De Eskimonevel: ik heb hem vaak bekeken, maar gek genoeg nog nooit geschetst. Maar ik moet ook zeggen dat ik nog nooit eerder zo’n goede spiegel als deze (door Jan van Gastel verbeterde) 300mm f/4 erop gericht heb. Bij goede seeing is bij dit soort objecten echt het verschil zichtbaar tussen matige en uitmundende optiek; je wil (en kan) steeds maar blijven doorvergroten! Het maximaal haalbare met mijn oculairensetje is 436x, met de 5.5mm UWA + 2x TV Barlow, en die vergroting liet ik dan ook los op dit object. Twello is natuurlijk geen La Palma, maar de atmosfeer was er rustig genoeg voor.
Er was veel detail zichtbaar, ondanks dat deze planetaire nevel in het oculair klein blijft, zelfs bij deze vergroting. Het meest bijzondere vond ik de helderheidsverschillen in de binnenste ring. De vorm was ook niet helemaal rond, maar een ovaaltje waarbij de lange zijden helderder waren. De “bontkraag” was perifeer duidelijk gevlokt, hoewel het best lastig was om te bepalen op welke plek de onregelmatigheden precies zaten. De zuidzijde leek de helderste volkjes te bevatten, maar 100% zeker ben ik daar niet van.
Vreemd genoeg vond ik het beeld met filter minder fraai dan zonder. Vooral de middenring leek ongefilterd helderder dan met de NPB in het oculair geschroefd, en de knalheldere ster in het midden maakt het plaatje ook mooier. Wat een prachtig object!!
Pfoe, de seeing was vanochtend niet best: alsof ik de zon bekeek terwijl hij op de bodem van een snelstromende rivier lag! Zo beroerd zag ik het zelden. Gelukkig werd het vlak voordat ik naar mijn werk ging wat beter. Er was genoeg te zien aan de rand. Op drie plekken plopte er wel iets moois uit de zon. Helaas opnieuw geen actieve gebieden op de zonneschijf zelf, terwijl ik zo benieuwd ben hoe die er door 80mm Lunt mod uit zullen zien.
Ik vind het trouwens opvallend dat er de laatste tijd eigenlijk altijd wel een protuberansje (soms een hele faaie) te zien is, maar filamenten eigenlijk niet of nauwelijks.
Van een heldere protuberans aan de noordoostzijde heb ik een schetsje gemaakt. Dit keer niet met pastel, maar met een gewoon 4B potlood op wit papier (later geïnverteerd en een kleurtje gegeven met PS)
Tja, rare dagen. Maar ook kraakhelder op zaterdagavond! Ik speelde nog even met de gedachte om met de telescoop naar de Papenslagweg te rijden, maar de kou en de harde wind hielden me uiteindelijk toch in mijn beschutte tuintje. De windvlagen vielen mee, maar het voelde evengoed nog best koud aan. De transparantie was erg goed, en ik heb dan ook veel rondgestruind tussen de vele voorjaars-sterrenstelsels in de Leeuw. Maar hoofddoel van de avond was komeet C/2019 Y4 (ATLAS), een komeetje dat volgens de “planning” nu zo rond de magnitude 13 zou moeten zijn, maar onverwacht en snel helderder aan het worden is; nu al rond de magnitude 8! Als dit zo doorgaat is de kans groot dat hij over een maandje of anderhalf makkelijk met het blote oog zichtbaar zal zijn. Maar kometen zijn wispelturig, dus niet te hard juichen…
Vooralsnog is C/2019 Y4 (ATLAS) een fraai object in de telescoop. Bij matige vergroting is het een ronde pluisbal zonder bijzondere verhelderingen, maar bij 218x is er onmiskenbaar een bijna puntvormige kern te zien. Niet in het midden, maar behoorlijk aan de WNW-zijde. Een eventueel staartje zou dan aan de tegenoverliggende kant te zien moeten zijn, maar daar was visueel niets van terug te vinden. Wel is de komeet nu overduidelijk asymmetrisch. Hopelijk vormt zich de komende periode een mooi staartje!
Na ontzettend lang wachten was het gisterochtend eindelijk een keertje lang genoeg onbewolkt om ongehaast de zon waar te nemen met de 80mm Lunt mod. Hij is nog steeds niet helemaal af, want de gammele helical focuser krijgt zeer binnenkort een flinke upgrade, maar optisch is de mod al helemaal afgerond.
Wat een beeld weer! Vergrotingen boven de 100x waren dankzij de prima seeing geen enkel probleem, en het beeld door de kijker is helder en contrastrijk. De hemel was strakblauw, en dat kijkt gewoon een stuk ontspannender dan wanneer er steeds wolken voorbijrazen en je moet wachten op heldere gaten.
