Leuk! Mijn pasteltekening van de lavavlakte Sinus Iridium die ik op 14 april 2011 gemaakt heb, is gebruikt voor een nieuw Duits boek van Lambert Spix over het waarnemen van de Maan. Het boek is getiteld “Der Moonhopper”, en is onder andere bij Bol.com te bestellen. Meer info over dit boek: KLIK!
Vandaag werd het na het optrekken van de ochtendmist een prachtig zonnige dag. Na het onverwachte spektakel op het zonsoppervlak van afgelopen zaterdag wilde ik natuurlijk even kijken hoe de Zon er vandaag bij stond. Zou er nog iets over zijn van de gigantische zonnevlam? En van het even zo reusachtige filament? In de middagpauze ben ik weer op hetzelfde stekje gaan staan als afgelopen zaterdag, en richtte mijn h-alpha kijker op de zon…
Wow! Het filament was er nog, en omdat hij in de tussentijd meer richting de aarde gedraaid was, leek hij nog langer dan de vorige keer. De dunne plasmasliert van meer dan een miljoen kilometer(!) lengte strekte zich uit van de rand tot aan het midden van de zonneschijf. Aan de zonsrand was in het verlengde van het filament een opvallende langwerpige vlam te zien. Maar ook de zonnevlam stond nog op zijn plek, nog net zo groot, maar behoorlijk van vorm veranderd. Ook had ik het idee dat hij wat minder helder was dan zaterdag. Natuurlijk schreeuwde dit weer om een schets. Helaas had ik dit keer niet zoveel tijd als zaterdag, dus heb ik niet de hele zon kunnen tekenen. Ik heb me vooral geconcentreerd op de spektakelstukken: de vlam en het filament. Als eerste heb ik de kale zonneschijf getekend met een wit pastelkrijtje op z’n kant. Met mijn vinger heb ik het grove krijt uitgeveegd tot een enigszins egale schijf. De donkere filamenten zijn eerst in grove lijnen “getekend” met een doezelaar, later heb ik ze met een zwart pastelpotlood wat meer fijne details gegeven. De zonnevlammen zijn getekend met een pastelpotlood en iets uitgeveegd met de doezelaar om hem zo realistisch mogelijk te maken. Ook deze tekening is weer met Photoshop van een kleurtje voorzien. Ik heb ook een detail-uitsnede gemaakt van de grote zonnevlam, klik op “lees verder” om deze te bekijken.
Zon, 12 nov. 2011, Pastelkrijtjes op zwart papier (A4) Klik op afbeelding voor grote versie
Het is inmiddels al weer half november en de zon komt ’s middags niet hoger dan zo’n 20 graden boven de horizon in het zuiden. Omdat ik vanuit mijn tuin niet zo laag kan kijken moet ik een ander plekje met vrij uitzicht op de horizon opzoeken om de zon te kunnen waarnemen. Dat kost allemaal wat meer tijd en gedoe, dus de laatste tijd stonden de zonnewaarnemingen op een laag pitje. Maar op een mooie zonnige zaterdagmiddag zoals gisteren begint het toch te kriebelen, en omdat ik op internet had gelezen dat er een fraai filament zichtbaar zou zijn op de zon, heb ik de 70mm zonnekijker in de auto geladen en ben ik met mijn spulletjes op een mooi plekje in de uiterwaarden bij Wilp gaan staan.
Direct nadat ik de kijker op de zon had gericht viel ik zowat achterover van mijn klapkrukje: een enorme zonnevlam was zichtbaar aan de zuidoostrand van de zon. Maar écht enorm! Het was de allergrootste zonnevlam die ik ooit heb gezien. Een monster! Zulke verschijnselen zijn niet van te voren te voorspellen: je moet echt geluk hebben om juist op dat moment door een zonnekijker te kijken. En dat geluk had ik dus blijkbaar! Aan de noordoostkant was op hetzelfde moment heel mooi het grote filament te zien als een langgerekte donkere sluier om de zonsrand krulde en tot ongeveer een derde van de zonneschijf doorliep. Ook dat filament was de grootste die ik ooit heb gezien, maar omdat die er al een dag hing was dat minder een verassing. Gelukkig had ik mijn tekenspulletjes meegenomen zodat ik dit spektakel kon vastleggen. Maar dit keer had ik ook een klein compactcameraatje bij me en heb geprobeerd wat fotootjes door het oculair te maken.
