Categorie archief: Schetsen

La Palma 2013 – Waarnemen onder een laagje stof…

 

De afgelopen week ben ik voor de derde keer op vakantie geweest naar het prachtige Canarische eiland La Palma. Naast de prachtige natuur is La Palma bij sterrenkijkers vooral bekend vanwege de stikdonkere en kraakheldere sterrenhemel. Veel professionele sterrenwachten zijn daarom ook gevestigd op het hoogste punt van het eiland. De voorgaande keren heb ik daar 100% van kunnen genieten, maar dit jaar liep het wat waarnemen betreft toch iets anders…

Woestijnstof hoog in de atmosfeer veroorzaakt dagenlang heiigheid boven het hele eiland

In de dagen dat ik het waarnemen gepland had bleek het namelijk helemaal niet zo kraakhelder te zijn. In tegendeel: een grauwe geelgrijze sluier hing over het het hele eiland; overdag scheen de zon er maar lafjes doorheen, ‘s nachts was de transparantie ook niet veel soeps.  Op de satellietbeelden was te zien dat niet alleen de Canarische eilanden onder de grauwsluier lag, maar een groot deel van het continent. Waarschijnlijk woestijnstof uit de Sahara, opgewaaid tot hoog in de atmosfeer. Iets wat wel vaker de waarnemingen van de sterrenwachten belemmert, en nu dus ook dikke pech voor mij… Op de foto rechts zie je hoe dat er overdag uit ziet. Zoek de horizon. Wat het ‘s nachts voor het sterrenkijken betekent valt te raden.

Nu was gelukkig niet alles kommer en kwel, want er was nog best wat te zien. Een sterrenhemel die vergelijkbaar was met een gemiddelde nacht op mijn waarneemstek in Nederland, maar dan wel veel zuidelijker gelegen waardoor er veel objecten zichtbaar zijn die in Nederland nooit boven de horizon komen, of heel laag in de lichtvervuiling blijven. Ik heb dus wel gewoon anderhalve nacht waargenomen! De eerste nacht (1 augustus) op een grindweg/karrespoor in de buurt van het vakantiehuisje, een paar nachten later op één van de hoogste bergtoppen van het eiland. De telescoop die ik mee had was de 300mm f/4 Sumerian Optics Alkaid van waarneemmaatje Steven.
Lees verder

Schets: pilaar en zwevende protuberans (zon h-alpha)

Vanochtend was het heerlijk rustig lenteweer. Wat stapelwolken, maar daartussen grote stukken knalblauwe hemel. En toch een vrij goede seeing: ideaal zonnekijkweer dus. Ik heb waargenomen van 11.00u tot 11.45u en viel met de neus in de boter. Een enorme pilaarvormige protuberans aan de zuidrand van de zon: misschien wel de grootste die ik ooit heb gezien! De vorm deed me nog het meest denken aan de smalle vlam van een gasbrander: ontzettend helder en smal.
Aan de oostrand waren ook een paar prachtige protuberansen te zien, waarvan de grote vrij zwevende toch wel het mooist was om te zien. Niet zo knalhelder als de pilaar-vlam, maar een grote wolk van ragfijne slierten. Een soort sluiernevel, heel erg mooi om te zien.
Ik heb van beiden een schetsje gemaakt met pastelpotlood op zwart papier.

Tekening: de maan op een koude ochtend in december…

Deze tekening ligt letterlijk al een tijdje op de plank. Ik heb hem namelijk in opdracht gemaakt, en ik wilde hem pas publiceren na de persoonlijke overhandiging. Het is een tekening van een 17 dagen oude Maan, zoals hij eruit zag op 1 december 2012. Het is een vrij grote tekening en ik kon hem daarom niet helemaal afwerken achter de kijker. Een grove schets van de terminator (de scheidingslijn tussen de donkere en de lichte kant van de Maan) is  “in het veld” getekend, de verdere uitwerking later aan de hand van de een foto die ik die ochtend door de telescoop heb gemaakt. Een beetje anders dan mijn gebruikelijke werkwijze, want normaal werk ik de volledige tekening uit achter het oculair.

Gemaakt met pastelpotlood op zwart papier, de gebruikte telescoop was de 75mm f/16 Polarex refractor, diverse vergrotingen. Op de tekening is de maan ongeveer 35cm in doorsnede.

Schets: Messier 64 – The Black Eye Galaxy

Na een mooie zonnige dag volgde een mooie heldere avond. Het begon weliswaar met wat sluierbewolking, maar eenmaal aangekomen op de waarneemstek nabij Lochem werd dat al snel minder. Ik was er samen met waarneemmaatjes Steven (30cm Sumerian Dobson) en Tom (zelfbouw 40cm Dobson). Ikzelf had ook mijn 40cm dobson meegenomen, en hoewel de ventilator daarvan helaas de geest heeft gegeven was het beeld gewoon prima tot zo’n 150x. Een vergroting waarbij bijvoorbeeld M64 mooi in beeld stond tussen enkele omgevingssterren. Het stelsel blijft voor mij altijd één van de mooiste objecten van de voorjaarshemel: de donkere stofband is altijd weer apart om te zien: een boonvormig boogje aan de oostkant van de heldere kleine kern. De schets is gemaakt met een grijs potlood op een wit vel papier bij een vergroting van 140x (13mm LVW) tussen 23.45u en 00.30uur. Dat is vrij lang voor een relatief eenvoudig object, maar ik heb erg lang lopen prutsen met een puntig gummetje om de stofbandje kloppend te krijgen, dit ging iedere keer mis… De volgende keer probeer ik hem wat groter te tekenen, dan gaat het waarschijnlijk makkelijker: deze schets is ongeveer 15cm in doorsnede.

