Categorie archief: Schetsen

Schets: Messier 41

Schets_M41_20140202_120mmf5_27x_600px

Opnieuw een avondje met de 120mm, maar nu vanuit een donker weiland nabij Lochem. Het was een mooie heldere avond met een rondje showobjecten zoals natuurlijk de supernova in M82 (man, wat is dat ding helder!), de Rosettenevel en een mooie tip van Tom: NGC 2174, een emissienevel in Orion, op de grens met Gemini. Een grote gloed in de 120mm, vooral i.c.m. een UHC filter zeer opvallend. Zeker een object dat op mijn lijstje staat voor een grotere telescoop! Ook leuk om te zien was de open sterrenhoop M41, een paar graden onder Sirius. Enkele tientallen heldere en wat minder heldere sterren waren zichtbaar, een object dat heel mooi in beeld paste bij een lage vergroting van 27x. Ik heb er een tekeningetje van gemaakt met een zwarte fineliner op wit papier (later juist georiënteerd en geïnverteerd met Photoshop).

Schets: Supernova 2014J in Messier 82

Schets_supernova_2014j_M82_20140128_120mmf5_165x_1000px

Inmiddels meer dan een week geleden is er een heldere supernova ontdekt in het sterrenstelsel M82. Sinds die tijd is het hier iedere avond bewolkt geweest, maar gisteravond was het dan eindelijk helder. En goed helder, de transparantie was prima. Wel koud, met een nare wind, maar ik moest en zou die supernova zien. Op dit moment zijn mijn grote kijkers “under construction”, dus ik heb voor deze schets de 120mm f/5 achromaat gebruikt. Ik heb met deze kijker al een tijdje niet meer waargenomen en ik was bijna vergeten hoeveel detail er eigenlijk nog zichtbaar is met zo’n relatief kleine telescoop, zeker omdat M82 vanuit mijn tuintje pal boven Deventer stond. De supernova was direct zonder problemen zichtbaar: een mooi fel klein pitje. Na lang perifeer turen kwamen ook de details in M82 goed naar voren. Twee verhelderingen waren zichtbaar, en ook het stofbandje was te zien: dat viel me niet tegen. De tekening is gemaakt met een grijs potlood op wit papier, later in Photoshop geïnverteerd en correct georiënteerd (de refractor geef een gespiegeld beeld).

Tekening: Maankrater Gauss

Schets_Gauss_20140116_2130u-2300u_75mmf16_171x_800px

Alweer een heldere avond! Na een druilerige dag klaarde het precies op het juiste moment op: net nadat de Maan boven de dakrand uit kwam. De kijker stond dus al weer snel in de achtertuin, maar bij de eerste blik door het oculair kon ik al zien dat ik nog even geduld moest hebben. De warme luchtstroom uit een schoorsteen liet het beeld vreselijk golven. Een half uurtje later stond de Maan gunstiger en kon de vergroting weer worden opgevoerd. De seeing was weer redelijk goed en met een 7mm ortho (171x) scande ik de maanrand af op zoek naar een mooi gebiedje om de tekenen.

Precies op de terminator lag de vrij grote krater Gauss (177km). De bodem van de krater vertoonde al wat kleurverschil door het strijklicht van de lage zon. Op de bodem waren daardoor ook wat details te zien: enkele bergjes en een klein kratertje tegen/op de kraterwand. Doordat je vanaf de Aarde zeer schuin op dit gebied kijkt leek alles enorm uitgerekt, en dat was nog best lastig om te tekenen. Ik had telkens de neiging om de dingen te rond te tekenen: de twee kleinere kraters op de voorgrond (Hahn – 85km en Berosus -75km) heb ik daardoor een paar keer opnieuw moeten tekenen.

Dit is trouwens mijn eerste maantekening die ik in twee etappes heb gemaakt. Tussen 22.00 en 22.20 dreef er namelijk een dik wolkenpakket precies voor de Maan langs. De netto tekentijd was dus ongeveer 5 kwartier. De tekening is weer gemaakt met een wit pastelpotloodje op zwart papier en de originele grootte is ongeveer 15cm.