Gisteren was het de hele dag prachtig transparant weer, maar na zonsondergang kwam er wat hoge, dunne sluierbewolking binnendrijven. Toch was het helder genoeg om te gaan waarnemen op onze vaste stek nabij Lochem. Waarneemmaatje Steven kwam me met de auto ophalen en niet veel later voegden we ons bij Robbert, die al een tijdje op de waarneemlocatie aanwezig was. Zelf had ik mijn nieuwe vriendje (de 130mm f/5 Newton) meegenomen met het doel om wat open sterrenhoopjes te schetsen. In het sterrenbeeld Cassiopeia stuitte ik toevallig op een prachtig plaatje: drie open sterrenhopen in één beeldveld! Na een blik in de atlas bleken dit NGC 659, 663 en 654 te zijn. Dat schreeuwde gewoon om een schetsje!
Toch viel het niet mee om het trio realistisch te tekenen, er stonden zoveel sterren in het beeldveld dat het lastig is om al die stipjes op de juiste plek te zetten, en te voorkomen dat je dezelfde ster twee keer tekent en qua vorm en verhouding helemaal de mist in gaat. Ik heb dan ook flink wat lopen gummen en verbeteren, maar uiteindelijk is na anderhalf uur stippelen deze tekening het eindresultaat. (klik op afbeelding voor grotere versie)
Afgelopen weekend was het weer zover: het jaarlijkse waarneemweekend in Kollase, Duitsland. Al enkele jaren ga ik met een stel mede-nerds in het najaar naar het niemandsland ten zuiden van Hamburg om te genieten van de stikdonkere sterrenhemel. Binnen een straal van 500km is het volgens de lichtvervuilingskaarten simpelweg de allerdonkerste plek. We bivakkeren altijd op dezelfde plek: een tot “hotel” omgebouwde paardenstal waar we slapen op bedden van hooi in de stal. Heerlijk primitief, spotgoedkoop, en altijd weer een hele ervaring. Maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om de sterrenhemel, en die is inderdaad nagenoeg perfect. En ook dit jaar waren de weergoden ons weer goed gezind en hebben we twee nachten prachtig kunnen waarnemen.
Eén van de objecten op mijn lijstje was komeet C/2009 P1 Garradd, op dat moment in het sterrenbeeld Hercules dat bij het invallen van de duisternis vrij hoog in het zuidwesten stond. Het is de helderste komeet van de afgelopen 2 jaar en hij zag er dan ook prachtig uit onder die donkere hemel door mijn kleine 130mm f/5 Newton. Een fel pluisje met een puntvormige kern met daarachter een breed uitwaaierende staart. In een uur tijd was de verplaatsing (richting het westen) duidelijk waarneembaar. Ik heb er een schets van gemaakt waarbij ik voor de sterren een zwarte fineliner heb gebruikt en voor de komeet zelf een HB potlood. Eénmaal terug in Nederland heb ik de tekening ingescand en negatief gemaakt.
Vanochtend heb ik in plaats van een geïsoleerde zonnevlam de volledige h-alpha zonneschijf in één keer proberen te tekenen. Ik heb daar gisteravond al de voorbereidingen voor getroffen, door alvast met een pastelkrijtje een blanco zonneschijf te tekenen (diameter ong. 15cm) met een licht afnemende helderheid naar de rand toe. Deze tekening heb ik vanochtend mee naar buiten genomen om achter mijn 70mm zonnekijker de actieve gebieden erop in te tekenen. Met de sweet spot van het PST etalon heb ik de zonneschijf op verschillende vergrotingen afgescand. Vooral de middelste zonnevlekkengroep was erg actief, af en toe lichtte er een klein rond vlekje op om een minuut later weer te doven. Fantastisch om te zien. Ik ben van 10.00uur tot 11.00uur nonstop met deze schets bezig geweest, maar met dit heerlijke temperatuurtje en een bak sterke koffie erbij is dat geen straf!
Voor de heldere plages heb ik een wit pastelpotlood gebruikt (hard drukken!), voor de filamenten en andere donkere details een zwart pastelpotlood en voor de zonnevlammetje aan de rand een normaal grijs kleurpotlood. Deze zwart-wit tekening heb ik vervolgens ingescand en met Photoshop een oranjerood kleurtje gegeven. Ook heb ik de afbeelding gespiegeld zodat de orientatie weer klopt met de werkelijkheid (noord=boven, west=rechts). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.
Vanmiddag was er weer een prachtige zonnevlam zichtbaar op Zon. Hij maakte onderdeel uit van een heel rijtje met protuberansen, maar deze keer besloot ik om alleen de grootste zonnevlam te schetsen bij hoge vergroting. Ik gebruikte een 6mm oculair die in mijn 70mm f/10 zonnekijker een vergroting van 116x geeft. Het was half bewolkt met veel stapelwolken, maar er zaten genoeg gaten in de bewolking om de protuberans in een kwartier tijd (tussen 12.15 uur en 12.30 uur) op papier te kunnen zetten. Snel schetsen is bij protuberansen wel een vereiste omdat binnen no-time de vorm kan veranderen. Zelfs in een kwartier tijd was bij dit exemplaar al wat vormverandering te zien. Eigenlijk best jammer, want supergeconcentreerd een uur lang zo nauwkeurig mogelijk tekenen (zoals bij deepskyschetsen) is er gewoon niet bij. Aan de andere kant is die dynamiek wel juist hetgene wat zonnewaarnemingen zo spectaculair maakt. De tekening is weer gemaakt met grijs potlood op wit papier, later negatief gemaakt en gekleurd met Photoshop.