Terwijl er op het zonsoppervlak niks anders te zien was dan wat egaal vespreide granulatie-prut, was het aan de rand best wel een klein feestje.De chromosfeerlaag met een rafelrandje van spicules was opvallend mooi zichtbaar. Op vier plekken schoot er een (rijtje) protuberansen uit de zon. Niks spectaculairs, niet echt helder, maar bij hoge vergroting werden er van allerlei fijne stucturen zichtbaar. En dat midden in een zonneminimum: in h-Alpha is er eigenlijk altijd wel iets te zien. De helderste spriet was zichtbaar aan de noordrand, met een heldere “stam” en veel subtiele zwakke sliertjes die als rooksliertjes wat verder de ruimte in schoten. Ik heb van deze protuberans een schetsje gemaakt met pastelpotlood op zwart papier. Dit moest razendsnel, want de vorm verandert binnen een paar minuten, en dat effect is natuurlijk nog veel duidelijker bij die hoge vergriotingen… (ik heb de schets achteraf een kleurzweempje gegeven met PS, verder geen bewerkingen).
Ok, ik heb nu dus ook een Maksutov: een 150mm Bosma Rumak, en na alle positieve verhalen op het Astroforum over het isoleren van dergelijke telescopen ben ik ook maar eens langs de Decathlon gereden voor een paar schuimmatjes. Ik heb hem aangeschaft als “dedicated” maankijker (schetsen), dus scherp beeld bij hoge vergrotingen is erg belangrijk.
Omdat de buis van deze Mak vrij ruim om de spiegels zit, is er ook binnenin ruimte genoeg voor het 6,5mm dikke schuimmatje. In combinatie met de isolatie aan de buitenzijde geeft dit een laag van 13mm, dat moet toch effect hebben!
De dubbele isolatie heeft volgens mij ook het voordeel dat warmte/koude-lekken door het zoekerschoentje en de bevestiging op de montering (allemaal metaal-op-metaal) aan de binnenzijde van de buis extra afgedekt worden. Ik heb van hetzelfde schuim meteen een inschuifbare dauwkap gemaakt, en ook de achterzijde van de telescoop naadloos dichtgemaakt met 2 laagjes. Zelfs de 2″ oculairhouder heeft aan de binnenzijde een laagje yogamat. De praktijk moet nog uitwijzen of de dichte achterkant positieve of negatieve invloed heeft op het beeld (hierover verschillen de meningen namelijk). Alles is bevestigd met klittenband, dus het kan er ook zo weer af.
Dit weekend heb ik hem al een beetje kunnen uitproberen op de maan toen alleen de buitenste laag isolatie provisorisch was aangebracht, en dit gaf al heel snel een zeer stabiel beeld. Ik ben dus erg benieuwd wat de extra laagjes nog gaan toevoegen.
Gisteren en vandaag ben ik enkele uurtjes bezig geweest met het “waarneemklaar” maken van de pas aangeschafte Meesters 60mm f/15. Door wat stukjes plakband om de insteekhuls van een oud Polarexprismaatje te wikkelen heb ik nu een 24,5mm diagonaaltje die in de Meesters past.
Kijkende door de lege oculairbuis (overdag) was het een waar glimfestijn. Zo erg dat ik eerst vermoedde dat ik gewoon op kaal messing zat te kijken, maar bij het uit elkaar halen van de focuser zag ik dat de buis van binnen wel degelijk voorzien was van een zwarte lak. Veel nut zal dat niet gehad hebben. Een stukje plakvelours deed echter wonderen, de hele doorkijk was ineens een stuk donkerder!
Ook bleken wat adaptertjes die ik nog had liggen het mogelijk te maken om een camera te koppelen, dát is leuk! (Als het écht moet kunnen er zelfs hypermoderne 1.25″ oculairen in, maar dat vind ik eigenlijk niks voor zo’n oudje.)
Eén van de bekendste Nederlandse amateurastronomen van de vorige eeuw was Piet G. Meesters (1887-1964) uit Halfweg. In de tijd dat amateursterrenkunde nog veel meer een niche was dan tegenwoordig, bouwde Meesters zelf telescopen en zelfs een eigen sterrenwacht in zijn achtertuin. Dit allemaal naast zijn fysiek zware baan overdag als grondwerker. Hij werd al snel een grote naam in het kleine sterrenkundewereldje, en de door hemzelf gebouwde telescopen zijn anno nu échte collectors items geworden. Voor de geinteresseerden: Piet Meesters heeft een prachtige autobiografie geschreven in 1943 waarin hij veel vertelt over zijn astronomische levensverhaal – een aanrader . Het boek heet “Mijn Sterrenwacht” en een eerste druk staat uiteraard in mijn boekenkast.