Tekening: Vallis Schröteri en omgeving

Schets_Vallis_Schroteri_20140113_2030-2130u_Polarex75_170x_900px

Eindelijk was het gisteren echt helder met goede seeing, de laatste tijd een zeldzame combinatie. Ik heb heerlijk de hele avond in de tuin gezeten met de oude Polarex om de bijna volle Maan en Jupiter te bekijken. Het was heerlijk windstil, dus geen verkleumde vingers: ideaal weer om een tekeningetje te maken. De Maanfase was ideaal voor wat mij betreft één van de mooiste formaties op het Maanoppervlak: de krater Aristarchus (40km) met de kronkelende Vallis Schröteri (totale lengte 160km). Het is een zeer bekend gebiedje en ik heb hetzelfde stukje maan al eens eerder getekend, met dezelfde kijker maar in bar koude omstandigheden: http://www.roelblog.nl/2012/02/koudste-waarneming-ooit-vallis-schroteri/. Deze keer was het veel aangenamer en ik heb ook lekker de tijd genomen: van 20.30u tot 21.45u was ik lekker aan het priegelen met de pastelpotloodjes. Door de prima seeing was het beeld nog haarscherp bij 171x. De vorige tekening van Vallis Schroteriwas op grijs papier, maar deze keer heb ik zwart papier gebruikt. Alles is met één potloodje getekend, dus alle verschillen in helderheid zijn van het potloodje zelf of door middel van uitvegen met de vinger aangebracht. Vooral de zeer heldere gebiedjes zoals de bodem van Aristarchus zijn dan lastig, het pastelkrijt hecht heel moeilijk op een laagje krijt dat al diep in het papier is gewreven. Door het oculair waren natuurlijk nog meer fijne details te zien, maar zelfs in een vrij leeg gebiedje op Maan is het bijna onmogelijk om echt alles te tekenen. Rechtsonder op de tekening is de krater Schiaparelli (25km) te zien.

 

Schets: Langrenus en de drieling

Schets_Langrenus_20131219_500px

Een kraakheldere avond gisteren! Aan het begin van de avond kwam de Maan als een lichtgele bol op, een teken dat de transparantie erg goed was. De oude Polarex stond dus al vroeg buiten, maar ik moest tot 22.30u wachten tot de Maan boven de dakrand uitkwam. Zo laag boven het warme dak was de luchtonrust vreselijk, maar omdat ik er de volgende ochtend weer vroeg uit moest had ik niet veel zin om uren te wachten totdat de Maan hoger zou staan. Ik ben dus vrijwel direct aan mijn tekening begonnen. Ik koos een gebiedje uit ten zuiden van Mare Crisium: de grote krater Langrenus (diameter 133km). Bij de juiste zonnestand toont deze krater mooie details op de bodem, maar helaas stond de zon daarvoor al weer te laag. Wel was prachtig te zien hoe die bodem volledig in de zwarte schaduw lag, met de alleen de hoogste delen van de kraterrand verlicht.
Vlak naast deze grote krater was de drieling van kleinere kraters Naonobu, Bilharz en Atwood goed te zien. Echt hoog vergroten zat er door de luchtonrust niet in (92x was al op het randje), maar dat vond ik deze keer niet zo erg: ik was al lang blij dat het een keer helder was! De tekening is gemaakt tussen 22.45u en 23.30u met een wit pastelpotlood op zwart papier.

Schets: Mare Humorum en Gassendi

Schets_Maan_Mare_Humorum_Cassendi_20131214_600p

Toen ik gisteravond thuiskwam van mijn werk was het kraakhelder en de Maan stond hoog aan de hemel. Hoewel het ook best koud was, begon het toch weer te jeuken, het was al zo lang geleden dat ik een tekeningetje van de Maan gemaakt had. Dus ik hees me in mijn thermokleding en sleepte de oude 75mm Polarex de tuin in. De seeing was niet zo best (misschien door de warmte uit de schoorstenen in de buurt), want hoger vergroten dan 150x had niet veel zin. Daarom koos ik voor een wat groter gebied om te tekenen waarvoor een vergroting van ong. 100x meer dan genoeg is: de basaltvlakte Mare Humorum, met de grote krater Gassendi net ten noorden ervan.

