Categoriearchief: Schetsen

Zonneschets: AR1429 (ASOD 18-03-’12)

Op dit moment is er enorm actief gebied (AR1429) aanwezig op de Zon, al enkele malen is hij tot een flinke uitbarsting gekomen waarbij een wolk geladen deeltjes richting de Aarde is geblazen. Waarschijnlijk hebben de meeste mensen wel gehoord over de “zonnestorm” een aantal dagen geleden: deze jongen was daarvan de veroorzaker. De bewuste storm waar iedereen het het over had bleek mee te vallen, maar het was niet de enige uitbarsting van deze week: het blijft onrustig op de Zon en ook op dit moment is er weer een wolk geladen deeltjes op weg naar de Aarde. Misschien veroorzaakt dit de komende nachten zelfs poollicht!

Vandaag was een ideale dag om de zon waar te nemen met de grote 90mm h-alpha zonnetelescoop. Een graad of 14, nauwelijks wind en tussen wat stapelwolken door een strakblauwe lucht. Er was veel te zien op het zonsoppervlak; verschillende actieve gebieden met heldere vlekken en donkere lijntjes, een paar filamenten waaronder één zeer lange, en wat protuberansen aan de rand van van de zon. Maar AR1429 trok alle aandacht naar zich toe. Wat een grote kolkende massa is dat! Heldere plekken, een lange kronkelende sliert plasma daar tussendoor en hele netwerken van fijne lijntjes die uitwaaieren vanaf de “brandhaardjes”. Ik heb er tussen 12.45u en 13.30u een tekening van gemaakt met wit pastelpotlood op zwart papier. In de tijd tussen het begin van de tekening en het einde was het gebied al weer een beetje van vorm veranderd, wat het tekenen wat lastig maakte (leuk zo’n grote kijker, maar probeer al die fijne details maar eens op papier te zetten voordat alles er weer anders uit ziet!). De gebruikte vergroting was 70x. De kleur is later toegevoegd met de computer. Ook is de tekening gespiegeld zodat noord boven is en west rechts.

Klik op “lees verder” voor foto’s van de opstelling vanmiddag en voor een vergelijking met een foto van hetzelfde gebied rond de dezelfde tijd (gemaakt door Ivar Kooren). Lees verder →

Schetsje: komeet C/2009 P1 Garradd

C/2009 P1 Garradd, Terwolde, 8 maart 2012, 22.00u 22.15u, 300mm f/4 Dobson, 92x

Gisteravond was er volgens de berichten een redelijke kans op poollicht. Superzeldzaam in Nederland dus als het even kan wil ik dat natuurlijk niet missen. Het was gelukkig vrij helder, maar de volle Maan stoorde behoorlijk met zijn felle licht. Ik ben naar een doodlopend weggetje in de buurt van Terwolde gereden met vrij uitzicht op de noordelijke horizon. Als er dan iets van poollicht zichtbaar zou zijn, zou ik het in ieder geval niet missen. Omdat dit verschijnsel toch altijd erg moeilijk precies te voorspellen is, had ik om de tijd te doden mijn 30cm Dobson meegenomen. Serieus waarnemen was door het licht van de volle Maan natuurlijk onmogelijk, maar een beetje rondkijken door een telescoop tijdens het wachten is natuurlijk wel leuk.

Ik wist dat er een komeetje zichtbaar zou zijn in de buurt van de rechthoek van de Kleine Beer, en na wat rondkijken bij lage vergroting had ik hem al snel gevonden. Een vrij helder pluisje met een klein fel puntje als kern. Er was geen staartje te zien, maar dat had ik ook niet verwacht: de achtergrond was door het maanlicht helemaal lichtgrijs. Omdat ik het toch wel een leuke waarneming vond heb ik er een snel schetsje van gemaakt. De gebruikte vergroting was 92x (Vixen LVW 13mm).

Poollicht is er trouwens niet geweest, maar de komende dagen blijft de kans erop wel aanwezig. Het blijft dus spannend!

