45 uur onder, maar als je zo lang niet hebt waargenomen wil je best wat langer opblijven! Om 22.30 arriveerde ik dus op de vaste waarneemstek bij Lochem. En ik was niet de eerste. Al acht mensen hadden daar hun telescoop opgezet. Het werd een gezellig avondje, want het was voor ons allemaal al weer een tijd geleden dat we elkaar “zagen”, maar waarneemtechnisch zou het voor mij een dramatische avond worden.

Ik had me namelijk voorgenomen om met mijn nieuwe 120mm refractor een schets te maken van de Orionnevel. Hij zag er door de 13mm LVW prachtig uit dus ik begon vol goede moed aan de tekening. De eerste poging mislukte helaas omdat ik er gaandeweg achter kwam dat ik het beeldveld wat te klein getekend had, waardoor de nevel veel te klein zou worden om gedetailleerd te kunnen tekenen. De tweede (grotere) tekening mislukte omdat het schetsblok iets wegzakte in mijn schoot, waardoor de fineliner uitschoot. Arg! Laatste poging. Tot ongeveer halverwege ging alles goed. Een groot deel van de sterren en de nevel had ik getekend, maar toen ik het potlood wilde uitvegen om een mooie egale gloed te maken… veegde ik onbedoeld de laatst getekende fineliner-sterren ook helemaal uit! Nogmaals ARG! Toch wilde ik nog niet stoppen en ik ging voorzichtig door. Die sterren kon ik misschien later met Photoshop weg wegwerken. Totdat het hele schetsblok uit mijn handen viel, in de modder. Bruine vlekjes prut op mijn schets! Ik was er klaar mee en heb de boel ingepakt. Het was duidelijk dat is niet mijn avond was…
En toch, eenmaal met Photoshop negatief gemaakt valt de schets in zijn geheel nog best wel mee. Het geeft aardig weer hoe M42 er door een 120mm kijker uitziet, en uiteindelijk was dat wel mijn bedoeling.

Gedeeltelijke zonsverduistering op 4 januari 2011


Vanochtend was er iets zeldzaams zichtbaar: een gedeeltelijke zonsverduistering precies op het moment van zonsopkomst! De Maan zou de Zon voor 77% afschermen, waardoor het zou lijken alsof er een grote hap uit de Zon is genomen. De Zon krijgt daardoor de vorm van een liggende sikkel, dus op het moment dat hij op zou komen zouden er twee punten van die sikkel boven de horizon uitpiepen. Helaas zag ik op het moment dat de wekker vanochtend ging dat het volledig bewolkt was… Maar omdat er niets wispelturiger is dan het weer heb ik voor de zekerheid toch maar mijn camera met daaraan vast een klein 60mm telescoopje (soort primitieve telelens) meegenomen. En niet helemaal voor niets! De daadwerkelijke zonsopkomst om 08.50 uur met de twee sikkelpunten heb ik helaas gemist, maar door een ongelofelijk toeval hing het enige spleetje heldere lucht precies een paar graden boven de horizon in de juiste richting. Enkele minuten na zonsopkomst “gleed” de zon precies achter die opening in het wolkendek langs en kon ik enkele tientallen seconden een glimp opvangen van de eclips.
Lees verder →

Geminiden meteorenzwerm 2010 (ASOD 15-12-’10)

Geminiden, Deventer, 14-12-'10, 02.15 uur - 04.00 uur. Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Gisternacht was het weer zo ver: de jaarlijkse meteorenzwerm de Geminiden bereikte zijn maximum. De Maan zou ondergaan rond 01.00 uur en de weersvoorspellingen waren goed (een zeldzaamheid in december). Ik ben vroeg naar bed gegaan om toch wat slaap te kunnen pakken en heb de wekker om 01.00 gezet. Toen ik naar bed ging was het nog hevig aan het sneeuwen, dus ik had er eigenlijk een hard hoofd in. En terecht, want het bleek volledig bewolkt… Voor de zekerheid heb ik de wekker een uurtje later gezet. Als het dan nog steeds bewolkt zou zijn zou ik gewoon blijven liggen. Maar het wonder geschiedde: om 02.00 bleek het helemaal opgeklaard te zijn en kon ik mezelf in thermo/ski-kleding hijsen om me in een comfortabele ligstoel in de tuin te nestelen.

Net zoals bij de Perseidenschets van afgelopen augustus wilde ik de meteorenzwerm weer vastleggen in een tekening. Daarom had ik op een stuk blauw karton alvast een opzetje getekend met de helderste sterren in het zuidwesten (de richting waarin ik het beste zicht heb vanuit mijn achtertuintje). Iedere meteoor tekende ik met een wit pastelpotlood op de juiste plek in. En dat waren er een hoop! Er waren zoveel meteoren zichtbaar in de relatief korte waarneemtijd (van 02.15 uur tot 04.00 uur) dat ik het soms bijna niet bij kon houden. Op sommige momenten verschenen er wel drie meteoren in 10 seconden! Ongetwijfeld heb ik er dus een aantal gemist, en ook buiten het beeldveld van mijn tekening ging het feest gewoon door. Ik heb ze niet geteld, maar ik schat dat ik in twee uur tijd misschien wel 150 heb gezien. Ongeveer 40 daarvan heb ik in kunnen tekenen. De dakgoot en de conifeer op de voorgrond heb ik getekend met een zwart stuk pastelkrijt.

Update: de tekening is “Astronomy Sketch of the Day” geworden op 15 december 2010! http://www.asod.info/?p=4538