Categoriearchief: Schetsen

3-in-1 schets: NGC 659, 663 en 654

Gisteren was het de hele dag prachtig transparant weer, maar na zonsondergang kwam er wat hoge, dunne sluierbewolking binnendrijven. Toch was het helder genoeg om te gaan waarnemen op onze vaste stek nabij Lochem. Waarneemmaatje Steven kwam me met de auto ophalen en niet veel later voegden we ons bij Robbert, die al een tijdje op de waarneemlocatie aanwezig was. Zelf had ik mijn nieuwe vriendje (de 130mm f/5 Newton) meegenomen met het doel om wat open sterrenhoopjes te schetsen. In het sterrenbeeld Cassiopeia stuitte ik toevallig op een prachtig plaatje: drie open sterrenhopen in één beeldveld! Na een blik in de atlas bleken dit NGC 659, 663 en 654 te zijn. Dat schreeuwde gewoon om een schetsje!

Toch viel het niet mee om het trio realistisch te tekenen, er stonden zoveel sterren in het beeldveld dat het lastig is om al die stipjes op de juiste plek te zetten, en te voorkomen dat je dezelfde ster twee keer tekent en qua vorm en verhouding helemaal de mist in gaat. Ik heb dan ook flink wat lopen gummen en verbeteren, maar uiteindelijk is na anderhalf uur stippelen deze tekening het eindresultaat. (klik op afbeelding voor grotere versie)

Komeet C/2009 P1 Garradd

Afgelopen weekend was het weer zover: het jaarlijkse waarneemweekend in Kollase, Duitsland. Al enkele jaren ga ik met een stel mede-nerds in het najaar naar het niemandsland ten zuiden van Hamburg om te genieten van de stikdonkere sterrenhemel. Binnen een straal van 500km is het volgens de lichtvervuilingskaarten simpelweg de allerdonkerste plek. We bivakkeren altijd op dezelfde plek: een tot “hotel” omgebouwde paardenstal waar we slapen op bedden van hooi in de stal. Heerlijk primitief, spotgoedkoop, en altijd weer een hele ervaring. Maar uiteindelijk gaat het natuurlijk om de sterrenhemel, en die is inderdaad nagenoeg perfect. En ook dit jaar waren de weergoden ons weer goed gezind en hebben we twee nachten prachtig kunnen waarnemen.

Eén van de objecten op mijn lijstje was komeet C/2009 P1 Garradd, op dat moment in het sterrenbeeld Hercules dat bij het invallen van de duisternis vrij hoog in het zuidwesten stond. Het is de helderste komeet van de afgelopen 2 jaar en hij zag er dan ook prachtig uit onder die donkere hemel door mijn kleine 130mm f/5 Newton. Een fel pluisje met een puntvormige kern met daarachter een breed uitwaaierende staart. In een uur tijd was de verplaatsing (richting het westen) duidelijk waarneembaar. Ik heb er een schets van gemaakt waarbij ik voor de sterren een zwarte fineliner heb gebruikt en voor de komeet zelf een HB potlood. Eénmaal terug in Nederland heb ik de tekening ingescand en negatief gemaakt.

Full disk H-alpha zonneschets (ASOD 21 sept ’11)


Vanochtend heb ik in plaats van een geïsoleerde zonnevlam de volledige h-alpha zonneschijf in één keer proberen te tekenen. Ik heb daar gisteravond al de voorbereidingen voor getroffen, door alvast met een pastelkrijtje een blanco zonneschijf te tekenen (diameter ong. 15cm) met een licht afnemende helderheid naar de rand toe. Deze tekening heb ik vanochtend mee naar buiten genomen om achter mijn 70mm zonnekijker de actieve gebieden erop in te tekenen. Met de sweet spot van het PST etalon heb ik de zonneschijf op verschillende vergrotingen afgescand. Vooral de middelste zonnevlekkengroep was erg actief, af en toe lichtte er een klein rond vlekje op om een minuut later weer te doven. Fantastisch om te zien. Ik ben van 10.00uur tot 11.00uur nonstop met deze schets bezig geweest, maar met dit heerlijke temperatuurtje en een bak sterke koffie erbij is dat geen straf!
Voor de heldere plages heb ik een wit pastelpotlood gebruikt (hard drukken!), voor de filamenten en andere donkere details een zwart pastelpotlood en voor de zonnevlammetje aan de rand een normaal grijs kleurpotlood. Deze zwart-wit tekening heb ik vervolgens ingescand en met Photoshop een oranjerood kleurtje gegeven. Ook heb ik de afbeelding gespiegeld zodat de orientatie weer klopt met de werkelijkheid (noord=boven, west=rechts). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Grote zonnevlam