Koudste waarneming ooit: Vallis Schröteri

Vallis Schröteri, Deventer, 4-2-2012, 22.00h-22.30h, Polarex 75mm, 200x

Vallis Schöteri: een 160km lange kronkelende vallei op de Maan, de grootste in z’n soort. Hij begint bij een klein kratertje ten noorden van de grote krater Herodotus. Vanaf daar slingert ie richting het noorden en daarna via het oosten weer terug naar het zuiden. Het breedste stuk is zo’n 10km breed. Gisteravond zou hij mooi zichtbaar zijn. Ik wilde graag weer een tekeningentje maken, maar deze keer was het wel heel erg koud…

Uiteindelijk toch maar de Polarex buiten gezet en mezelf in meerdere lagen thermokleding gehesen. Dat werkte erg goed: ik had het niet koud, maar toch was er één probleem: ik kan niet tekenen met dikke handschoenen aan. Erg lang ben ik dus niet bezig geweest: van 22.00 uur tot 22:30 uur. Het is ook niet echt mijn mooiste schets geworden, maar misschien toch leuk om hem hier te plaatsen. Al was het maar als aandenken aan de voor mij allerkoudste waarneming ooit: toen ik klaar was met de tekening gaf de thermometer -13 graden Celsius aan… Klik op “lees verder” om te zien wat die temperatuur met je montering doet.

Lees verder →

Zonsopkomst boven Copernicus (ASOD 16-2-’12)

Copernicus, Deventer 1-2-2012, 19h-20h, Polarex 75mm, 200x

Opnieuw een ontzettend koude avond (-7), maar toch stond de 75mm Polarex al weer vroeg in de avond op het bevroren grasveld. De temperatuur was nog lager dan gisteren, maar omdat er veel minder wind stond was het toch wat aangenamer toeven. De atmosfeer was ook een stuk rustiger waardoor de vergroting weer flink opgevoerd kon worden: 200x. De krater Clavius stond er erg mooi bij, maar toch trok Copernicus alle aandacht naar zich toe.

Deze vrij jonge krater heeft een enorm hoge kraterrand waardoor bij lage zonnestand de rand als één van de weinige structuren boven de maanschaduw uit steekt. De fellwitte halfronde uitstulping die zo ontstaat is al zichtbaar met een gewone verrekijker. Door de telescoop is het natuurlijk helemaal feest met alle hoogteverschillen in de kraterrand. Omdat de weggevallen wind het allemaal wat prettiger maakte dan gisteren heb ik wat meer tijd vrijgemaakt voor deze tekening: een vol uur, van 19.00uur tot 20.00uur. Toch was het nog steeds erg koud. Piepkleine details heb ik daardoor niet allemaal getekend, maar dat is bij wijze van spreken bij kamertemperatuur al bijna ondoenlijk!

Rupes Recta – de Rechte Muur op de Maan

Rupes Recta, Deventer, 31-1-2012, 20.30h-20.50h, 75mm Polarex, 150x

Een kraakheldere vriesnacht. Temperatuur aan het begin van de avond al op -6 graden. Een snijdende wind uit het oosten. Geen weer om buiten te zijn, behalve als je gek bent. Blijkbaar was ik dat, want om 21.00 uur zat ik als een poolreiziger ingepakt achter de 75mm Polarex om de Maan te bekijken. De zonnestand zou op dat moment gunstig staan voor een merkwaardige structuur op het maansoppervlak: Rupes Recta, oftewel de “Rechte Muur”. Het is een zeer langerekte breuklijn in het zuidoosten van Mare Nubium. De breuk is meer dan 100km lang en ziet er uit als een plotseling hoogteverschil, een afgrond in de maanbodem. In werkelijkheid is de wand trouwens niet zo extreem steil als hij er vanaf de Aarde uitziet.