Gisteren was het lichtjes bewolkt, maar af en toe was de zon in alle glorie te zien. Aan de zuidwestrand was een bonte stoet van zonnevlammen zichtbaar. Weliswaar geen spectaculaire exemplaren, maar wel allemaal verschillend. Ook waren er in de buurt wat heldere gebiedjes en filamenten te zien, maar ik moet duidelijk nog wat meer oefenen om die realistisch op papier te krijgen… De schets is gemaakt met de 70mm PST-on-steroids, tussen 11.15 uur en 11.30 uur met grijs potlood op wit papier, later geïnverteerd en een kleurtje gegeven met Photoshop. De gebruikte vergroting was 70x.
Protuberans op de Zon, 20 minuten na elkaar geschetst. Klik op de afbeelding voor een grotere versie
Rond het middaguur werd de lucht hier in Deventer opeens strakblauw en heb ik in de middagpauze snel de opgepompte 70mm PST naar buiten gesleept. Direct viel een flinke protuberans aan de noordwestrand van de zon op. Een brede “waakvlam” met fijne parallelle lijntjes vanaf het zonsoppervlak. Twintig minuten later was de vlam nog even groot en breed, maar hij was in die korte tijd duidelijk iets van vorm veranderd. De lijntjes waren wat verschoven en de “voet” was veel breder geworden. Ik heb er 2 schetsjes van gemaakt (grijs potlood op wit papier, later met Photoshop negatief gemaakt en alle levels naar rood getrokken).
Vooral die snelle vormverandering blijft me boeien, en zorgt er voor dat ik eigenlijk iedere 5 minuten even zou willen kijken om toch vooral maar niks te missen… Verslavend!
Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=6140
Schets Messier 71 - klik op de afbeelding voor een grotere versie
We hebben net de langste dag (en dus de kortste nacht) achter de rug. Niet leuk voor de deepskywaarnemers onder ons, want het betekent dat de nachten extreem kort zijn en dat er aan de noordelijke horizon altijd een stukje schemering zichtbaar blijft. Dit duurt nog tot eind juli, wanneer de zon pas weer diep genoeg onder de horizon zakt om het weer echt donker te maken. Toch kruipt het waarneembloed waar het niet gaan kan, en ook tijdens de “zomerschemering” begint het te jeuken als het een heldere nacht dreigt te worden. Zo ook gisteren. Waarneemmaatje Steven had er ook wel oren naar en zo arriveerden we om 23.15 uur tegelijkertijd op de Kafoepstraat om toch nog een paar uurtjes semi-duisternis mee te pakken. Onder het genot van een glaasje fijne whiskey en met fraaie lichtende nachtwolken boven de horizon werd het een prima waarneemavondje. De temperatuur was erg hoog: om 01.30 was het nog steeds ruim boven de 20 graden en was het prima toeven in korte broek, t-shirt en slippers.
De sterrenhemel was een ander verhaal. Duidelijk niet donker, hoewel de Melkweg nog net te zien was. Ik had zin om een schetsje te maken en koos daarvoor de sterenhoop M71 in het sterrenbeeld Pijl. Dat is altijd al één van mijn favorieten zomerobjecten geweest, omdat het zo’n mooi compact helder klontje sterren is. Lang is het onzeker geweest in welke categorie dit object precies thuishoort. Is het nou een losse bolhoop, of een heel compacte open sterrenhoop. Pas redelijk recentelijk is de knoop doorgehakt: het is een zeer open bolhoop…
Gelukkig wordt ‘ie er niet minder mooi door en ben ik (toen het redelijk donker werd) begonnen met een tekeningetje. De hoop was te zien als een grote verzameling sterretjes, vele daarvan afzondelijk zichtbaar maar ook een achtergrondwaas van niet opgeloste sterretjes. Erg mooi om te zien! Na drie kwartier had ik alle stipjes op papier en na nog heel eventjes de supernova in Messier 51 te hebben bekeken ben ik gaan inpakken; het was inmiddels al 01.30 uur, er kwam sluierbewolking onze kant op en ik moest er ook wel gewoon weer vroeg uit vanochtend. Ook Steven hield het voor gezien en vrijwel tegelijkertijd reden we weer naar huis. Ondanks de schemering, het late tijdstip en de korte waarneemsessie is het dus toch een prima waarneemsessie geweest.