Maankraters: Grimaldi , Hevelius en Cavalerius (ASOD 11-6-’13)

Gisteravond was nou niet bepaald het meest geschikte moment voor een Maanschets. Er hing wat sluierbewolking waar de Maan maar met moeite doorheen scheen, en hij kwam ook niet zo hoog boven de horizon: maximaal 30 graden. Maar de temperatuur was aangenaam en het was eindelijk eens windstil. Helaas zou de Maan vanuit mijn tuintje pas rond middernacht goed zichtbaar worden, dus ik moest wel even met mijn spulletjes naar een waarneemstekje rijden met beter zicht op het zuiden. Om een uur of 9 (in de schemering) vertrok ik met de 75mm Polarex richting een doodlopend weggetje net ten noorden van Twello…

De Maan scheen melkachtig door de sluierbewolking, maar door de telescoop was het zicht vrij goed. Hoewel de gedeeltes die normaal pikzwart zijn nu een beetje grijzig waren, was de seeing vrij goed en waren de kraters goed scherp. Op dat moment stond de Maan zo’n 25 graden boven de horizon, maar de vergroting kon toch al eenvoudig tot 200x worden opgevoerd.

Eén van de opvallendste gebieden op de Maan was het gebiedje nabij de krater Grimaldi. De laagstaande zon zorgde er vooral binnenin de krater Hevelius voor dat  de bolling van het Maanoppervlak goed te zien was: de gladde bodem vertoonde een mooi helderheidsverloop. Ook het verschil in diepte tussen de verschillende kraters was daardoor goed te zien. Bij de twee grootste (Grimaldi en Hevelius) was de bodem goed te zien, maar de krater Cavalerius, bovenaan de tekening, is zo diep (3600m!) dat de binnenkant pikkedonker bleef. Dit komt om dat Cavelius na zijn ontstaan niet is volgestroomd met lava, zoals de andere twee. Tussen Grimaldi en Hevelius is krater Lohrmann zichtbaar.

De tekening is gemaakt tussen 22:00 uur en 32:15 uur met een wit pastelpotlood op zwart papier. De vergroting bedroeg 171x (7mm Vixen Ortho). Er was bij die vergroting nog meer detail zichtbaar, maar helaas werd de sluierbewolking op gegeven moment zo dik dat ik niet meer verder kon tekenen. Vooral bij Grimaldi missen er dus wat kleine bergtopjes etc. Het beeld door de telescoop is horizontaal gespiegeld, dus op de tekening is het oosten rechts en het noorden boven. (Klik op de afbeelding voor een grotere versie)

Schets: Zon in h-Alpha (ASOD 25-4-’13)

Mooi weer + lange middagpauze = zonnekijker naar buiten! Ik heb vanmiddag weer een half uurtje achter de kijker gezeten om een tekening van de Zon in h-Alpha te maken. Het is alweer een behoorlijke tijd geleden dat ik dat gedaan heb, ik moest zelfs zoeken waar ik mijn pastelpotloden gelaten had… Ik heb de Zon in zijn geheel getekend. Er waren rondom veel protuberansen te zien en op de schijf zelf was een groot actief gebied zichtbaar: AR1726. Met een beetje geluk zorgt dit gebied deze dagen nog voor een flinke uitbarsting die (met nog meer geluk) poollicht kan veroorzaken. Gedurende het half uur dat ik de tekening maakte hield het gebied zich helaas rustig, maar mooi was ‘ie wel! De tekening is gemaakt met wit pastelpotlood op zwart papier, later heb ik hem digitaal een kleurtje gegeven. De gebruikte telescoop was mijn opgevoerde 70mm PST, de vergroting bedroeg 32x. (Klik op de tekening voor een grotere versie)

Schets: Schaduwovergang van Io op Jupiter (ASOD 3-1-’13)

Heel even twijfelde ik of het nog wel de moeite waard zou zijn. In de middag klaarde het prachtig op, dus uiteindelijk wilde ik zelfs naar Papenslag rijden, maar al aan het begin van de avond begon overal mist te ontstaan. Geen deepsky dus. Maar wel een mooie overgang op Jupiter, die ondanks de mist nog goed te zien was.

