Categorie archief: Schetsen

Schets: komeet 2014 Q2 Lovejoy (ASOD 28-1-’15)

Schets_Komeet_Lovejoy_20150124_800pxNa een ochtend met flinke sneeuwbuien klaarde het zaterdagmiddag prachtig op. Om 22:30u zou die avond de maan onder gaan, en zou de nieuwe 150mm minidobson (later daarover meer) zijn first light gaan beleven: komeet Lovejoy – op zo’n 40 graden hoogte in het westen. Ik merkte al voordat de maan onder was dat het sneeuwdek de lichtvervuiling behoorlijk versterkte. Hoewel het mooi transparant was leek de hele hemel wat lichter dan normaal: door het sneeuwdek gereflecteerde straatverlichting…

Maar dat mocht de pret toch niet helemaal drukken: de kijker stond rond 22.00u gecollimeerd klaar (met een zwart A4’tje als lichtschild) en Lovejoy was ook zonder zoeker binnen no-time gevonden. Pfoe, heldere pluis zeg! Een ronde bolhoop-achtige vlek met een helder puntje in het midden: de kern. De groene kleur waar ik in andere verslagen over gelezen heb kon ik helaas niet ontwaren. In eerste instantie zag ik ook niets van een staart, maar na goed aan het donker gewend te zijn zag ik toch een zwakke, maar zeer lange staart richting het oosten. Het duurde even tot ik hem perifeer tot buiten het beeldveld van de 22mm LVW zag gaan, en toen werd het ook duidelijker dat hij helderder en iets smaller was dichter bij de kern. Ik heb een schets gemaakt met grijs potlood op wit papier.

Voor wie een enorm spektakel verwacht naar aanleiding van deze tekening: in de schets is de staart een stuk prominenter dan in het echt. In werkelijkheid was de staart veel zwakker dan de coma, en sprong hij er zeker niet zo duidelijk uit. De coma en de kern zijn wel echt zo groot en echt zo helder – mooiste komeet sinds PanSTARRS!

Eerste maanschets van 2015: Pythagoras (ASOD 6-1-’15)

Schets_Pythagoras_20150103_625pxWat is de winter van 2014-2015 toch bagger – wolken, wolken en nog eens wolken. Maar gisteravond klaarde het dan eindelijk mooi op. De maan stond hoog in het zuidoosten en de Polarex stond al snel in de achtertuin. Krater Pythagoras aan de noordoostkant van de maan lag er opvallend mooi bij – als een diepe schotel in het maanoppervlak. De seeing was heel best en ik voerde de vergroting dus lekker overdreven op tot 200x met mijn nieuwe 6mm Baader Genuine Ortho. Dat ging prima, en hoewel er waarschijnlijk niet écht meer detail zichtbaar is dan bij bijv. 170x, is het toch prettiger schetsen als de krater lekker groot in beeld staat. Pythagoras is een inslagkrater met een diameter van 170km met kraterwanden van maar liefst 5km hoog. In het midden van de krater staan 3 centrale bergen (ik zag er 2 door mijn telescoop) met een hoogte van 3,5km. Stel je eens voor hoe het uitzicht er vanaf zo’n berg uit zou zien! Lees verder

Stomtoevallig: het effect van libratie vastgelegd in twee schetsen! (ASOD, 10-12-’14)

Schets_Gaus_vergelijk_libratieGisteren heb ik een schets gemaakt van krater Gauss en omgeving. Vanochtend ontdekte ik dat ik die al eerder heb geschetst, begin dit jaar. De lichtval van de vorige schets was wel totaal anders dan die van gisteren, dus leek me het leuk om ze in dezelfde oriëntatie naast elkaar te plaatsen om het verschil te laten zien in ouderdom van de Maan – het effect dat de schaduw langzaam over het oppervlak kruipt naarmate de dagen vanaf Nieuwe Maan vorderen.

Na vergelijk van de tijdstippen bleek de lunatie (de ouderdom) van beide schetsen stomtoevallig precies gelijk te zijn! Beide tekeningen zijn gemaakt op 15,5 dagen na Nieuwe Maan. En toch zit er behoorlijk verschil tussen de tekeningen onderling. Hoe kan dat nou?
Dit effect wordt veroorzaakt door de libratie, het langzame schommelen van de maanbol in zijn baan. De ouderdom van de Maan was beide keren gelijk, het zonlicht valt vanuit dezelfde hoek op het oppervlak, alleen de Maan zélf is iets geroteerd/gekanteld ten opzichte van de vorige keer! Stomtoevallig heb ik dus de libratie vastgelegd in mijn schetsen: een onverwachte verassing!
Hier wat meer uitleg over het fenomeen, met animatie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Libratie