Gassendi, de duidelijkste krater, wordt een heel klein beetje overlapt door een kleinere krater, Gassendi A. De randen van die twee kraters lopen wat merkwaardig in elkaar over, wat Gassendi A een soort krul geeft. Meer naar het noorden tekende de hoefijzervorm van Letronne zich door de lage zonnestand mooi af. Verder waren de langgerekte structuren aan de rand van Mare Humorum erg opvallend. De ribbels deden wat denken aan golven in een baai, erg mooi om te zien. Linksonder was de krater Bullialdus te zien, die door de hogere zonnestand nauwelijks schaduwen vertoonde.
Ik heb er tussen 22.00u en 22.30u een klein schetsje van gemaakt met een wit pastelpotloodje op zwart papier. Omdat ik een normaal zenitprisma heb gebruikt is het beeld horizontaal gespiegeld ten opzichte van de werkelijkheid.

 

Uit de oude doos: de Volle Maan met het blote oog

2801582-Schets_VolleMaan_12dec2008

Het weer is de afgelopen periode zo slecht geweest, dat er van waarnemen niet veel terecht is gekomen. Laat staan tekenen. Daarom plaats ik hier uit pure armoe maar een schets uit de oude doos, nog uit de tijd van vóór deze website. Precies 5 jaar geleden (december 2008) maakte ik dit tekeningetje van de Volle Maan, gewoon door het vensterglas vanaf de bank. Ik wilde eens zien hoeveel details op het oppervlak ik kon zien zonder optische hulpmiddelen. Vooral het felle licht van de 100% verlichte Maan maakte het best lastig, maar gelukkig schoof er af en toe wat sluierbewolking over. Dat werkte als een soort natuurlijk maanfilter en het werd daardoor makkelijker om kleine contrastverschillen te zien. Bij Volle Maan staat de Zon als het ware “in je rug”, waardoor er op de maanbol geen schaduwen zichtbaar zijn. Wat je ziet zijn dus verschillende enorme lavavlaktes die wat donkerder afsteken. De Maanschijf zelf is geschetst op gewoon wit papier met een gewoon grijs potlood. Daarna heb ik met Photoshop een zo gelijkend mogelijke wolkenlucht in elkaar gebakken en mijn maanschets daarin “geplakt”. Klik op de afbeelding voor een iets grotere versie.

Perseïden 2013 – kort maar krachtig

Perseïden 2013 - Lochem, 12 aug '13, 23.00u - 00.00u

Afgelopen nacht bereikte de Perseïden-meteorenzwerm weer zijn jaarlijkse maximum. En net als de voorgaande jaren ben ik weer naar de vaste waarneemstek bij Lochem gereden om ze te bekijken. Hoewel de weersverwachting redelijk positief was bleek er aan het begin van de avond toch een zeer hardnekkige pluk bewolking te hangen, die maar heel traag wegdreef. Tussen de gaten in de bewolking was heel af en toe al een meteoortje te zien. Dat gaf de burger moed, en toen het om 23.00 uur echt donker werd en de pluk bewolking wat was opgeschoven toonde de zwerm zich als vanouds. Een prachtige groene -3 meteoor in het zenit, met nalichtend spoor was direct een mooie binnenkomer! Helaas kwam er vanuit het westen al weer langzaam een nare pluk sluierbewolking onze kant op, en ook op de satellietbeelden was te zien dat ons heldere moment van korte duur zou zijn…

De voorbereiding - een schets van een stukje sterrenhemel, de middag ervoor gemaakt.