Dan maar op goed geluk wat dichter bij huis. Ik hoopte dat de mist een beetje laag zou hangen en dat wanneer ik iets hoger zou gaan staan ik er minder last van zou hebben. Dus ik reed naar Wilp, waar nét ten zuiden van de A1 een parallelweg de weilanden inloopt. Het eerste stuk daarvan ligt bovenop een dijk, maar al snel bleek dat die 4 meter extra hoogte niets hielp. Ik heb mijn telescoop (40cm f/4.5 Dobson) dus verderop aan het eind van de (doodlopende) weg opgesteld. Je zit dan pal naast/onder het talud van de snelweg, met bijbehorend geraas van verkeer en felle verlichting. Omdat de snelweg daar zeker 8 meter hoger ligt kan trouwens niemand je zien, dus je zit wel redelijk afgeschermd. Een aparte waarneemplek, dat wel!

Jupiter stond op dat moment (20.30 uur) nog vrij laag, maar de seeing was al vrij aardig. Het schaduwstipje was goed te zien, maar pas om 20.50 uur lukte het me om het maantje zelf te zien, net ten oosten van zijn eigen schaduw. Omdat Jupiter aan de rand minder helder is dan in het midden, valt het witte maantje namelijk pas op wanneer hij voor die minder heldere gebieden hangt. Ik heb er snel een schetsje van gemaakt. Lees verder

Komeet in uitbarsting: 168P/Hergenrother (ASOD 9-10-’12)

Sinds enkele dagen is een komeet die eerder niet of nauwelijks waarneembaar was voor amateurastronomen, plotseling helderder geworden! Zelfs met relatief kleine telescopen is dit komeetje nu zichtbaar. Gisteravond heb ik hem opgezocht op de vaste waarneemstek bij Lochem en hij was al snel gevonden: al bij lage vergroting was het pluisje zichtbaar met perifeer een zwak uitwaaierend staartje. Maar pas bij hogere vergroting (150x) werd hij echt mooi: de breed uitwaaierende staart was prachtig zichtbaar en de heldere kern leek bijna puntvormig. Opvallrend was dat de verplaatsing ten opzichte van de achtergrondsterren al binnen enkele minuten opviel. Ik heb daarom de komeet twee keer getekend in één schets, met een verschil van een uur onderling, om de snelle beweging vast te leggen. Ik heb thuis van deze twee tekeningetjes een bewegend GIFje gemaakt. Klik op “lees verder” om deze animatie te zien. Update 9 oktober 2012: Astronomy Sketch of the Day: http://www.asod.info/?p=8402
Lees verder

Eenzaam waarneemavondje: M13 vanuit Lochem

Gisteravond was ik gek genoeg de enige die zin had om naar de vaste waarneemstek bij Lochem te rijden. De avond ervoor stonden we er gezellig met met drie man, maar door de slechte transparantie en mist werd het niet laat. Gelukkig was het wel helder genoeg om mijn gepimpte volgplatform te testen. Dat was zo’n succes dat ik de volgende avond wel moest waarnemen! Dan maar in mijn eentje.

Het bleek een stuk transparanter te zijn dan zaterdag! Al vroeg werd de Melkweg zichtbaar en ruim voor het einde van de astronomische schemering was Messier 13 al een spektakel door de 280mm Dobson. Het was al jaren geleden dat ik deze gigantische bolhoop voor het laatst heb geschetst, niet in de laatste plaats omdat het zo’n enorm woud van sterretjes is. Eigenlijk zoveel dat het simpelweg niet 100% natuurgetrouw te schetsen is… Toch heb ik geprobeerd een zo gelijkend mogelijke indruk op papier te zetten.

Perseïden 2012: spektakel! (ASOD 15-08-’12)

Afgelopen nacht was weer het maximum van de jaarlijkse meteorenzwerm de Perseïden, een zeer rijke zwerm; altijd goed voor tientallen meteoren per uur. Vorig jaar was er helaas niet veel te zien vanwege het weer en storend Maanlicht, maar dit jaar waren de omstandigheden gunstiger: de Maan zou slechts een klein sikkeltje zijn, een er werd een heldere nacht voorspeld. Op naar de vaste waarneemstek nabij Lochem dus, gewapend met een ligstoel, een warme deken en tekenspulletjes. Ik reed samen met waarneemmaatje Steven, en bij aankomst bleek ook Bart al aanwezig te zijn. Rond die tijd verscheen er af en toe al een Perseïde, en dat zouden er later alleen maar meer moeten worden. De hemel was kraakhelder en we nestelden ons in de op het oosten gerichte ligstoelen. Ikzelf had een plank met daarop een vel papier bevestigd om de meteoren te tekenen. Thuis had ik al wat voorbereidingen getroffen door alvast een opzet voor sterrenhemel te tekenen. Ter plekke kon ik die aanvullen met zwakkere sterren, details op de horizon en natuurlijk de meteoren zelf. En dat feest barstte al snel los: het eerste half uur kon ik al vijf redelijk heldere exemplaren intekenen. Helaas kost dat intekenen wel wat tijd, waardoor het onmogelijk is om continu je blik op de hemel te houden. Aan het gegil van mijn buren te horen heb ik toch een paar mooie meteoren gemist! Lees verder