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=14071

Maanschets: Gauss, Hahn, Berosus

Schets_Gauss_Hahn_Berosus_20141208_600pxIeder voordeel heb z’n nadeel. Zo ook bij het sterrenkijken. In de zomer is de nachttemperatuur vaak aangenaam en is buiten schetsen dus erg comfortabel. Om tekeningen van de Maan te maken is de zomer echter niet zo geschikt: erg hoog komt de Maan dan niet boven de horizon uit, en hoge vergrotingen zijn door de luchtonrust dan ook vaak niet mogelijk. In de winterperiode is dat allemaal een stuk beter: de Maan komt ‘s nachts zeer hoog aan de hemel te staan waardoor scherpere beelden bij hoge vergrotingen mogelijk zijn. Maar comfortabel schetsen zit er niet echt in. Het was gisteren bijvoorbeeld vrij koud en vochtig. Mijn vingers waren redelijk verkleumd, maar omdat het de afgelopen vrijwel geen nacht helder is geweest, heb ik toch de telescoop in de achtertuin opgesteld en een schetsje van de Maan gemaakt. Lees verder

Monsterzonnevlek AR2192 – een vergelijking

Schets_AR2192_20141027_vergelijk_900pxDe rotatiesnelheid van de Zon is ongeveer 10 dagen. Dat betekent dat wanneer er een zonnevlek vanaf de Aarde gezien aan de zonsrand verschijnt, hij er ongeveer een dag of vijf over doet voordat hij aan de andere kant weer verdwijnt. Op internet waren al dagen foto’s te zien van de “grootste zonnevlek van deze zonnecyclus”, maar uiteraard was het in Nederland al die tijd bewolkt. Het leek erop dat deze zeer bijzondere zonnevlek totaal aan mijn telescoop voorbij zou gaan. Totdat het maandagochtend toch nog redelijk opklaarde! Door de sluierbewolking scheen een waterig zonnetje, maar dat zou genoeg moeten zijn… Al voordat de zon boven de dakrand uit zou piepen stond de kijker (voorzien van een witlicht-zonnefilter) al klaar in de tuin.

De 75mm Polarex wachtend op de Zon…

En daar was hij dan eindelijk, de gigantische zonnevlek die achteraf gezien de grootste in 24 jaar was. Een monster, inderdaad de grootste die ik ooit zag. Door de Polarex was het beeld door de sluierbewolking nogal donker, maar wanneer ik met mijn handen een kijktunneltje maakte boven het oculair kon ik toch enorm veel detail zien. Tijd om de tekenpotloodjes tevoorschijn te halen! Ik heb getekend van 11.30u tot 12.30u, met een grijs potlood op wit papier. Het viel me op dat in een uur tijd kleine details in de zonnevlek iets van vorm waren veranderd. Iets wat ik herken van waarnemingen door mijn h-Alpha zonnekijker, maar bij witlicht was me dat eigenlijk nog nooit zo opgevallen. Hieronder het resultaat na een uurtje priegelen: Lees verder

Seizoensopener: NGC 6781

Schets_NGC6781_20140724_350mmf4_175x_600pxAls het eerste half uurtje duisternis van het seizoen 2014-2015 een voorbode is voor wat er komen gaat, komt het helemaal goed: het was namelijk prachtig helder. Late dienst, dus rustig wachten tot na middernacht voor een donkere hemel was geen probleem. Ik arriveerde net na elven op de Papenslag, waar Tom al klaar stond met zijn 50cm Dob en de Mosterbino op zelfgebouwd statief: een juweeltje!

Na wat gezellig bijkletsen stelde ik mijn 350mm kofferdob rond een uurtje of twaalf op. Het was nog aangenaam warm. Beetje doelloos rondgekeken (geen waarneemlijstje – ik merk dat ik dat die afgelopen maanden steeds vergeet te maken), maar één object stond nog wel op mijn schets-wenslijstje: de planetaire nevel NGC 6781 in het sterrenbeeld Arend. In de telescoop qua afmeting te vergelijken met M57, maar zwakker en merkwaardiger van vorm. Een perfect rond schijfje met een zeer duidelijke heldere rand aan de zuidoostkant. Hoe langer je kijkt, hoe meer die verheldering naar voren komt en hoe meer het object begint te lijken op… de Maan met asgrauw schijnsel. Echt prachtig! De centrale ster (ik wist eigenlijk niet of hij er eentje had) heb ik niet kunnen zien, maar wel een sterretje precies tegen de noordrand van de nevel.

De nevel is vrij helder, en waarschijnlijk is de aparte vorm ook wel te zien met veel kleinere kijkers: een aanrader!

Schets: Messier 5 in de zomerschemering (ASOD 8-6-’14)

Schets_M5_20140602_350mmf4_600pxGistermiddag was de lucht tussen wat stapelwolkjes prachtig blauw! Bij een waarnemer begint het dan automatisch te kriebelen. De nacht ervoor heb ik in Lochem waargenomen terwijl het (onverwacht) behoorlijk bewolkt was, en we gaan toch niet meemaken dat de kraakheldere nacht erop onbenut blijft? Ik heb de kijker dus ‘s avonds opgesteld in de achtertuin. Maar wat wordt het toch irritant laat donker in deze periode. Om 23.15 schemert het nog volop en pas rond 23.45 zijn de sterrenbeelden echt goed herkenbaar. Omdat ik de volgende ochtend weer vroeg op moest zag ik het niet echt zitten om tot het donkerste moment in de nacht te wachten (01:30u), dus heb ik een knalhelder showobject in beeld gezet om te schetsen: M5