De middag vóór de waarneemavond had ik alvast wat voorbereidingen getroffen voor een tekening. Ik heb een achtergrond met een sterrengebied in de buurt van de radiant met potlood op wit papier getekend, waarna ik onder de sterrenhemel de meteoren op de juiste plek zou intekenen. Dit jaar heb ik dat voor het eerst met grijs potlood op wit papier gedaan, de voorgaande jaren gebruikte ik wit pastelpotlood op blauw papier (Zo’n tekening maak je dus helemaal in negatief, inclusief voorgrond. Achteraf kun je hem eenvoudig weer positief maken met Photoshop voor een realistisch beeld). Vanuit een comfortabele ligstoel heb ik ongeveer een uur lang waargnomen. In die tijd heb ik ongeveer 20 meteoren gezien, waarvan er 8 binnen het gebied van mijn tekening. Eén van de helderste was een -3 meteoor (dicht bij de radiant, dus schijnbaar traag en met een kort spoor) net ten oosten van de ster Mirphak in het sterrenbeeld Perseus. Hij flitste kort groenachtig op en liet een paar seconden een nalichtend spoor achter. Helaas was rond middernacht het feestje al weer voorbij: de bewolking bedekte opnieuw de hele hemel, er het zag er niet naar uit dat het de uren daarna nog beter zou worden. Naar huis dus… (Ik heb het die nacht trouwens nog behoorlijk horen regenen).

Update: de tekening is ook gepubliceerd op www.scientias.nl: http://www.scientias.nl/zo-mooi-waren-de-vallende-sterren-in-nederland/90947

La Palma 2013 – Waarnemen onder een laagje stof…

 

De afgelopen week ben ik voor de derde keer op vakantie geweest naar het prachtige Canarische eiland La Palma. Naast de prachtige natuur is La Palma bij sterrenkijkers vooral bekend vanwege de stikdonkere en kraakheldere sterrenhemel. Veel professionele sterrenwachten zijn daarom ook gevestigd op het hoogste punt van het eiland. De voorgaande keren heb ik daar 100% van kunnen genieten, maar dit jaar liep het wat waarnemen betreft toch iets anders…

Woestijnstof hoog in de atmosfeer veroorzaakt dagenlang heiigheid boven het hele eiland

In de dagen dat ik het waarnemen gepland had bleek het namelijk helemaal niet zo kraakhelder te zijn. In tegendeel: een grauwe geelgrijze sluier hing over het het hele eiland; overdag scheen de zon er maar lafjes doorheen, ‘s nachts was de transparantie ook niet veel soeps.  Op de satellietbeelden was te zien dat niet alleen de Canarische eilanden onder de grauwsluier lag, maar een groot deel van het continent. Waarschijnlijk woestijnstof uit de Sahara, opgewaaid tot hoog in de atmosfeer. Iets wat wel vaker de waarnemingen van de sterrenwachten belemmert, en nu dus ook dikke pech voor mij… Op de foto rechts zie je hoe dat er overdag uit ziet. Zoek de horizon. Wat het ‘s nachts voor het sterrenkijken betekent valt te raden.

Nu was gelukkig niet alles kommer en kwel, want er was nog best wat te zien. Een sterrenhemel die vergelijkbaar was met een gemiddelde nacht op mijn waarneemstek in Nederland, maar dan wel veel zuidelijker gelegen waardoor er veel objecten zichtbaar zijn die in Nederland nooit boven de horizon komen, of heel laag in de lichtvervuiling blijven. Ik heb dus wel gewoon anderhalve nacht waargenomen! De eerste nacht (1 augustus) op een grindweg/karrespoor in de buurt van het vakantiehuisje, een paar nachten later op één van de hoogste bergtoppen van het eiland. De telescoop die ik mee had was de 300mm f/4 Sumerian Optics Alkaid van waarneemmaatje Steven.
Lees verder

Schets: pilaar en zwevende protuberans (zon h-alpha)

Vanochtend was het heerlijk rustig lenteweer. Wat stapelwolken, maar daartussen grote stukken knalblauwe hemel. En toch een vrij goede seeing: ideaal zonnekijkweer dus. Ik heb waargenomen van 11.00u tot 11.45u en viel met de neus in de boter. Een enorme pilaarvormige protuberans aan de zuidrand van de zon: misschien wel de grootste die ik ooit heb gezien! De vorm deed me nog het meest denken aan de smalle vlam van een gasbrander: ontzettend helder en smal.
Aan de oostrand waren ook een paar prachtige protuberansen te zien, waarvan de grote vrij zwevende toch wel het mooist was om te zien. Niet zo knalhelder als de pilaar-vlam, maar een grote wolk van ragfijne slierten. Een soort sluiernevel, heel erg mooi om te zien.
Ik heb van beiden een schetsje gemaakt met pastelpotlood op zwart papier.