Vanmiddag was er weer een prachtige zonnevlam zichtbaar op Zon. Hij maakte onderdeel uit van een heel rijtje met protuberansen, maar deze keer besloot ik om alleen de grootste zonnevlam te schetsen bij hoge vergroting. Ik gebruikte een 6mm oculair die in mijn 70mm f/10 zonnekijker een vergroting van 116x geeft. Het was half bewolkt met veel stapelwolken, maar er zaten genoeg gaten in de bewolking om de protuberans in een kwartier tijd (tussen 12.15 uur en 12.30 uur) op papier te kunnen zetten. Snel schetsen is bij protuberansen wel een vereiste omdat binnen no-time de vorm kan veranderen. Zelfs in een kwartier tijd was bij dit exemplaar al wat vormverandering te zien. Eigenlijk best jammer, want supergeconcentreerd een uur lang zo nauwkeurig mogelijk tekenen (zoals bij deepskyschetsen) is er gewoon niet bij. Aan de andere kant is die dynamiek wel juist hetgene wat zonnewaarnemingen zo spectaculair maakt. De tekening is weer gemaakt met grijs potlood op wit papier, later negatief gemaakt en gekleurd met Photoshop.

Schets: Fakkeloptocht op de zon

Gisteren was het lichtjes bewolkt, maar af en toe was de zon in alle glorie te zien. Aan de zuidwestrand was een bonte stoet van zonnevlammen zichtbaar. Weliswaar geen spectaculaire exemplaren, maar  wel allemaal verschillend. Ook waren er in de buurt wat heldere gebiedjes en filamenten te zien, maar ik moet duidelijk nog wat meer oefenen om die realistisch op papier te krijgen… De schets is gemaakt met de 70mm PST-on-steroids, tussen 11.15 uur en 11.30 uur met grijs potlood op wit papier, later geïnverteerd en een kleurtje gegeven met Photoshop. De gebruikte vergroting was 70x.

De eerste schets door de gemodificeerde PST (ASOD 21 juli ’11)

Protuberans op de Zon, 20 minuten na elkaar geschetst. Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Rond het middaguur werd de lucht hier in Deventer opeens strakblauw en heb ik in de middagpauze snel de opgepompte 70mm PST naar buiten gesleept. Direct viel een flinke protuberans aan de noordwestrand van de zon op. Een brede “waakvlam” met fijne parallelle lijntjes vanaf het zonsoppervlak. Twintig minuten later was de vlam nog even groot en breed, maar hij was in die korte tijd duidelijk iets van vorm veranderd. De lijntjes waren wat verschoven en de “voet” was veel breder geworden. Ik heb er 2 schetsjes van gemaakt (grijs potlood op wit papier, later met Photoshop negatief gemaakt en alle levels naar rood getrokken).
Vooral die snelle vormverandering blijft me boeien, en zorgt er voor dat ik eigenlijk iedere 5 minuten even zou willen kijken om toch vooral maar niks te missen… Verslavend!

Update: ASOD! http://www.asod.info/?p=6140

Messier 71 in de schemering

Schets Messier 71 - klik op de afbeelding voor een grotere versie

We hebben net de langste dag (en dus de kortste nacht) achter de rug. Niet leuk voor de deepskywaarnemers onder ons, want het betekent dat de nachten extreem kort zijn en dat er aan de noordelijke horizon altijd een stukje schemering zichtbaar blijft. Dit duurt nog tot eind juli, wanneer de zon pas weer diep genoeg onder de horizon zakt om het weer echt donker te maken. Toch kruipt het waarneembloed waar het niet gaan kan, en ook tijdens de “zomerschemering” begint het te jeuken als het een heldere nacht dreigt te worden. Zo ook gisteren. Waarneemmaatje Steven had er ook wel oren naar en zo arriveerden we om 23.15 uur tegelijkertijd op de Kafoepstraat om toch nog een paar uurtjes semi-duisternis mee te pakken. Onder het genot van een glaasje fijne whiskey en met fraaie lichtende nachtwolken boven de horizon werd het een prima waarneemavondje. De temperatuur was erg hoog: om 01.30 was het nog steeds ruim boven de 20 graden en was het prima toeven in korte broek, t-shirt en slippers.

De sterrenhemel was een ander verhaal. Duidelijk niet donker, hoewel de Melkweg nog net te zien was. Ik had zin om een schetsje te maken en koos daarvoor de sterenhoop M71 in het sterrenbeeld Pijl. Dat is altijd al één van mijn favorieten zomerobjecten geweest, omdat het zo’n mooi compact helder klontje sterren is. Lang is het onzeker geweest in welke categorie dit object precies thuishoort. Is het nou een losse bolhoop, of een heel compacte open sterrenhoop. Pas redelijk recentelijk is de knoop doorgehakt: het is een zeer open bolhoop…

Gelukkig wordt ‘ie er niet minder mooi door en ben ik (toen het redelijk donker werd) begonnen met een tekeningetje. De hoop was te zien als een grote verzameling sterretjes, vele daarvan afzondelijk zichtbaar maar ook een achtergrondwaas van niet opgeloste sterretjes. Erg mooi om te zien! Na drie kwartier had ik alle stipjes op papier en na nog heel eventjes de supernova in Messier 51 te hebben bekeken ben ik gaan inpakken;  het was inmiddels al 01.30 uur, er kwam sluierbewolking onze kant op en ik moest er ook wel gewoon weer vroeg uit vanochtend. Ook Steven hield het voor gezien en vrijwel tegelijkertijd reden we weer naar huis. Ondanks de schemering, het late tijdstip en de korte waarneemsessie is het dus toch een prima waarneemsessie geweest.