Afgelopen week struinde ik een beetje rond op verschillende verkoopsites, en zag plotseling een advertentie voor een oude sterrenkijker. Nu staan er daarvan wel meer van te koop (het messing/koperen nep-antiek vliegt je om de oren), maar bij deze bleef ik even hangen. Wacht even, het zou toch niet…
Ik heb op La Palma verreweg het meest waargenomen met de 30cm Propdob, maar de meeste schetsen heb ik gek genoeg gemaakt door de 10cm Summierian. Het is eigenlijk bizar hoeveel lol je kan hebben met een klein telescoopje, als de hemel maar donker genoeg is. Op één van de laatste waarneemavonden, pal naast het vakantiehuisje, heb ik het kleine kijkertje gebruikt om twee overbekende objectjes te schetsen, terwijl ik aan het wachten was tot de objecten van mijn “grote-dob-lijst” op zouden komen in het oosten. Messier 8 en Messier 22 zijn de toppers van de zomermelkweg en overduidelijk zichtbaar in zelfs de allerkleinste telescoopjes. Een beetje zwiepen in de juiste richting (de Summierian heeft geen zoeker), en je hebt ze binnen no-time in beeld. Onder het genot van een lekker glaasje rum heb ik ze allebei geschetst in ongeveer een half uurtje per object. Het zijn kleine schetsjes; de cirkels zijn ongeveer 8cm groot, vandaar de wat dikke sterren.
Heel gek: ik neem al jaren waar, maar van gestructureerd een lijst afwerken is het nooit gekomen. Zelfs het loggen van de Messierlijst heb ik nooit voltooid! Maar sinds ik me een beetje verdiept heb in hoe Skysafari op mijn telefoon werkt, en na wat handige tips van medewaarnemers op La Palma ben ik een soort van om. Een planning of lijst van tevoren maken is eigenlijk niet nodig, want je selecteert gewoon in de app een lijst met H400 objecten in het sterrenbeeld wat op dat moment toevallig gunstig staat en zwiepen maar. Je kan zelfs aangegeven dat alleen de objecten worden getoond die je nog niet hebt waargenomen, dus tel uit je tijdswinst. Het kunnen inzoomen en de hoge grensmagnitude is een extra voordeel. Een papieren atlas gebruik ik nu helemaal niet meer – wie had dat gedacht van zo’n ouderwetse knakker!
De afgelopen jaren is het vanwege mijn werkrooster wel lastiger geworden om echt halve nachten op donkere locaties te gaan staan, en worden dat soort uitstapjes geringer. Vanuit de achtertuin waarnemen in de bebouwde kom van een groot dorp is niet ideaal, maar wel een stuk laagdrempeliger. Zeker met mijn nieuwe werkplaatsje achterin de tuin (waarin de kijker permanent opgebouwd klaar staat) is even een uurtje waarnemen prima te doen. Het merendeel van de lijst zal dus helaas wel vanonder een matige hemel gelogd worden.
Maar goed, het waarneemverslag dus. Afgelopen dinsdag en woensdag was het helder en ben ik in mijn achtertuin in Twello begonnen aan de H400 (+ wat andere snoepjes). Ik ben in de schemering laag boven de schuur begonnen met een mooi object voor matige hemels: een klein planetair neveltje…
Dinsdag 29 oktober 2019, achtertuin Twello, 300mm f/4 Propdob
19:00u: NGC 6818 – Little Gem Nebula: Planetaire nevel. Op 21 graden hoogte nog net mee te pakken boven het schuurdak van de buren. Bij 50x al te onderscheiden van een ster als wazig bolletje. Steeds verder doorvergroten naar uiteindelijk 220x toont een mooie, heldere schijf, bijna perfect rond. Hij lijkt zeer egaal verlicht zonder verdonkering in het centrum of iets dergelijks. Doet denken aan Neptunus bij zeer hoge vergroting, enigszins grijsblauw van kleur .
19:15u: NGC 6802
Open sterrenhoop. Het beroemde clustertje ten noordoosten van de
Kleerhanger. Overduidelijk op astrofoto’s, maar vidsueel eigenlijk best
zwak. Vormeloze vlek van onopgeloste sterretjes met daarin slechts een
paar los te onderscheiden speldeprikjes van sterren. Spectaculair wordt
het bij geen enkele vergroting, maar toch wel mooi om te zien. Beetje
bolhoop-achtige indruk.
19:45u: NGC 6823
Open sterrenhoop. Ken je die ammonietensoort met zo’n half afgerold
huisje? Nou, dat dus. Een langgerekte krul van sterren, beginnend aan de
noordoostzijde en via het westen omhoog naar het midden “spiraalt”.