Gisteren stond de Zon zeer laag aan de westkant van de afgrond, waardoor het strijklicht het hoge deel verlicht, maar voorbij de afgrond de bodem niet meer raakt. Het lijkt alsof de Maan opeens ophoudt. De rand van de daarachter gelegen krater Birt wordt aan de bovenkant nog nét verlicht. Een mooi onderwerp voor een tekening. Maar man, wat was het koud! Met verkleumde vingers (ondanks de handschoenen) begon ik aan mijn schets. Ik had geen zin om een uur te priegelen bij die temperaturen dus het is een vrij grove, snelle tekening geworden. De seeing was slecht dus de vergroting bleef beperkt tot ong. 150x Ik heb getekend van 21.30uur tot 21.50uur. Toen vond ik het mooi geweest en heb ik alles gauw weer naar binnen getild. Maar ik heb er geen spijt van, want het beeld door de oude Polarex was prachtig! Misschien ga ik vanavond wel opnieuw de tuin in. Verwachte temperatuur: -9. Brrr!

Lees verder →

Archimedes, Autolycus en Aristillus

Gezien het barre herfstweer van vandaag is het bijna niet voor te stellen dat het gisteren een mooie, heldere avond was. De Maan stond vlak naast Jupiter, hoog in het zuiden. Met een groepje mede-waarnemers ( Tom, Bart, Steven, Robbert en ik) stonden we daarom al vroeg op de avond op een stek in de buurt te genieten van deze mooie heldere winternacht. Hoewel het voor de tijd van het jaar niet eens zo koud was (een graad of 4) was het vanwege een licht briesje toch best een beetje kleumen. Vooral de vingers hadden het tijdens het schetsen zwaar te verduren. Ook trilde de kijker door de windvlagen nogal. Ik koos daarom een niet al te moeilijk gebied om te tekenen: het kratertrio Archimedes, Autolycus en Aristillus, aan de westzijde van Mare Imbrium.

De kraters liggen in een groot vlak gebied waardoor de hoeveelheid details nog wel te overzien in. De grootste krater Archimedes is volledig gevuld met gestold lava en lijkt daarom op de bodem een glad betonvloertje te hebben. Pal ten noorden van Archimedes (linksonder op de tekening) is een groepje bergtoppen te zien die boven de vlakte lijken uit te steken: montes Spitzbergen, vernoemd naar de noordelijke eilandengroep op Aarde die er wel wat van weg heeft. De gebruikte kijker was een 150/1000 Newton op een Vixen SP montering. De vergroting was 266x. Overigens was rond 20.00 nog een schitterde heldere vuurbol te zien die vrij laag van het noordoosten richting het noorden schoot. De metoor zelf heb ik nét gemist, maar een helder nalichtend spoor dat een aantal seconden bleef hangen heb ik nog wel gezien. Mooi vuurwerk! Meer info over deze vuurbol: http://www.astroforum.nl/threads/137395-Zeer-felle-bolide-2-1-2012-19-59-UTC

Lacus Mortis met krater Bürg

Lacus Mortis (vertaald: Meer des Doods) is een enorme met gestolde lava gevulde krater, ingeklemd tussen Mare Frigoris en Lacus Somniorum. De lavavlakte heeft een diameter van 151km en ongeveer in het midden bevindt zich de vrij recente inslagkrater Bürg. De doorsnede van deze krater is 39km. Als de Maan ongeveer 5 dagen oud is (zoals vandaag) staat de zon nog vrij laag boven dit gebied waardoor schaduwen lang zijn en details het best zichtbaar. Vooral de smalle rilles (Rimae Bürg; oude lavastromen die zichtbaar zijn als smalle kanaaltjes in de bodem van de lavavlakte) zijn alleen goed te zien als het licht er schuin op schijnt. Ik heb dit gebied getekend op 30 december met behulp van een 150mm f=1000mm Newton vanuit mijn achtertuintje in Deventer. De gebruikte vergroting was ongeveer 250x. De originele schets is 15 x 10 cm groot en is getekend met een wit pastelpotlood op zwart papier tussen 17.15 uur en 18.15 uur.

Ich bin ein Moonhopper!

Leuk! Mijn pasteltekening van de lavavlakte Sinus Iridium die ik op 14 april 2011 gemaakt heb, is gebruikt voor een nieuw Duits boek van Lambert Spix over het waarnemen van de Maan. Het boek is getiteld “Der Moonhopper”, en is onder andere bij Bol.com te bestellen. Meer info over dit boek: KLIK!