Rond middernacht was het voldoende donker om de bolhoop Messier 5 bijna volledig op te lossen. De zon stond slechts 12 graden onder de horizon en de schemering was in het noorden nog goed te zien, maar een flinke vergroting van 280x maakte de achtergrond vrij donker en daardoor waren er toch erg veel sterretjes zichtbaar. Ik heb van de gelegenheid gebruik gemaakt om een (voor mij) nieuwe schetstechniek uit te proberen: een positieve deepsky-schets op een zwarte achtergrond i.p.v. de gebruikelijke negatieve schets op wit papier. Pastelpotloden zijn een drama om kleine sterpuntjes mee te tekenen, dus heb ik een witte gel-pen gekocht. Dat bleek een goed idee: mooie spierwitte ronde sterpuntjes. Ik vond het wel heel lastig om al die zwakke sterretjes de juiste helderheid mee te geven; de punt van de pen is vrij dik dus een minieme aanraking met het papier zorgt direct voor een flinke sterpunt. Tekenen op een grotere schaal (A3) zou een oplossing kunnen zijn, maar misschien zijn er ook wel pennen met een kleiner puntje. De achtergrondgloed van niet opgeloste sterren heb ik getekend met wit pastelpotlood.

M5 is een prachtige losse bolhoop temidden van veel voorgrondsterretjes, zeer helder en al bij middelhoge vergroting oplosbaar tot in de kern. Opvallend vond ik dat het helderste deel niet in het midden van de bolhoop leek te liggen, maar meer aan de westkant. Achteraf vergelijkend met foto’s is het ook wel te zien, maar toch minder duidelijk dan door het oculair.

Seizoensafsluiter: de laatste uurtjes duisternis in Lochem

Schets_komeet_PANNSTARRS_20140502Dit weekend waren de laatste écht donkere uurtjes van het seizoen; pas in de laatste nachten van juli zal het weer astronomisch donker worden. Gelukkig werd het (voor mij toch wat onverwacht) ontzettend helder op de avond van 2 mei. Ik ben in mijn eentje naar de vaste waarneemstek in bij Lochem gereden en heb de 350mm Kofferdobon opgesteld. Omdat de complete kijker opgebouwd in de auto past en er makkelijk uit te tillen was dit in een minuutje gebeurd. Dit was trouwens voor deze kijker de eerste echt goede nacht, dus een mooie gelegenheid om te zien wat hij op deepskygebied waard is.

Het was weer een lekker avondje de astrotoerist uithangen. Geen die-hard waarneemuitdagingen, maar lekker struinen door de voorjaarshemel met het atlasje op schoot. De wind die tijdens het opstellen van de kijker nog best pittig was, ging steeds meer liggen. Het was wel koud, een graad of 3. Maar wat een hemel: qua transparantie echt één van de beste waarneemnachtjes die ik heb gehad dit jaar!

Lees verder

Schets: Messier 41

Schets_M41_20140202_120mmf5_27x_600px

Opnieuw een avondje met de 120mm, maar nu vanuit een donker weiland nabij Lochem. Het was een mooie heldere avond met een rondje showobjecten zoals natuurlijk de supernova in M82 (man, wat is dat ding helder!), de Rosettenevel en een mooie tip van Tom: NGC 2174, een emissienevel in Orion, op de grens met Gemini. Een grote gloed in de 120mm, vooral i.c.m. een UHC filter zeer opvallend. Zeker een object dat op mijn lijstje staat voor een grotere telescoop! Ook leuk om te zien was de open sterrenhoop M41, een paar graden onder Sirius. Enkele tientallen heldere en wat minder heldere sterren waren zichtbaar, een object dat heel mooi in beeld paste bij een lage vergroting van 27x. Ik heb er een tekeningetje van gemaakt met een zwarte fineliner op wit papier (later juist georiënteerd en geïnverteerd met Photoshop).

Schets: Supernova 2014J in Messier 82

Schets_supernova_2014j_M82_20140128_120mmf5_165x_1000px

Inmiddels meer dan een week geleden is er een heldere supernova ontdekt in het sterrenstelsel M82. Sinds die tijd is het hier iedere avond bewolkt geweest, maar gisteravond was het dan eindelijk helder. En goed helder, de transparantie was prima. Wel koud, met een nare wind, maar ik moest en zou die supernova zien. Op dit moment zijn mijn grote kijkers “under construction”, dus ik heb voor deze schets de 120mm f/5 achromaat gebruikt. Ik heb met deze kijker al een tijdje niet meer waargenomen en ik was bijna vergeten hoeveel detail er eigenlijk nog zichtbaar is met zo’n relatief kleine telescoop, zeker omdat M82 vanuit mijn tuintje pal boven Deventer stond. De supernova was direct zonder problemen zichtbaar: een mooi fel klein pitje. Na lang perifeer turen kwamen ook de details in M82 goed naar voren. Twee verhelderingen waren zichtbaar, en ook het stofbandje was te zien: dat viel me niet tegen. De tekening is gemaakt met een grijs potlood op wit papier, later in Photoshop geïnverteerd en correct georiënteerd (de refractor geef een gespiegeld beeld).