Weinig sterren, dus een beetje fantasie voor deze vorm is wel nodig. Het
centrum van de krul bestaat uit een compact groepje van 4 sterretjes.
Het cluster vult in totaal ongeveer een derde van het beeldveld in de
22mm LVW.
19:55u NGC 6830
“Middelgrote” open sterrenhoop. De helderste sterren vormen een
opvallend symmetrisch patroon: een langgerekt kruis, met een ruitvorm
rond het centrum. Veel zwakke achtergrondsterren, allemaal netjes
gegroepeerd binnen het gebied van dat kruis. Zou best een leuk object
kunnen zijn om eens beter te bekijken onder een echt donkere hemel.
20:10 NGC 6882 & 6885
Twee open sterenhopen vullen het volledige beelveld van de 22mm LVW.
Vijf zeer heldere sterren domineren het beeld, waaronder 19 VUL en 20
VUL. Het gedeelte rondom 20 VUL (NGC 6882) is het opvallendst, terwijl
het stuk rond 19 VUL nauwelijks te onderscheiden is van NGC 6882 of de
melkwegsterren. Misschien best leuk in een kleinere telescoop, maar in
de 30cm is het niet veel aan…
20:20u NGC 6940
Open sterenhoop, groot en beeldvullend in de 22mm LVW. Best een mooi
cluster, met veel variatie in helderheid. Mooie langgerekte blob
zwakkere sterren aan de zuidkant. Aan de noordkant is de hoeveelheid
zwakke sterren beduidend minder en is het gebied tussen de heldere
sterren nagenoeg leeg. Mooi object! (voor een sterrenhoop…)
De open sterrenhopen komen me nu eigenlijk wel een beetje Die Nase uit, dus ik begin aan de stelseltjes in Pegasus.
Het fantastische eiland La Palma is inmiddels een soort tweede thuis voor me geworden: ik ben er nu al zo vaak geweest dat ik eigenlijk niet eens meer weet hoe vaak precies. Zes keer? Acht keer? Een paar weken geleden was ik er opnieuw, dit keer samen met 7 andere nerds, speciaal voor het sterrenkijken. Ikzelf had mijn 300mm Propdob mee (die onlangs is voorzien van een door Jan van Gastel compleet herslepen hoofdspiegel), plus de miniatuurversie ervan: de 10cm Summierian.
Eigenlijk had ik voor deze vakantie geen vooropgesteld waarneemplan gemaakt. Het superfanatieke sterrenkijken stond de laatste tijd een beetje op een laag pitje, dus een beetje freewheelen en ‘we zien wel’; dat was het idee. Deepsky-objecten schetsen had ik bovendien al meer dan een jaar niet gedaan, dus ook daar verwachtte ik niet zoveel van.
Maar! Dat veranderde vrij vlot bij de aanblik van Messier 17 (Omeganevel/Zwaannevel) tijdens een waarneemnacht naast het vakantiehuisje. WHAAH! Ik dacht even dat ik niet goed werd! Wat een totale waanzin aan details is er onder zo’n donkere hemel in dit object zichtbaar; ik was het bijna vergeten. Alles begon te kriebelen en de “waarneemdip” was in één klap weg. Ik kreeg zelfs weer zin om een tekening te maken…
Voorzichtig begon ik dan toch de eerste veegjes en lijntjes op papier te zetten. Maar wanneer stop je eigenlijk? Wanneer is een tekening af? Zoveel detail is eigenlijk helemaal niet te tekenen! Omdat ik ook nog wel wat andere objecten wilde bekijken stopte ik ergens halverwege(?) de schets met tekenen, met het plan om hem later in de vakantie nog eens af te maken. Dat gebeurde de volgende nacht al, tijdens een waarneemsessie op de top van de berg op 2300m hoogte. Het schetspapier wapperde door de harde wind soms omhoog, af en toe heel irritant tegen de punt van het potlood aan. Gelukkig kon ik die onbedoelde lijntjes redelijk netjes uitgummen/-vegen, maar echt prettig werken was het niet. Ook waaide fijn stof en zand over de spullen en de tekening. Later (bij daglicht) bleek de tekening zelfs gedeeltelijk gemaakt met lichtbruin stof in plaats van grijs potlood! Een schets gemaakt met La Palma zelf: dat is voor het eerst!
Uiteindelijk ben ik best tevreden met de tekening. Het geeft een goede indruk van de meest opvallende details, maar door de telescoop is het allemaal nog veel mooier en fijnmaziger qua structuur. Allemaal kleine flardjes nevel: gewoon teveel om allemaal te tekenen, zelfs wanneer je er zoals ik een uurtje of 3 mee bezig bent. En bedenk dan ook dat de neveligheid buiten beeld nog veel verder doorloopt….