De maansverduistering van 15 juni 2011

Enkele minuten na totaliteit - pastelpotlood op zwart papier (klik op de afbeelding voor grotere versie)

Het is alweer een tijdje geleden dat ik een artikeltje op deze site heb geschreven. Dit vanwege mijn astrovakantie naar La Palma (waar ik binnenkort een verslagje over zal plaatsen). Ik ben nog geen week terug, en er stond direct al een astronomisch hoogtepunt op de agenda: een totale maansverduistering! Maar wel eentje die lastig waarneembaar zou zijn: volop in de schemering en heel erg laag boven de horizon. Vrij uitzicht en helder weer waren dus een must gisteravond, toen ik met meerdere waarneemvrienden op een dijk in Wilp ben gaan staan met vrij uitzicht op de zuidoostelijke horizon. De Maan zou om 22.00 uur volledig verduisterd opkomen…

Helaas hing er op dat tijdstip nog een dikke strook bewoking in die richting, maar naarmate de tijd verstreek schoof die band steeds verder richting het noordoosten. En rond 23.00 uur zagen we de eerste glimp van de volledig verduisterde maan: een diep roodbruine bal, nog geen 5 graden boven de horizon. Lees verder →

NGC 4631: The Whale Galaxy

NGC 4631 - Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Het was al dagen helder, en voor de tijd van het jaar uitzonderlijk warm weer (25 graden), maar de transparantie liet nogal te wensen over. Overdag was dat goed te zien; de lucht was niet mooi blauw maar meer melkachtig door de aanwezigheid van stof en stuifmeel. Alle auto’s in de straat zijn bedekt met een dun laagje van dat spul. Geen goede omstandigheden om ’s nachts zwakke sterrenstelseltjes op te zoeken. Maar gistermiddag begon het een beetje te waaien en de lucht werd merkbaar transparanter. Al snel was een waarneemavondje in Lochem gepland! In deze tijd van het jaar is het pas laat echt donker (rond 23.00) dus het duurde even voordat ik aan de slag kon, maar het was het wachten waard. Het werd één van de leukste waarneemsessies van de afgelopen tijd, vooral vanwege de aangename temperatuur en de (eindelijk weer) prima sterrenhemel. Heerlijke omstandigheden om te schetsen! Doelwit van de avond was het sterrenstelsel NGC 4631 met zijn kleine begeleider NGC 4627, beter bekend als de Walvis en het Kalfje.

Wanneer je dit duo met een flinke telescoop bekijkt zie je waar die bijnamen vandaan komen: het grote stelsel lijkt wat op een grote walvis met een heel klein kalfje bij zijn/haar buik. Schattig, toch? Ik heb dit paar bij verschillende vergrotingen bekeken, waarbij de meeste details zichtbaar werden bij een vergroting van 150x.  Het grote stelsel is overduidelijk. Helder, groot en met een typische vorm. Een verheldering aan de oostzijde van de kern is te zien, en ook een voorgrondsterretje aan de noordzijde. Een zwakker sterretje is zichtbaar net onder de westpunt van de “staart”. Het begeleidende stelsel NGC 4627 is veel zwakker, vaak alleen perifeer te zien. Het moeilijkst was het nog wel om de oriëntatie ervan te zien. Ik wist dat hij een beetje ovaal moest zijn, maar hij was zo zwak dat het erg moeilijk was om te zien hoe hij nou precies stond. Na verschillende oculairen geprobeerd te hebben lukte het uiteindelijk met de 6mm Ortho van Steven (vergroting 200x): de oriëntatie bleek noord-zuid te zijn. De schets is gemaakt met een grijs potlood op wit papier (sterretjes met een zwarte fineliner). De cirkel is ongeveer 15cm in diameter. Ik heb de tekening de volgende ochtend bij daglicht gefotografeerd en met Photoshop geïnverteerd.

H-alpha zonneschets: een mooi rijtje zonnevlammen

Het was een prachtige dag vandaag. Een graad of 22, een blauwe lucht en een zacht briesje. In mijn lunchpauze heb ik de opgevoerde PST zonnetelescoop in de tuin gezet om een schets te maken. Toevallig was er een heel rijtje zonnevlammen te zien aan de zonsrand. Ze waren erg helder en omdat de lucht redelijk stabiel was kon ik flink vergroten. Om overzicht te houden hield ik de vergroting op 70x. Zo was het hele rijtje in één beeldveld te zien. Omdat ik de kijker tegenwoordig op een gemotoriseerde Vixen Super Polaris-montering heb staan kon ik me volledig concentreren op het schetsen zelf en hoefde niet meer steeds de Zon opnieuw in beeld te draaien: erg comfortabel. De tekening was dan ook snel af: na 15 minuten was ik klaar. De tekening is gemaakt met een wit pastelpotlood op zwart papier. De rode kleur heb ik later met Photoshop toegevoegd.