Lees verder →

De reuzenvlam en het reuzenfilament deel 2

Vandaag werd het na het optrekken van de ochtendmist een prachtig zonnige dag. Na het onverwachte spektakel op het zonsoppervlak van afgelopen zaterdag wilde ik natuurlijk even kijken hoe de Zon er vandaag bij stond. Zou er nog iets over zijn van de gigantische zonnevlam? En van het even zo reusachtige filament? In de middagpauze ben ik weer op hetzelfde stekje gaan staan als afgelopen zaterdag, en richtte mijn h-alpha kijker op de zon…

Wow! Het filament was er nog, en omdat hij in de tussentijd meer richting de aarde gedraaid was, leek hij nog langer dan de vorige keer. De dunne plasmasliert van meer dan een miljoen kilometer(!) lengte strekte zich uit van de rand tot aan het midden van de zonneschijf. Aan de zonsrand was in het verlengde van het filament een opvallende langwerpige vlam te zien. Maar ook de zonnevlam stond nog op zijn plek, nog net zo groot, maar behoorlijk van vorm veranderd. Ook had ik het idee dat hij wat minder helder was dan zaterdag. Natuurlijk schreeuwde dit weer om een schets. Helaas had ik dit keer niet zoveel tijd als zaterdag, dus heb ik niet de hele zon kunnen tekenen. Ik heb me vooral geconcentreerd op de spektakelstukken: de vlam en het filament. Als eerste heb ik de kale zonneschijf getekend met een wit pastelkrijtje op z’n kant. Met mijn vinger heb ik het grove krijt uitgeveegd tot een enigszins egale schijf. De donkere filamenten zijn eerst in grove lijnen “getekend” met een doezelaar, later heb ik ze met een zwart pastelpotlood wat meer fijne details gegeven. De zonnevlammen zijn getekend met een pastelpotlood en iets uitgeveegd met de doezelaar om hem zo realistisch mogelijk te maken. Ook deze tekening is weer met Photoshop van een kleurtje voorzien. Ik heb ook een detail-uitsnede gemaakt van de grote zonnevlam, klik op “lees verder” om deze te bekijken.

Lees verder →

De enorme zonnevlam van zaterdag 12 november 2011

Zon, 12 nov. 2011, Pastelkrijtjes op zwart papier (A4) Klik op afbeelding voor grote versie

Het is inmiddels al weer half november en de zon komt ’s middags niet hoger dan zo’n 20 graden boven de horizon in het zuiden. Omdat ik vanuit mijn tuin niet zo laag kan kijken moet ik een ander plekje met vrij uitzicht op de horizon opzoeken om de zon te kunnen waarnemen. Dat kost allemaal wat meer tijd en gedoe, dus de laatste tijd stonden de zonnewaarnemingen op een laag pitje. Maar op een mooie zonnige zaterdagmiddag zoals gisteren begint het toch te kriebelen, en omdat ik op internet had gelezen dat er een fraai filament zichtbaar zou zijn op de zon, heb ik de 70mm zonnekijker in de auto geladen en ben ik met mijn spulletjes op een mooi plekje in de uiterwaarden bij Wilp gaan staan.

Direct nadat ik de kijker op de zon had gericht viel ik zowat achterover van mijn klapkrukje: een enorme zonnevlam was zichtbaar aan de zuidoostrand van de zon. Maar écht enorm! Het was de allergrootste zonnevlam die ik ooit heb gezien. Een monster! Zulke verschijnselen zijn niet van te voren te voorspellen: je moet echt geluk hebben om juist op dat moment door een zonnekijker te kijken. En dat geluk had ik dus blijkbaar! Aan de noordoostkant was op hetzelfde moment heel mooi het grote filament te zien als een langgerekte donkere sluier om de zonsrand krulde en tot ongeveer een derde van de zonneschijf doorliep. Ook dat filament was de grootste die ik ooit heb gezien, maar omdat die er al een dag hing was dat minder een verassing. Gelukkig had ik mijn tekenspulletjes meegenomen zodat ik dit spektakel kon vastleggen. Maar dit keer had ik ook een klein compactcameraatje bij me en heb geprobeerd wat fotootjes door het oculair te maken.

Lees verder →